સેવ ડાયનોસોર

| મુંબઈ  સમાચાર | વરાઇટી સપ્લીમેન્ટ | લાતની લાત ને વાતની વાત | ૦૫-૦૮-૨૦૧૨ |અધીર અમદાવાદી |

 

‘સેવ ટાઈગર’ વાંચીને અમારા જેવા ગુજરાતીને તો પહેલો વિચાર એ જ આવે કે સેવ ઉસળ, સેવ રોલ, સેવ પુરીની જેમ ‘સેવ ટાઈગર’ એ કોઈ ફૂડ હશે. તમે કહેશો કે ગપ્પા ન મારો અધીરભાઈ ટાઈગર ફૂડમાં ક્યાંથી આવે? પણ અમારી દલીલ છે કે જો ‘હોટ ડોગ’ હોઈ શકે તો ‘સેવ ટાઈગર’ કેમ ન હોઈ શકે? ‘સેવ ટાઈગર’ જ નહિ ‘સેવ ડાયનોસોર’ પણ હોઈ શકે અને એ પણ પાછું સપૂર્ણ શાકાહારી! 

‘બોલ બચ્ચન’ ફિલ્મ સફળ થઈ એ પછી અમિતાભ પણ ‘સેવ અભિષેક’ છોડીને આ સેવ ટાઈગરની ઝુંબેશમાં જોડાયા છે. આ જોઈને અમને એવું લાગે છે કે આજથી હજારો વર્ષો પહેલાં જ્યારે ડાયનોસોર લુપ્ત થયાં એ અરસામાં આવા એનજીઓ હોત, પર્યાવરણવાદીઓ હોત તો કેવું સારું થાત? એ વખતે જો સેવ ડાયનોસોર ઝુંબેશ ચાલી હોત અને જો ડાયનોસોર લુપ્ત ન થયાં હોત તો? હાલના સમયમાં તો જો સેવ ડાયનોસોર ઝુંબેશ ચલાવવી હોય તો કુ. રાખીબેન સાવંતને જ એમાં બ્રાંડ એમ્બેસેડર બનાવાય કારણ કે સેવ ડાયનાસોર કેમ્પેઈન માટે એમનો પ્રાકૃતિક અંદાજ જરૂર અપીલ કરી જાય.

જો જુનાં વખતમાં સેવ ડાયનોસોર ઝુંબેશ ચાલી હોત તો સૌથી વધારે ફાયદો એ થાત કે માણસોની વસ્તી અત્યારે છે એનાં કરતાં ઓછી હોત, હાસ્તો લોકો ભલે ‘સેવ ડાયનોસોર’ કરે, પણ ડાયનોસોર કંઇ ‘સેવ હ્યુમન’માં માને એવી અપેક્ષા ન રાખી શકાય. એટલે કેટલાય લોકો કચડાઈ મુઆ હોત, અને અત્યારે વસ્તી થોડી કન્ટ્રોલમાં હોત. પછી વર્ષો વીતતાં ડાયનોસોર સાવ પાલતું પ્રાણી બની ગયું હોત, અને ભારતમાં તો ડાયનોસોર પાળનારા લોકોની પણ એક આખી અલગ વોટબેંક બની ગઈ હોત. પછી તો ડાયનોસોરધારી સમાજના સંમેલનો થાત. અસંતૃષ્ટ અને તરછોડાયેલા નેતાઓ દ્વારા આવા સમાજની સભાઓમાં આરોપો પણ લગાવત લે ડાયનોસોર માટેનાં ઘાસના મેદાનો અને ટાપુઓ સરકાર મફતના ભાવે ઇન્ડસ્ટ્રીને આપી દે છે!

પછી તો શહેરમાં ગાયોની જેમ ડાયનોસોર છુટ્ટા રખડતા હોત. જે રસ્તા પર એ બેઠાં હોય એ રસ્તો હંગામી રીતે બંધ કરી દેવામાં આવત. પણ ગુજરાતી યંગિસ્તાન તો કોઈને ગાંઠે એવું નથી એટલે ડાયનોસોર જો ઉભું હોત તો એના પગ વચ્ચેથી બાઈક અને સ્કૂટી કાઢીને પોતાનો રસ્તો કરી લેત. ડાયનોસોરનાં ચાલવાને લીધે અમદાવાદ જેવા નદીની રેતમાં રમતા શહેરોમાં ભુવાની સમસ્યામાં વધારો થયો હોત. પણ દરેક સમસ્યામાં કોઈ તક છુપાયેલી હોય છે એ નાતે ડાયનોસોરના છાણનો ઉપયોગ ભૂવા ભરવામાં કરી એક છાણથી બે કામ કરવાની અદભૂત શોધ કોઈ કન્સલ્ટન્ટટે કરીને દેશ અને દુનિયાને ચકિત કરી નાખ્યાં હોત. જોકે ઉનાળામાં ભુવાના અભાવે જો ડાયનોસોર રોડ વચ્ચે પોદળો કરે તો એ પોદળા વચ્ચે યુધ્ધના ધોરણે ટનલો કરી વચ્ચેથી વાહન વ્યવહાર પુન:સ્થાપિત કરવાનું રોજિંદુ કામ ફાયરબ્રિગેડને માથે આવ્યું હોત!

લોકોને પણ પછી ગાયો કરતાં ડાયનોસોર અનેક રીતે વધારે અનુકુળ પડત. શ્રાવણ મહિનામાં ડાયનોસોરને ઘાસ ખવડાવવું હોય તો એપાર્ટમેન્ટનાં ત્રીજા માળની બાલ્કનીમાંથી ‘લે ડાયનોસોર ડાયનોસોર ...’ કરીને બોલાવી, ઘાસ ખવડાવી ઘેર બેઠાં પુણ્ય કમાવી શકત. પછી તો શહેરમાં ઊંટગાડી અને બળદગાડાની જેમ ડાયનોસોર ગાડીઓ ચાલતી હોત અને કદાચ રેલ્વેમાં એન્જીનની જગ્યાએ પણ ડાયનોસોર જોડી દેવામાં આવત. અફકોર્સ, મનેકા અને મમતા દીદીની પરમીશન મળત તો જ. હવે એમ ન પૂછતાં કે મમતા દીદીને કેમ પૂછવાનું!

આમ તો વિલુપ્ત ન થયેલ ડાયનાસોર થકી ઘણા ફાયદાઓ સરકારની યોજનાઓની જેમ ગામેગામ પહોંચી સામાજિક પરિવર્તન પણ લાવત. ભીંત પરની નાની અમથી ગરોળીથી સ્ત્રીજાતિ ભયભીત થઇ જતી હોય છે તો આખા ડાયનાસોરથી તો ભલભલી દીદીઓ અને બહેનજીઓના છક્કા છૂટી જઈ શકે, એ વિચારે 'મરદ મૂછાળા' અંદરખાને આનંદિત રહેતા હોત. એટલું જ નહિ દરેક ગામ માં મોટા મોટા 'ડાયપરો' હોત જેની ઉપર બેસી મુરબ્બીઓ પંચાત ફૂટતા હોત (ચકલાં માટે ચબૂતરો હોય તો ડાયનાસોર માટે ડાયપરો ના હોય?). આમ પુરુષોને પણ કોઈક બાબતે ખુશ રહેવા મળત. જોકે પુરુષો પોતે ડાયનોસોરથી ભયભીત ન થાત એવું માનવાને કોઈ કારણ નથી. આમ છતાં નવરા ફિલ્મસ્ટાર્સ ડાયનોસોરનો શિકાર કરતાં હોય એવી છુટક ઘટનાઓ પણ ક્યારેક અખબારોમાં ચમકી જાત ખરી.

ડાયનોસોરને કારણે ઇતિહાસમાં કેટલીક ઘટનાઓમાં પાત્રો બદલાયા હોત. જેમ કે 'ધ ટાઈગર ઓફ માયસોર' તરીકે ઓળખાતા ટીપું સુલતાન પાસે અંગ્રેજને ફાડી ખાતા વાઘનું એક ચાવીવાળું રમકડું હતું જે હાલ લંડનની વિક્ટોરિયા એન્ડ આલ્બર્ટ મ્યુઝીયમમાં છે. એ રમકડામાં વાઘની જગ્યાએ ડાયનોસોર હોત અને ટીપું સુલતાન પોતે 'ધ ડાયનોસોર ઓફ માયસોર' તરીકે ઓળખાતો હોત. આ 'માયસોર-ડાયનોસોર' નો પ્રાસ કવિઓને પણ ઘણો અનુકુળ આવત.  

જોકે ડાયનોસોરને લઈને નવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓ જરૂર ઉભી થાત. ડાયનોસોરના ચામડા અને નખનો ગેરકાયદે વેપાર ચાલતો હોત અને એના દાંતની ભસ્મ પેઢા પર ઘસવાથી મોઢામાં નવા દાંત ઉગે એવી ગેર-માન્યતાથી પ્રેરાઈને ડોહાઓની આખી ગેન્ગ લાકડી લઈ, ડગુમગુ થતી જંગલોમાં ડાયનોસોરોનો ગેરકાયદે શિકાર કરવા ફરતી હોત. જોકે ડાયનાસોર હયાત હોત તો ગુજરાતની ખ્યાતિમાં હજી વધારો થયો હોત એવું અમારું માનવું છે. ગીરની ગાયોની જેમ ડાંગના ડાયનાસોર પણ સારી ઓલાદ ગણાતા હોત જેની સાથે જાહેરાતો બનાવી અમિતાભે ગુજરાતને વિશ્વસ્તરે પ્રસિદ્ધ કર્યું હોત. અત્યારે ડાયનોસોરનાં ફોસિલનો ઉપયોગ ગુજરાતના માર્કેટીંગમાં થાય છે એને બદલે સાચા ડાયનોસોર હોત તો કેવું સારું થાત?

ચાલો ગોળ ગોળ ફરીએ ...

 | સંદેશ | સંસ્કાર પૂર્તિ | લોલમ લોલ | ૦૫-૦૮-૨૦૧૨ | અધીર અમદાવાદી |  

ગુજરાતી ભાષાનું શું થશે એ વિચારે ગુજરાતીનાં સમર્થકો અને વિદ્વાનો રાત્રે ઊંઘી નથી શકતાં. ‘આજકાલના યુવાનોને ગુજરાતી વાંચતા કેમ કરવા?’ એ ઘણાં માટે પડકાર બોલે તો ચેલેન્જ સમાન છે. એટલે જ ગુજરાતી પ્રત્યે યુવાપેઢી બોલે તો યંગ જનરેશનનો લગાવ વધારવા અને ગુજરાતી બચાવવા બોલે તો ‘સેવ ગુજરાતી’ કરવા ઘણાં પ્રયાસ થાય છે. ગુજરાતમાં ‘વાંચે ગુજરાત’ અને અમેરિકામાં ‘ચાલો ગુજરાત’ કાર્યક્રમો થાય છે. અંગ્રેજી ભાષા માટે એવી ટીકા થાય છે કે અંગ્રેજીમાં એક જ શબ્દ જુદી જુદી રીતે પ્રયોજાય બોલે તો યુઝ થાય છે, જેમ કે ‘ગમ’ ગુંદર અને પેઢા બંને માટે વપરાય છે. પણ ગુજરાતી ભાષા પણ ક્યાં એટલી સરળ છે? એમાં પણ ઘણાં ગોટાળા છે.

ગુજરાતીમાં ગોળ, ગોળ અને ગોળ શબ્દ અલગ અલગ રીતે પ્રયોજાય છે. એટલે કે ગોળ, ગોળ અને ગોળ એ ત્રણ અલગ શબ્દો છે. આગળ જતાં આ ગોળના મામલે ગોટાળા બોલે તો કન્ફ્યુઝન થાય એમ છે એટલે આ ત્રણ ગોળને આપણે એક, બે અને ત્રણ નંબર આપી દઈએ. પહેલાં નંબરના ગોળનો અર્થ શેરડીના રસને ઉકાળીને બનાવેલો ઘટ્ટ ગાળ્યો પદાર્થ, જે ડાયાબીટીસનાં દર્દીઓ માટે વર્જ્ય છે, એવો થાય છે. એક નંબરવાળો ગોળ વધારે ખાતા હોય એમનાં શરીરનો આકાર ગોળ હોય એ બીજા નંબરનો ગોળ, મતલબ કે ગોળ એ આકાર છે. આમ પ્રથમ અને બીજા ગોળમાં આકારનો ફેર દેખીતો છે. ગોળ ગોળાકાર હોય છે, જ્યારે શેરડીના સાંઠા જેવી સીધી શેરડીમાંથી બનતો ગોળ રવા આકારનો હોય છે. ત્રીજો ગોળ જ્ઞાતિ, સમૂહ કે જૂથ માટે વપરાય છે. ‘તમે કયા ગોળનાં છો?’ એવું તમે આજની પેઢીને પૂછો તો બિચારાં જવાબ શોધવા ગોળ ગોળ ફર્યા કરે. બિચારાઓને બર્ગર ગોળ અને સેન્ડવીચ ચોરસ હોય એટલું જ ખબર પડે, અને એ પણ ગણિત બોલે તો મેથ્સમાં શીખ્યા હોય.

હવે તમે પ્રખર ગુજરાતી જાણકાર હશો તો એમ કહેશો કે મિત્ર ગોળ, ગોળ, અને ગોળના ઉચ્ચારમાં ઘણો ફેર હોય છે. પણ આ ઉચ્ચારને કારણે જ વધારે ગોટાળા થાય છે. કાઠિયાવાડમાં ગોળનો ઉચ્ચાર અને અમદાવાદમાં ગોળનો ઉચ્ચાર જુદો થાય છે. આ ખાવાના ગોળની વાત છે. પણ ગોળ આકારનો ઉચ્ચાર તો બધે સરખો જ થાય, સુરતીમાં પણ. આમ છતાં કોઈને સમજાવવું હોય તો એમ કહેવાય કે ખાવાના ગોળનો ઉચ્ચાર પહોળો થાય છે, જ્યારે આકાર ગોળનો ઉચ્ચાર સામાન્ય થાય છે. જ્યારે જ્ઞાતિના ગોળમાં ગોળનો ઉચ્ચાર જુદો થાય છે, પણ એ કેવો જુદો થાય છે તે લખીને સમજાવવું અમારા માટે શક્ય નથી. અને છાપાં કે પુસ્તકમાં ક્લિક કરવાથી ઉચ્ચાર સંભળાય એવી ટેકનોલોજી હજી ચલણમાં નથી. 

હવે તમે જ એક તટસ્થ વાચક તરીકે વિચારો કે આ ઉચ્ચાર અને અર્થ સમજીને બોલવું કેટલું અઘરું છે, અને સાંભળનાર એનાં કેવાં અર્થઘટન કરી શકે? જેમ કે ‘ગોળ ગોળ ફર્યો’ એનો અર્થ શું કરવો? કહેનારે એમ કહેવું હોય કે હું તમારા ઘરનું એડ્રેસ શોધતાં ‘ગોળ ગોળ ફર્યો’, પણ સાંભળનારને એમ થાય કે ગોળનો રવો જાતે ચક્કર ચક્કર ફર્યો હશે. ના થઈ શકે? કેમ? ગોળનો રવો નિદર્શન બોલે તો ડિસ્પ્લેમાં મૂક્યો હોય અને જેના પર મૂક્યો હોય એ ગોળ ફરતું હોય એમ ન બને? ચાલો માની લીધું કે કરીયાણાવાળા એટલાં ક્રિએટીવ ન હોય કે ગોળનાં રવાને ગોળ ગોળ ફેરવે, આમ છતાં એવી ગેરસમજ તો થઈ જ શકે કે પોતાનાં ખોટા રૂપિયા જેવા છોકરાનું માંગું લઈને, નાત-જાતના ભેદભાવ પરાણે ભૂલી, બાપ ‘ગોળ ગોળ ફર્યો’ હશે? આમાં ત્રીજા પ્રકારના ગોળની વાત હતી. 

આટલે સુધી તમે વાંચ્યું હશે તો તમે કદાચ એવું કહેશો કે ‘શું પકાવો છો યાર?’ એક્ઝટલી. હું પણ એજ કહું છું. આ ગોળ, ગોળ અને ગોળનું કન્ફ્યુઝન દૂર કરવું જરૂરી છે અને બહુ સહેલું છે. ઇઝી યુ નો. એક નંબરના ગોળ ને તમે ગોળ કહો, બીજાં નંબરના ગોળને તમે રાઉન્ડ કહો, અને ત્રીજા નંબરના ગોળને તમે ગુજરાતી ભાષામાંથી કાઢી જ નાખો, ન રહેગા ગોળ ન રહેગા કન્ફ્યુઝન. હાસ્તો, ત્રીજા ગોળ માટે બીજાં ઘણાં શબ્દો છે. પણ મારું માને છે કોણ? ■

ડ-બકા

ગોળ ચશ્માં, ગોળ દિવસો, ગોળ ઝળઝળિયાં, રમેશ

ગોળ રસ્તા, ગોળ જીવે હાંફવું શું ચીજ છે?

(રમેશ પારેખ)