બંધમાં ચાલુ

| સંદેશ | સંસ્કાર પૂર્તિ | લોલમ લોલ | ૧૦-૦૬-૨૦૧૨ | અધીર અમદાવાદી |  
 

૩૧મીનો ભાજપ પ્રેરિત ભારત બંધ અંશતઃ સફળ રહ્યો હતો. વેકેશનમાં બંધનાં એલાન આપવાં એ સાહસિકતાનું લક્ષણ છે. શાળા, કોલેજો ચાલુ હોય તો વિદ્યાર્થીઓ રજા પાડવા ટાંપીને બેઠા હોય કે કોક આવે અને બંધ કરાવે, પણ વેકેશનમાં શાળા, કોલેજો પહેલેથી જ બંધ હતી. વેપારીવર્ગને તો મોંઘવારી વધે તોપણ શું અને ઘટે તો પણ શું. એમને ધંધો ચાલુ રાખવામાં વધુ રસ હોય. એમની દુકાનોને સીલ વાગે તો એ લોકો રસ્તા પર આવે. બંધના દિવસે સામાન્ય રીત દસ સાડાદસના અરસામાં ચા-પાણી, નાસ્તો કરી તરોતાજા થયેલ કાર્યકરો જે ચાલુ કે ખૂલ્યું હોય એ બંધ કરાવતા હોય છે. બંધની આ મઝા છે. બંધનો અમલ મોટેભાગે ઓફિસ ટાઇમ મુજબ થતો હોય છે. સવારે દસ વાગ્યે ચાલુ થાય અને રાતે છ-સાત વાગ્યે પૂરો થઈ જાય. સાંજે પડે ત્યાં તો અમુક દુકાનદાર અડધું શટર ખોલી ધંધો ચાલુ કરી દેતા હોય છે. આજકાલ ઉપવાસ અને બંધ ચોવીસ કલાકના પણ ક્યાં થાય છે?

પણ હું તો ભારત બંધ છે એ ભૂલી સવારે છ વાગ્યે રાબેતા મુજબ ચાલવા ગયો તો લોકો રોજની જેમ જ ચાલતા જોવા મળ્યા હતા. લાફિંગ ક્લબના સભ્યોનું હસવાનું પણ ચાલુ હતું. કબૂતરો રોજની જેમ જ દાણા ચણી રહ્યાં હતાં. એટલામાં સૂર્ય પણ ઊગ્યો. ચાલવાનું પતાવીને મહાદેવજીના મંદિરે ગયો તો મંદિરમાં ભગવાનનાં દર્શન ચાલુ હતાં. એ પછી ફ્લેટ પર પહોંચ્યો અને લિફ્ટમાં પ્રવેશી પંખો ચાલુ કર્યો. ઘરે પહોંચી છાપું વાંચ્યું અને ચા પીધી, કારણ કે છાપું અને દૂધ તો રાબેતા મુજબ ચાલુ જ હતાં. નળમાં પાણી પણ ચાલુ હતું, એટલે મેં દાઢી કરવાનું અને નહાવાનું પણ રોજની જેમ ચાલુ જ રાખ્યું.

રેડિયો ચાલુ કર્યો તો એમાં રેડિયો જોકીઓની કચકચ પણ રોજની જેમ સવારથી જ ચાલુ હતી. ઓફિસો અને દુકાનો બંધ હોવાથી નવરા પડેલ નેટિઝન્સ ફેસબુક પર જમા થવાનું ચાલુ થયું હતું. અમુકે ચેટિંગ પણ ચાલુ કર્યું હતું. ફેસબુક પર એકબીજાનાં ખોટાં વખાણ કરવાનું અને 'લાઇક' બટન દબાવવાનું પહેલાં કરતાં બમણા જોરથી ચાલુ હતું. અડધિયા અને પોણિયા કવિઓ દ્વારા હંમેશાંની જેમ ત્રાસ ફેલાવવાનું પણ ચાલુ હતું. એસએમએસની સ્કિમોમાં ત્રીસ રૂપિયાનો ખર્ચો પાડનાર ટેક્સ્ટવીરોએ 'ગુડ મોર્નિગ' સાથે સાથે બંધ સંબંધિત જોક્સ એસએમએસ કરવાનું ચાલુ કર્યું હતું, કારણ કે મોબાઇલ સર્વિસ પણ ચાલુ જ હતી. આજના દિવસે કડકાઓએ હંમેશની જેમ મિસકોલ મારવાનું પણ ચાલુ જ રાખ્યું હતું અને બાકી વધેલા અમારા જેવા ઇતર નવરાઓ માટે ટીવી ચેનલો પણ ચાલુ જ હતી. એટલે ટીવી ચાલુ કરી શું શું બંધ છે, તે હું જોવા લાગ્યો.

સમાચારની ચેનલ મૂકી તો જાણવા મળ્યું કે અમુક જગ્યાએ ટોળું જમા થવાનું ચાલુ થયું હતું. બીજા એક ઠેકાણે કેટલાક લોકોએ બસનાં ટાયરોમાંથી હવા કાઢવાનું ચાલુ કરી દીધું હતું. અન્ય એક શહેરમાં બસ અને ટ્રેન પર પથ્થરમારો પણ ચાલુ થઈ ગયો હતો. આ ઘટનામાં જાણે એના પર પથ્થર પડતા હોય એમ ન્યૂઝ એન્કરનું ઉશ્કેરાટથી બોલવાનું ચાલુ હતું. એક ચેનલ પર રાજકીય પ્રવક્તાઓએ એકબીજા ઉપર દોષારોપણ ચાલુ કરી દીધું હતું. અંતે કંટાળીને મેં મ્યુઝિક ચેનલ મૂકી તો એકના એક ગીત માથામાં વાગવાનાં ચાલુ થયાં, આથી મારું માથું દુખવાનું ચાલુ થયું એટલે મેં રિમોટને બાજુમાં મૂકી ચોપડી વાંચવાનું ચાલુ કર્યું.

બપોરે જમ્યા પછી થોડી ઊંઘ લઈ બાલ્કનીમાં આવ્યો તો ગરમીનો પ્રકોપ ચાલુ હતો, પણ ચાલુ દિવસે ઘરે રહી હું કંટાળી ગયો હતો એટલે બહાર આંટો મારવા નીકળ્યો. નીચે ઊતર્યો તો હંમેશાંની જેમ કૂતરું પૂંછડી હલાવવાનુ ચાલુ કરી મારી તરફ આશાભરી નજરથી તાકી રહ્યું. મેં બાઇક ચાલુ કરી. ચાર રસ્તા પર ટ્રાફિક ખાસ નહોતો, પણ સિગ્નલ ચાલુ હતું, એટલે પેલા પીળા સિગ્નલનું ઝબક ઝબક ચાલુ હતું. થોડે આગળ જતાં ગાયોનું ઝુંડ રસ્તા વચ્ચે બેઠું હતું અને બેઠાં-બેઠાં એમનું વાગોળવાનું ચાલુ હતું, પણ ચાની કીટલી અને પાનની દુકાન એ બંને બંધ હોવાથી બધું જ બંધ છે એવા ભાવ સાથે છેવટે હું ઘરે પાછો આવ્યો. આમ ભારત બંધ એકંદરે સફળ રહ્યો હશે એવું મને લાગે છે. 

કોણ ભયભીત નથી ?

| મુંબઈ  સમાચાર | વરાઇટી સપ્લીમેન્ટ | લાતની લાત ને વાતની વાત | ૦૩-૦૬-૨૦૧૨ |અધીર અમદાવાદી |

 

ઓફિસમાં કામ કરતાં કર્મચારીઓ મેનજરથી ડરે છે. પણ એ જ મેનેજરને ઓફિસથી ઘેર જતાં મોડું થાય ત્યારે એ પત્નીના ગુસ્સાથી ડરે છે. પત્ની ઉંદરથી ડરે છે. ઉંદર બિલાડીથી ડરે છે. બિલાડી કૂતરાથી ડરે છે. કૂતરા જોકે કોઈથી ડરતા હોય એવું લાગતું નથી એટલે જ એ એરપોર્ટથી માંડીને ક્રિકેટના મેદાન સુધી મોજથી રખડે છે. કદાચ કૂતરાઓએ રામ ગોપાલ વર્મા ઉર્ફે રામુની ‘ડરના મના હૈ’ વાત બહુ સિરિયસલી લઈ લીધી હોય એવું લાગે છે. રામુએ ઘણી હોરર ફિલ્મો બનાવી છે, પણ એની અમુક ફિલ્મો જોઈને દર્શકો ધાર્યા ભયભીત નહોતાં થયાં. એની ‘ફૂંક’ ફિલ્મ માટે તો રામુએ જાહેર કર્યું હતું કે જે થીયેટરમાં આ ફિલ્મ એકલું જોશે એને પાંચ લાખનું ઇનામ આપવામાં આવશે. ઘણાં લોકો આ ચેલેન્જ સ્વીકારવા તૈયાર થયાં હતાં, પણ પછી પાંચ લાખ કોઈને મળ્યા કે કેમ એ ઘણી ખણખોદ કરવાં છતાં જાણવા નથી મળતુ. પરગ્રહવાસીઓ કે મોન્સ્ટર સિટી પર હુમલો કરે અને લોકો ભયભીત થઈને આમથી તેમ દોડતાં હોય કે હેલીકોપ્ટરો બઘવાયા થઈને ઉડતા હોય એવા ઘસાયેલા થીમની હોરર કે થ્રીલર ફિલ્મો અમેરિકામાં હજુ પણ બને છે. પણ ડરવાની બાબતમાં ભારતીય પ્રજા સ્વતંત્ર છે.

જરાસંધના આક્રમણના ભયને કારણે પ્રભુ પોતે સ્ટ્રેટેજીકલી મથુરા છોડીને દ્વારકા જઈ વસ્યા હતા, જેના કારણે એ રણછોડ તરીકે ઓળખાયા હતાં, અલબત્ત લાડમાં. ગીતામાં અર્જન સ્વજનોના મૃત્યુનાં વિચાર માત્રથી  ઢીલો પડી ગયો હતો ત્યારે ભગવાને ઉપદેશ આપી આ ભય દૂર કર્યો હતો. મૃત્યુનો ભય કોને નથી? પાકિસ્તાન અને અમુક દેશોમાં તો પ્રમુખ કે વડાપ્રધાન પદ પરથી ઉતરે કે તરત બીજાં દેશમાં રહેવા ચાલ્યા જાય એવો રિવાજ છે. આ રિવાજના મૂળમાં આ મૃત્યુનો ભય છે. અનેક હિન્દી ફિલ્મોમાં અમે જોયું છે કે જ્યારે લમણા પર પિસ્તોલ તાકવામાં આવે ત્યારે વિલનનો ફોલ્ડર વિલનના અડ્ડાનું પાકું સરનામું આપી દેતો હોય છે. ઘણી વખત પેશન્ટ દવાખાનામાં મૃત્યુ પામશે તેવો ભય લાગતાં ડોક્ટર પેશન્ટને ઉતાવળે ડિસ્ચાર્જ આપી દે છે, અલબત્ત એમ કહીને કે ‘આને મોટી હોસ્પિટલ લઈ જાવ’ કે ‘માજીને ઘેર લઈ જાવ, અહિં તમારે ખોટા રૂપિયા ચઢશે’.   

સામાન્ય રીતે પત્નીથી ડરી ગયેલા લોકો પલંગ નીચે સંતાતા હોય છે. પણ દુનિયાના સૌથી સલામત સ્થળ પેન્ટાગોન પર હુમલો કરનાર ઓસામા બિન લાદેન જ્યારે અમેરિકન સૈનિકોથી ઘેરાઈ ગયો ત્યારે ભયભીત થઇને પોતાની એક પત્નીની પાછળ સંતાઈ ગયો હતો. ડાકુઓએ નિર્ભય હોવું ઘટે એવો ઉચ્ચ સંદેશ આપનાર, અને આ સંદેશ સાથે પોતાના જ ત્રણ સાથીઓને ફક્ત ડરવા બદલ  ગોળીએ દેનાર ગબ્બર સિંગ ખુદ ‘ભયભીત’ પ્રકારનો ડાકુ હતો. શરૂઆતમાં જ્યારે ઠાકુર એની પાછળ પડે છે ત્યારે એ મારતે ઘોડે ભાગે છે. હોળીના સીન પછી અને મહેબુબા ગીત પછી, બબ્બે વાર એ જય અને વીરુના હુમલાથી ટોળકી સહિત જીવ બચાવીને ભાગે છે, એટલું જ નહિ એ ભાગે છે ત્યારે એના ઘોડાઓની પૂંછડી ઉંચી હોય છે એવું પણ અમે નોંધ્યું છે. છેલ્લા સીનમાં પણ એ ઠાકુર પાસે દયાની ભીખ માંગે છે. આમ, ‘જો ડર ગયા, સમઝો મર ગયા’ કહેનાર ગબ્બર હિપોક્રેટ હતો. જો ગબ્બરને રાજાની જેમ છેલ્લે જામીન મળી ગયાં હોત તો એ જેલમાંથી છૂટીને રાજકારણમાં ચોક્કસ જોડાઈ શકત. એમ થાત તો પ્રજાને જી.એચ. સિંગ નામનો એક નીડર સાંસદ મળત.  

પણ ભારતમાં બાળક જન્મે ત્યારથી જ એને ડરતા શીખવાડવામાં આવે છે. ‘ઉપર ન ચઢાય ભમ થઈ જવાય’, ‘એ ન ખવાય પેટમાં દુખે’, ‘બહાર ન જવાય, પોલીસ પકડી જશે’ વગેરે વગેરે. પછી મોટો થાય એટલે એ ભયભીત બને કે નહિ ? પછી એ પરીક્ષામાં ચોરી કરતાંય ડરે. અને ચોરી કરતાં પકડાયો હોય તો મા બાપ આગળ સાચું બોલતાં પણ ડરે. બધું વાજતું ગાજતું ઘેર પપ્પા સુધી પહોંચે ત્યારે પપ્પા બગડે કે ‘અલા પહેલા કીધું હોત તો મેનેજ કરત ને !’. આવો છોકરો આગળ જતાં છોકરીને પ્રપોઝ કરતાં પણ ડરે છે. કાળક્રમે જ્યારે એ Fast Food થી ધરાઈ જાય ત્યારે લાકડાનાં લાડુ ખાવા એ પરણે છે. પછી પત્નીના ડરને કારણે લાકડા જેવી મજબૂત ભાખરી ખાઈ જાય છે પણ ચૂં કે ચાં કરતો નથી!

સંસ્કૃતમા કહ્યું છે કે आहार निंद्रा भय  मैथुनम् च. सामान्यम् एतद् पशुभिर्नराणाम्. આહાર, ઊંધ, ભય અને મૈથુન એ માનવ અને પ્રાણીઓની બેસિક ઇન્સ્ટીનક્ટ છે. એમાં ભયના મૂળમાં 'जीवो जीवस्य भोजनम्’ છે. મોટી માછલી નાની માછલીને ખાઈ જાય છે એ સંસારનો નિયમ છે. નાની માછલીઓ મોટી માછલીઓથી ડરીને રહેતી હોય છે. ભયનો અણસાર આવે એટલે પક્ષી હોય તો ઉડી જાય છે અને પ્રાણી હોય તો ભાગવા માંડે છે. પ્રાણીઓને કોઈએ કહેવું નથી પડતું. આ જંગલનો નિયમ છે. કદી કોઈ વાંદરો એવું સ્ટેટમેન્ટ નથી આપતો કે ‘હું સિંહથી નથી ડરતો’. કોઈ હાથી ક્યારેય એમ જાહેર નથી કરતો કે ‘હું સિંહથી ભયભીત છું’. જંગલરાજમાં દરેક એકબીજાથી ડરીને જીવે છે.

પણ ભય, ભૂખ, અને ભ્રષ્ટ્રાચાર વગરના ગુજરાતની કલ્પના કરનારને કલ્પના નહિ હોય કે પાર્ટીમાંથી જ કોઈક આ ભય શબ્દને બહુ સિરીયસલી લઈ લેશે. પણ આ ભયભીત શબ્દને પ્રજાએ બહુ સિરીયસલી નથી લીધો એટલું સારું છે. આ ભારત છે, અને અહિં લોકો ડગલેને પગલે ભય સાથે રમે છે. એમને વધારે કઈ રીતે ભયભીત કરી શકાય? એટલે જ કેશુભાઈની ભયભીત હોવાની વાતથી પ્રજાને ભયનું લખલખું નથી આવી ગયું. ■