ચાલવાના ગેરફાયદા

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૧૧-૦૧-૨૦૧૭

જર્નાલીઝમમાં કહે છે કે કુતરું માણસને કરડે એ સમાચાર નથી પરંતુ માણસ કુતરાને કરડે તો એ સમાચાર બને છે. આટલી પાયાની સમજ હોવા છતાં અખબારો શિયાળામાં ચામડીની સંભાળ, ચોમાસામાં પેટના રોગથી બચવાની જાણકારી, ઉનાળામાં કેવા વસ્ત્રો પહેરવા પ્રકારની ચીલાચાલુ માહિતીથી પૂર્તિઓ ભર્યા કરે છે. ખરેખર તો શિયાળામાં ચામડી પર સફેદ ઉઝરડા પડતા હોય તો એના પર કેવા પ્રકારના સ્કેચ કરી શકાય, ચોમાસામાં વધારે ખાવાના ફાયદા, અને ઉનાળામાં સુટ-સ્વેટર પહેરવાની મઝા, એવા આર્ટીકલ છાપવામાં આવે તો લોકો કુતુહલના માર્યા પણ એ વાંચે. ખેર, એ બધું તંત્રીઓની મુનસફી પર છોડીએ, પરંતુ અમારા જેવા આળસુ માણસો માટે કમસેકમ એક આર્ટીકલ શિયાળામાં ચાલવાના ગેરફાયદા ઉપર તો લખી જ શકાય. 

 

Source of this image is not Navgujarat Samay, unknown

હવે ચાલવું મજબૂરી નથી. જૂનાં સમયમાં લોકો એક ગામથી બીજે ગામ ચાલતા જતા હતા, કારણ કે એ વખતે વાહનવ્યવહાર હતો જ નહિ. હા, ઉઘરાણી માટે ધક્કા ખાઈ ખાઈને લોકો ચંપલ-બુટના તળિયા ઘસાય છે. આમાં મજબુરી છે. ઘણા અભાગિયા રૂપિયા ખર્ચીને ટ્રેકિંગ કરવા જાય છે અને પોતાના ઘરથી પંદરસો કિમી. દુર ટેન્ટમાં રહી, ભારે અગવડોનો સામનો કરી, પહાડી રસ્તા પર ચાલવા જાય છે. આપણા શહેરમાં ગટરના ખોદકામ વખતે થયેલા માટીના ઢગલા ઉપર ચાલીને વેપારીઓ અને સ્થાનિક રહીશો મફતમાં ટ્રેકિંગ કરે છે. કોઈ દિવસ તમે કોઈ મજુરને ટ્રેકિંગ કરવા જતો જોયો?

જો માણસ રોજીંદા કામકાજમાં વાહનનો ઉપયોગ ટાળે અને લીફ્ટને બદલે દાદરા ચઢે તો કોઈને ખાસ ચાલવા જવાની જરૂર પડે જ નહિ. ચાલવાથી ચંપલ-બુટ ઘસાય એટલી તો બધાને સમજ હશે જ. ભારતની વસ્તીના એક કરોડ લોકો પણ જો ચાલવા જતા હોય, અને અડધો કલાક ચાલવાથી અંદાજે ચારેક હજાર જેટલા પગલા ભરાય છે. વરસમાં ત્રણસો દિવસ આ લોકો ચાલે તો બધાના મળીને ૧૨૦,૦૦૦,૦૦૦,૦૦,૦૦૦ પગલા થયા! ભૂલચૂક લેવીદેવી. વિચારો કે આટલું ચાલવાથી કેટલા જોડી બુટ નવરા થઈ જાય? ઉપરાંત રોડ ઘસાય એ જુદો. એ પણ કોઈ કારણ વગર. આ ઉપરાંત કપડા બદલવા અને બુટ પહેરવા કાઢવામાં બીજો અડધો કલાક થાય. બીલ ગેટ્સ એક મીનીટમાં ૨૩,૧૪૮ ડોલર કમાય છે, મતલબ કે તમે માત્ર અડધો કલાક ચાલો અને એની આગળ પાછળ બીજો અડધો કલાક બગાડો છો એટલામાં બીલ ગેટ્સ ૯,૫૮,૩૨,૭૨૦ રૂપિયા કમાઈ લે છે! શરમ આવવી જોઈએ તમને!

કેટલાક અઠંગ ચાલુઓ એટલે કે રીઢા ચાલનારાઓએ પણ અમારા જેવા લોકોને કનડવામાં બાકી રાખ્યું નથી. ક્યારેક વહેલી સવારે દૂધ લેવા જતાં અમે જોયું છે કે સ્થૂળકાય લોકોની સાથે સાથે સૂકલકડી અને ખેંપટની કક્ષામાં આવતા લોકો પણ ચાલવા-દોડવા નીકળી પડતા હોય છે. અલા દેઢ પસલી, પાંચ ફૂટ પાંચ ઇંચ હાઈટવાળો એંશી કિલોનો દાગીનો દોડવા નીકળે એ સમજ્યા, પણ તું શું કામ હાલી નીકળ્યો છે? હજી વધારે વજન ઉતરશે તો તું મિસ્ટર ઇન્ડિયાની જેમ હવામાં ઓગળી જઈશ, પણ તારા લીધે અમારા પોટ-બેલીડ બકાઓ ડીપ્રેસનમાં આવી જશે તો એના ઘરના રખડી પડશે. અમારી તો માગણી છે કે કુશ્તીમાં જેમ વજન પર નિયંત્રણ હોય છે એમ અમુકથી ઓછા વજનવાળા લોકોને સુપ્રીમ કોર્ટે ચાલવાની મનાઈ કરી દેવી જોઈએ.

આપણે ત્યાં કવિઓ અને હાર્ટ સ્પેશીયાલીસ્ટો ચાલવા અને ચાલતા રહેવાની વિચારધારાનો સ્ત્રોત રહ્યા છે. હવે ડોકટરો કહે એ તો સમજ્યા કે એ આપણી તબિયત માટે જરૂરી છે પણ શાયરો કહે ત્યારે સાલું લાગી આવે! કવિ કહે છે કે જીવન એટલે ચાલવું અને ચાલવાને જ જીવન ગણીને ચાલતા રહો. બરોબર છે. તમારે હાર્ટ ટ્રબલ હોય તો ચાલો, અને ન હોય તો ભવિષ્યમાં ટ્રબલ ન થાય એ માટે ચાલો. પણ રસ્તો વાંકોચૂકો કે ઉબડખાબડ હોય અને પગ મચકોડાય તો હળદર-મીઠાનો લેપ કરવો, ગરમ પાણીનો શેક કરવો કે બરફ ઘસવો એ બાબતે કેમ કોઈ ચોખવટ કરતુ નથી? અંધકાર, આંધી-તોફાન કે રસ્તાના કાંટાથી ડર્યા વગર ચાલવાનું કહેવામાં આવે છે, પણ અંધારું હોય તો ટોર્ચ રાખો, કૂતરા ભગાડવા માટે લાકડી રાખો, કાંટા ન વાગે એ માટે બૂટ પહેરો કે પાકા રસ્તે જ જાવ એવું પ્રાથમિક માર્ગદર્શન આપ્યા વગર આપણને એકલા ચાલી નીકળવા માટે હાકલ કરવામાં આવે એ ક્યાંનો ન્યાય છે?

અહી કવિ કહેવા એ માંગે છે કે ચાલવામાં હેતુ, દિશા અને લક્ષ્ય તરફ સતત ગતિ એ સૌથી અગત્યની બાબત છે. ઘાણી એ જોડેલો બળદ પણ ચાલે છે, પણ એના ચાલવામાં ફક્ત ઘાણીના માલિકનો હેતુ સચવાય છે. ગોળ ફરતો હોઈ ચાલવાની દિશા સતત બદલાતી રહે છે. એ ગતિ કરે છે પણ ઘાણીના ચીલાથી આગળ નહિ. અર્થાત ગતિ ખરી પણ પ્રગતિ નહિ. આવા બળદોને ખુલ્લા મેદાનમાં છુટ્ટા મુકીએ તો પણ એ ગોળગોળ જ ફરે! સ્વામી વિવેકાનંદજી એ પણ કહ્યું છે કે ઉઠો, જાગો અને ધ્યેય-પ્રાપ્તિ સુધી થોભો નહિ. એનો મતલબ સમજવાનો હોય નહીં કે સવારે બ્રશ કર્યા વગર હાલવા માંડવાનું! અમે માનીએ છીએ કે ચાલવાથી ફાયદો થાય છે. અમે ફક્ત અમથા અમથા ચાલવાની વિરોધમાં છીએ. ગાંધીજીએ દાંડીયાત્રા શરીર સુધારણા માટે થોડી કરી હતી? એમનું તો શરીર પણ વયને હિસાબે એ શ્રમને પહોચી વળે એવું નહોતું. પણ યાત્રા કરી, સત્યાગ્રહ પણ થયો અને છેવટે દેશ આઝાદ પણ થઇ ગયો! યાર, ગુજરાતી થઈને આટલું તો વિચારો!

મસ્કા ફન

હિંસક ટોળામાં પણ હું બિન્ધાસ્ત પેસું છું બકા,
મુશાયરામાં હું પહેલી લાઈનમાં બેસું છું બકા!

કાચ વગરની દોરી અને કેશ વગરનું પાકીટ

 

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૦૪-૦૧-૨૦૧૭

ટાલીયાઓ અને કેશધારીઓ, સૌનું અગામી વરસ કેશલેસ જશે. આવું કોઈ જ્યોતિષાચાર્ય એ નથી કીધું પરંતુ પ્રધાનમંત્રીના પ્રવચનો સાંભળીને લાગે છે. અને આ ઉતરાયણ કસ વગરની જશે. આવું કોઈ બીઝનેસ એનાલીસ્ટ નથી કહેતા પરંતુ સુપ્રિમ કોર્ટના કાયદાનો અમલ થશે તો જે પરિસ્થિતિ સર્જાશે તેની આગાહી છે. ૨૦૧૭ માં દોરી કાચ વગરની અને પાકીટ કેશ વગરના થાય એવું એકંદરે જણાઈ રહ્યું છે. આમ ચાલ્યું તો અગામી દિવસોમાં સુપ્રિમ કોર્ટના આદેશો થકી આપણે ઘોડા વગરનો વરઘોડો, રંગ વગરની હોળી, ફટાકડા વગરની દિવાળી, અને ગરબા વગરની નવરાત્રી કરતા થઈ જઈશું. આ બધું થશે પછી ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે કોઈ ફેર નહિ રહે.

 

આમ તો સુતરનો તાંતણો જયારે રાખડી બને ત્યારે એમાં ગજબની તાકાત આવે છે. પરંતુ બહેનના ગમે તેટલો પ્રેમ અને આશીર્વાદ સહીત પતંગ ચગાવો, પરંતુ દોરી જો કાચી હશે તો પતંગ ઉડશે જ નહિ અને ઉડશે તો ઝટ વહેતા થઈ જશે. અરે બહેનના હેતના થૂંકવાળી ગુંદરપટ્ટી પતંગ પર લગાડેલી હશે તેનાથી પણ પતંગ ચગશે નહિ. આવડત ઉપરાંત પતંગ ચગાવવા માટે હવા અને સારી દોરી જોઈએ. અને કાચ વગરની દોરી સારી નથી ગણાતી. એવી દોરી નાજુક હોવાથી ખાલી ઠુમકો મારવાથી તૂટી જાય. જેમ પાનમાં લેડીઝ પાન આવે છે એમ આવી કાચી દોરીને લેડીઝ દોરી કહી શકાય. આમેય પરણેલા પુરુષની દોરીઓ લેડીઝોના હાથમાં જ હોય છે ને ?

જોકે ગુજરાતીઓ સાહસિક પ્રજા છે. એટલે જેમ દારૂબંધીનો કડક અમલ થાય તો રસિકજનો ગુજરાત છોડી દીવ, દમણ, ગોવા, આબુ જેવી ‘સ્પીરીચુઅલ’ જગ્યાઓએ નવું વર્ષ ઉજવવા ઉપડી જાય છે, એમ ઉત્તરાયણ માટે પણ બની શકે કે પાકિસ્તાન, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ, નેપાળ અને અમુક વધુ સાહસિક લોકો બેંગકોક સુધી લાંબા થશે. લેભાગુ અને વગર લેભાગુ ટ્રાવેલ એજન્ટો કેશક્રંચ વચ્ચે જુગાડું ગુજરાતીઓને ચાઈનામાં ચીલ અને ફ્રાન્સમાં ફૂદ્દી ઉડાડવા સાથે સારંગપુરના દેશી તલની ગરસાડાના દેશી ગોળમાં ઓસ્ટ્રેલીયન ધીંગી ગાયના પીળી ઝાંયવાળા ઘીમાં બનાવેલી પારદર્શક તલસાંકળી, ધોળકાના કેનાલમાં ડીઝલ પંપ મૂકી મફત ખેંચેલા નર્મદાના પાણી વડે સિંચેલા વાડીના લીલેરા લીલાલસ જામફળ, સાયણની રસઝરતી શેરડીની ગંડેરીના ફેકટરીમાં કર્યા હોય એવા સપ્રમાણ ટુકડા અને ગેરતપુરના ખટમીઠાં ચણીબોર સહિતના પેકેજ ઓફર કરશે. હવે તમે એમ ના પૂછતાં કે ઓસ્ટ્રેલીયન ગાયનું ઘી અને ગેરતપુરના ચણીબોરને એવું બધું તો તો પહેલીવાર સાંભળ્યું, તે અમેય પહેલીવાર સાંભળ્યું છે, આ તો માર્કેટિંગ માટે આવું લખવું પડે. બાકી ભોજ્યો ભાઈ બોરનો ડીએનએ ટેસ્ટ કરાવવા જવાનો છે કે બોર ગેરતપુરના છે કે જેતલસરના !

કોઈ પણ વસ્તુ વગર ચલાવી લેવાનું આવે ત્યારે આપણી પ્રજાની જુગાડુંવૃત્તી ખીલી ઉઠે છે. હોસ્ટેલમાં રહેતા ત્યારે પોતાનું સર્વસ્વ લુંટાવી ચુકેલી શેવિંગ ક્રીમની ટ્યુબ પર વેલણની જેમ પેન્સિલ ફેરવીને એનો રહ્યોસહ્યો જીવ પણ કાઢી લેવાનો પાઠ શીખ્યા હતા. એમાં બે ત્રણ દિવસ નીકળી જાય, પણ બજારમાંથી નવી ટ્યુબ લાવવાનું યાદ આવતું નહિ. અડધી રાત્રે ચૂનો ન મળે તો બુધાલાલ તમાકુના બંધાણીઓને ભીંત પરથી ચૂનો ઉખાડીને નાખતા જોયા છે. રસોઈમાં ગણિતના પ્રમેયની જેમ શાકનો સ્વાદ ધારી લેવાનો આવે ત્યારે અમે આજે પણ એમાં રતલામી સેવ કે ચીલી સોસ નાખીને પ્રમેય સાબિત કરીએ છીએ. (આ ટીપની ફી અમને ‘ભીમ’ મારફતે મોકલી આપવા વિનંતી) આમ છતાં ન કરે નારાયણ અને દોરી વગર પતંગ ચગાવવાનું આવ્યું તો શું કરીશું એ વિચારે કંપી ઉઠાય છે.

કદાચ આનો જવાબ ‘માઈમ’માં છે. ‘માઈમ’ એટલે કે મૂક નાટક. એ એક એવો નાટ્ય પ્રકાર છે જેમાં ટેબલ, ખુરશી, છરી, છત્રી કે બંદૂક જેવી કોઈ પણ પ્રકારની પ્રોપર્ટી ન હોય તો પણ ફક્ત અભિનયથી એની હાજરીનો અનુભવ કરાવવામાં આવે છે. એજ પ્રમાણે માઈમથી ઉત્તરાયણ ચોક્કસ ઉજવી શકાય. એમાં પતંગ-દોરી વગર માત્ર અભિનયથી ઉત્તરાયણ કરવાની હોઈ પર્યાવરણની રક્ષાનો ઉચ્ચ હેતુ પણ જળવાય. કાલ્પનિક હવા, કાલ્પનિક ઠુમકા, રાજેશ ખન્નાના સ્ટાઈલની કાલ્પનિક ખેંચ મારવાની અને દરેક ખેંચ પછી ‘કા... પ્યો ... છે ...’ બૂમ પાડવાનો મૂક અભિનય કરવાનો જેથી ધ્વની પ્રદૂષણ પણ ન થાય.

ગર્લ્સ આમ પણ ધાબામાં કેપ-ગોગલ્સ પહેરીને અમથી અમથી ફરતી હોય છે, તો એ કામ ચાલુ રાખી શકે. જરા વધારે ધામધૂમ કરવી હોય તો પાછળ એક ફોલ્ડરને ફીરકી પકડી હોય એમ હાથ રાખીને ઉભો રાખવાનો અને કાલ્પનિક પેચ લડાવતી વખતે એને ‘આવી જ રીતે ફીરકી પકડીશ તો આપણો કપાઈ જશે ...’ કહીને ભાંડવાનો પણ ખરો. બરોબર પતંગ ચગાવતા ન આવડતું હોય એ લોકો છૂટ અપાવવાની પ્રથાનો લાભ લઇ શકે. ફક્ત એમાં સામેવાળો છૂટ આપે, બરોબર ત્યારે જ ઠુમકો મારીને પતંગ ઉંચે લેવાનો ટાઈમિંગ સાચવવો પડે. એક ધાબામાં ચૌદ જણા આ રીતે પતંગ ચઢાવે તો પણ અંદરો-અંદર પેચનો કે ગૂંચળા થવાનો પ્રશ્ન જ નહિ. વધુ વાસ્તવિક બનાવવા આંગળીમાં કાપા પડ્યા હોય અને એમાંથી લોહી કલ્પીને આંગળી ચૂસી શકાય કે ‘મને ઉ થયું છે, ફૂંક મારને..’ એમ કહીને ફીયાન્સી પાસે ફૂંકો પણ મરાવી શકાય. અને બાકી હોય તો ખભા દૂખે ત્યાં સુધી ખેંચવાની એક્ટિંગ કરી શકાય જેથી રાત્રે ઊંઘ પણ વીતેલી ઉત્તરાયણની રાતો જેવી જ આવે. બસ તમારે ઉત્તરાયણની સ્કીનમાં ઘૂસી જવું પડે. આમાં રૂપિયાનો પણ ખર્ચો નથી, બિલકુલ કેશલેસ, કોર્ટના આદેશ મુજબ અને આપણા तेन त्यक्तेन भुंजीथा: અર્થાત ત્યાગીને ભોગવવાના સિદ્ધાંત સાથે પણ એકદમ સુસંગત!

મસ્કા ફન
અઠંગ ફેસબુક-વોટ્સેપીયાઓ નવરાશમાંથી પણ સમય કાઢી લેતા હોય છે!