Wednesday, February 07, 2018

તમને બજેટની ભાષા સમજાય છે ?




કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૭-૦૨-૨૦૧૮

બ્રહ્માંડમાં અનેક ઘટનાઓ બને છે જેનો તાગ આપણે મેળવી શકતા નથી. બ્લેક હોલ અને બર્મુડા ટ્રાયેન્ગલના તો રહસ્યો હજુ પણ સમજી શકાય એવા છે, પણ હેરકટિંગ સલુનમાં ગળા પર કપડું બાંધે એટલે નાક પર ખણ આવવાની કેમ શરૂઆત થતી હશે તે હજુ સમજી શકાયું નથી, અમેરિકા જેવા વિકસિત દેશમાં પણ આ અંગે કોઈ સંશોધન થયું હોય એવું અમારા ધ્યાનમાં નથી. કૂતરું ભસતું ભસતું આપણા વાહન પાછળ દોડતું હોય ત્યારે આપણે એકદમ વાહન થોભાવી દઈએ પછી કૂતરું કન્ફયુઝ થઈને ઉભુ કેમ રહી જાય છે એ પણ સમજાતું નથી. કૂતરાની જગ્યાએ અમે હોઈએ તો કો’કની પાછળ આટલું પેટ્રોલ બાળ્યા પછી બસો-પાંચસો ગ્રામનું લોતીયું લીધા વિના ન છોડીએ. ખેર, એ તો લખચોરાશીના ફેરામાં ક્યારેક કુતરાનો અવતાર લેશું ત્યારે આ જ કોલમમાં આપને જણાવી દઈશું; પણ સંસદમાં જે ભાષામાં બજેટ રજુ થાય છે એ ભાષા આ જનમમાં કોઈ સમજાવશે તો અમો તેઓશ્રીને કટિંગ ચાનું વાઉચર આપવા તૈયાર છીએ. મારા બેટા કોમર્સમાં સાડી એકાવન ટકા લાવ્યા હોય પણ ન્યુઝ ચેનલ પર બેઠા બેઠા બજેટની ચર્ચા કરતા હોય પાછા! 

Image Source: livemint.com
ચાર્ટડ એકાઉન્ટન્ટ માટે ભલે આ રોજનું થયું, પણ અમારા જેવા એન્જીનીયરોને આ ભાષા જલ્દી સમજાતી નથી. સૌ પહેલાં તો ઇન્કમટેક્ષની ચર્ચામાં ‘સ્લેબ’ શબ્દ આવે એટલે ઇન્કમટેક્સ ઓફિસનું ધાબુ ભરાતું હોય એવું ચિત્ર અમારા મગજમાં ઉભું થાય છે. કારણ કે અમે રહ્યા સિવિલ એન્જીનીયરો એટલે અમારા માટે સ્લેબ એટલે ધાબુ! અમે ‘ખાદ્ય’ એટલે કે ‘ખાવા’ લાયક ચીજોમાં સમજીએ, પણ ‘ખાધ’ અમને સમજાતી નથી. અંદાજપત્રમાં ‘સીધા’ વેરા આવે. જો સીધા વેરા નોકરિયાતો પર લાગે તો વાંકા લોકો પર કયા વેરા લાગે એ અમારી સમજની બહાર છે. એમાય ‘કર’ અને ‘વેરા’ એ બે શબ્દ સાથે વપરાય એટલે અમને તો એ બમણો માર પડતો હોય એવું લાગે છે. પોળના ક્રિકેટમાં બોલર બહુ ઉગ્રતાથી અપીલ કરે તો અમ્પાયર ‘આઉટ, લે બસ?’ કહે તે સમજાય, પણ ‘સેન્ટ્રલ પ્લાન આઉટ લે’ સમજાતું નથી. બાકી તમે સિટીના સેન્ટરમાં મોકાનો પ્લોટ બતાવો તો ‘પ્લાન’ તો અમે ઘડીના છઠ્ઠા ભાગમાં બનાવી નાખીએ. અલબત્ત ફી લઈને. 

રૂપિયો ક્યાંથી આવશે અને ક્યાં જશે એવું બજેટના બીજા દિવસે છાપામાં વાંચવા મળે. રૂપિયો એટલે તો અમને પેલો એક રૂપિયાનો સિક્કો દેખાય છે જે ભિખારીને આપો તો એ મોઢું મચકોડીને ભીખ માંગવાનું ચાલુ રાખે છે. રૂપિયો એટલે કરોડો રૂપિયાનું ભંડોળ એવું ફોડ પાડીને કહેવામાં આવે એ જરૂરી છે. અમને તો શક છે કે આપણા નાણામંત્રીઓને રૂપિયો ક્યાંથી આવે છે કે આવી શકે છે એની તો ખબર હોય છે, પણ રૂપિયો ક્યાં જાય છે એનું જરા પણ જ્ઞાન હોતું નથી; નહિ તો નવા કરવેરા નાખવાનો વારો કેમ આવે? અમારું તો નમ્ર સૂચન છે કે રૂપિયા પર આર.એફ.આઈ.ડી. ટેગ લગાડો એટલે એ ક્યાં ક્યાં જાય છે એ ખબર પડી જશે! કેમ, ૨૦૦૦ની નવી નોટ આવી ત્યારે એવી અફવા નહોતી ઉડી કે એમાં ચીપ છે અને કોને ત્યાં કેટલા બંડલ છે એની રીઝર્વ બેંકને માહિતી જશે? બાકી કેશલેસ ઇકોનોમીમાં રૂપિયા બેંકમાંથી આવે અને બેંકમાં જાય એ સિવાય શું હોય? વળી એક અમદાવાદી તરીકે રૂપિયો જ્યાંથી આવે ત્યાંથી આવે, પણ જાય અમારા ખાતામાં અથવા ગજવામાં, એમાં વધારે રસ છે.

બજેટના બીજા દિવસના છાપામાં અમને તો શું મોંઘુ થશે અને ખાસ તો શું સસ્તું થશે તે જાણવા અને વાંચવામાં રસ રહેતો. એમાં અમુક છાપેલા કાટલાં જેવી આઈટમોના ભાવમાં તો વધારો જ થતો જોયો છે. ભલું થજો જી.એસ.ટી.નું કે બજેટ રજુ થાય એ પહેલાં જ સસ્તા-મોંઘાનો ખેલ પતી ગયો. આના લીધે અખબારોમાં ‘ગરીબોની રેવડી મોંઘી થઇ’, ‘મધ્યમ વર્ગનું ઘરના ઘરનું સપનું રોળાયું’ કે પછી ‘ગરીબો વધુ ગરીબ થશે’ એવા મથાળા બાંધીને સરકાર પર પસ્તાળ પાડવાની આખી મઝા બગડી ગઈ. બજેટના દિવસે શું શું મોંઘુ થશેની અને શું સસ્તું થશે એની ઉગ્ર ચર્ચાઓ કરવાના શોખીનો આ વખતે કોઈ નજીકનું સગું ગુજરી ગયું હોય એવો ખાલીપો અનુભવતા હતા. અત્યારે અમને વિચાર એ આવે છે હાળું ઇન્કમટેક્સના ‘સ્લેબ’માં વધારા સિવાય આપણા માટે જાણવા જેવું કશું નહોતું તો જેટલી સાહેબ ૧૦૫ મીનીટની બજેટ સ્પીચમાં બોલ્યા શું? આ વખતે પાછું બજેટ સ્પીચમાં શેર-શાયરીની પરમ્પરા ચૂકીને જેટલી સાહેબની ઉધરસો સાંભળવા મળી. એ રીતે આ બજેટ પાથ બ્રેકીંગ ચોક્કસ કહી શકાય!

ઇંગ્લિશ ન્યુઝ ચેનલો ઉપર સુટેડ-બૂટેડ ચશ્મીસ્ટ બજેટ એનાલીસ્ટસ પ્રસ્તુત બજેટની જોગવાઈઓથી ગરીબો અને ખેડૂતોને કેટલો ફાયદો થશે એની ચર્ચા ઇંગ્લિશમાં કરતા હોય છે. પણ આપણે ત્યાં ‘ઇંગ્લિશ’ પીધા પછી બોલતાં ઈંગ્લીશ સિવાય ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગમાં ઈંગ્લીશનું ખાસ ચલણ નથી. બીજી તરફ ઘણાને સરકારે બજેટમાં શું આપ્યું છે એ જાણવા ઉપરાંત એમની પાસે રહ્યું સહ્યું જે કંઈ છે એ પણ સરકાર લઇ તો નહિ લે ને? એ જાણવામાં વધુ રસ હોય છે. આ જ કારણથી આ વખતે બજેટ સ્પીચ દરમ્યાન સ્માર્ટફોનમાં બજેટ જોતા ભિખારીઓએ એમના વાટકા પણ ઢીંચણ નીચે દબાવી દીધા હતા. અમુકે તો લાકડી સુદ્ધા હાથવગી રાખી હતી.

મસ્કા ફન
પત્ની એ તમને ફિટ કરી દીધા હોય તો પણ તમારે ફિટનેસ માટે કસરત-ડાયેટિંગ ચાલુ રાખવું.

Wednesday, January 31, 2018

વિષ્ણુ ભગવાનને ખુલ્લો પત્ર



 કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૩૧-૦૧-૨૦૧૮

પ્રિય વિષ્ણુ ભગવાન,

તમે સૃષ્ટિ ચલાવો છો એવું અમારી જાણકારીમાં છે. પરંતુ અમારી ફરિયાદ છે કે તમે એ બરોબર નથી ચલાવતા. ખાસ તો આજકાલ ઋતુઓમાં કોઈ ભલીવાર જણાતો નથી. આ વર્ષે અમેરિકામાં બરફના તોફાનો આવી ગયા, પરંતુ તમારા નિવાસી ભક્તો જ્યાં રહે છે તે ભારતમાં ઠંડી બરોબર પડી નથી. અમારા શહેરમાં ભર શિયાળે હજુ ઘણા લોકો ખીસાની બહાર હાથ રાખીને અને આન્ટીઓ સ્કાર્ફ વગર ફરે છે. અત્યારે તો ભોગેજોગે સ્વેટર પહેરીને નીકળનાર લોકો રણપ્રદેશમાં ફરતા એસ્કીમો જેવા લાગે છે. બીજી તરફ ઉનાળામાં કરા પડે છે બોલો! નવરાત્રીમાં વરસાદ માતાજીના પ્રોગ્રામમાં ભંગ પડાવે છે છતાં મહાદેવજી તમને કંઈ કહેતા નથી? બીજું કંઈ નહિ પણ અમારા ખેલૈયાઓ લપસી પડે છે અને આયોજકોને નવરાત્રીના ધંધામાં કરોડોનું નુકસાન પણ થાય છે એ તો જુઓ! ડીસેમ્બરના લગનગાળામાં માવઠા થાય છે એમાં ઇવેન્ટ મેનેજમેન્ટવાળા અને ફરાસખાનાવાળા પણ ધંધો ભાળી ગયા છે! મસ્ત ટૂંટિયુંવાળીને સુવાની ઋતુમાં પ્રજા જમરૂખ એટલેકે શાહરૂખની જેમ હાથ પહોળા કરીને સુઈ જાય છે એ જોઇને અમોને તો કડકડતું લાગી આવે છે. અને એટલે જ અમે આ પત્ર લખી તમોને અવગત કરવા માગીએ છીએ કે તમારાથી સૃષ્ટિનું સુપેરે સંચાલન ના થતું હોય તો સ્વર્ગના પીપીપી બેઝ પર ટેન્ડર કરીને જેની અટકમાં ‘અણી’ આવતું હોય એવા કોઈ ઉદ્યોગપતિને સોંપી દો. આ તો જસ્ટ સજેશન છે, બાકી અમારા રજની સરને કહીશું તો એક ફૂંકમાં બધું ઠંડુ કરી દેશે!  

આ ડિસેમ્બર પૂરો થવા આવ્યો. હજી સુધી તારીખ જોઇને સ્વેટર પહેરતી પ્રજાને બાદ કરતા કોઈએ સ્વેટર કાઢ્યા નથી. અમુકને ત્યાં તો સ્વેટર હજુ ધૂળ ખાય છે. સ્વેટરને જીવાત કાતરી ના ખાય એ માટે પેટીમાં રાખેલી ડામરની સફેદ ગોળીઓને એનાથી લખોટી રમવા માંગતા છોકરાંથી બચાવીને વોશબેસિનમાં નાખી દીધી હોય પછી એ સ્વેટર પહેરવાનો વારો જ ના આવે, ત્યારે કેટલી ખીજ ચઢે? ઠંડીથી ડરતા અમુક લોકો તો પાછા ગોદડા જેવા જેકેટ ખરીદતા હોય છે! અત્યારે શહેરોમાં રહેવાને જગ્યા નથી ત્યાં આવા જેકેટ આખું વરસ સંઘરી રાખ્યા હોય અને શિયાળામાં એની જરૂર જ ન પડે ત્યારે તો ગમે તેને લાગી આવે દીનાનાથ!

અમારી ઓફીસ પાસે જ્યુસ વેચતો રામખિલાવન અત્યારે શિયાળામાં શેરડીનો રસ કાઢતો જોવા મળે છે! ઉનાળામાં બરફ ગોળાની લારી કરતો શાકવાળો કાળુ આ વખતે ઉત્તરાયણ પર ગોળાની લારી લઈને આવ્યો હતો! શિયાળામાં ‘મને શરદી છે’ કહીને સોફ્ટડ્રીંક પીવાની ના પાડનારા મહેમાન સામે ચાલીને આઈસ્ક્રીમ માગીને ખાય છે! બપોરે પડતી ગરમીના કારણે લોકો આદુવાળી ચા છોડીને રસ-શરબત પીવા લાગશે તો અમદાવાદની કટિંગ ચા સંસ્કૃતિનું સત્યાનાશ થઈ જશે એવું પણ અમારા જેવા ઘણા ચિંતકોને લાગે છે. ઉત્સાહમાં ‘શિયાળામાં સૂપ ભલો’ એવું કહેનાર મોડર્ન કવિ અને એ દુહાને શેર કે રીટ્વીટ કરનારાને આઘાત લાગે એવો માહોલ છે. ગરમીને કારણે સાંજે ઘરઘરમાં ભરપુર ખાંડ નાખેલા પ્યોર ગુજરાતી ટોમેટો સૂપ કોઈ પીતું નથી, અને એ કારણસર ટામેટાની ખેતી કરતા ખેડૂતોને ટામેટા રસ્તા પર ફેંકી દેવા પડે તે કેમ ચાલે પ્રભુ?

શિયાળામાં મોર્નિંગ વોક કરવાનો મહિમા છે. અમદાવાદના લો ગાર્ડનમાં તો શિયાળામાં ચાલનારના ટ્રાફિકને કન્ટ્રોલ કરવા ટ્રાફિક માર્શલ રાખવાનું આ વર્ષે મુનસીટાપલીએ બજેટ ફાળવ્યું છે ત્યારે, જો ઠંડી જ ન પડે તો ચાલવાનો ઉત્સાહ ક્યાંથી આવે? વળી નવા વર્ષમાં રોજ સવારે ચાલવા જવાના નિર્ણયો ‘પુરતી ઠંડી નથી એટલે મઝા નથી આવતી’ જેવા કારણોસર તૂટી જાય તેમાં ગુજરાતની પ્રજાનો શો દોષ? અત્યારે તો શિયાળામાં જોગીંગ માટે ખાસ ખરીદેલા બુટ, ટીશર્ટ, ટ્રેક પેન્ટ અમારા કામવાળા જ પહેરશે એવું લાગે છે ગિરધારી!

આ બાજુ ગૃહિણીઓએ પોતાના પતિ અને બાળકો આખું વર્ષ સ્વસ્થ અને તંદુરસ્ત રહે એ માટે દિવાળી પછી અડદિયા, મેથીપાક અને સાલમપાક બનાવી રાખ્યા છે એમની મહેનતની તમને કંઈ કિંમત જ નથી? સીઝન વગર ખાધેલા વસાણા ગરમ પડશે તો? કહેતા હોવ તો આબુમાં ઠંડી પડે છે તો ત્યાં જઈને અડદિયાના ડબ્બા ખોલીએ. જોકે આ સિઝનમાં ફેસબુક ઉપર આબુમાં ચેક-ઇન કરીએ તો લોકો ‘અમારા વતી પીતા આવજો’ કે પછી ‘અમને મુકીને એકલા એકલા?’ એવી કોમેન્ટો આવે એટલે અમે નથી જતા.

હવે આમારી અમદાવાદી સ્ટાઈલ મુજબ મૂળ વાત પર આવીએ. કોઈ વચલો રસ્તો કાઢો ને પ્રભુ! કહેતા હોવ તો જેમ તમારા સ્ટાફના વરુણદેવને રીઝવવા માટે પાણી ભરેલા તપેલામાં બેસીને યજ્ઞ કરવામાં આવે છે એમ ઠંડી માટે બરફની લાદી પર કોકને બેસાડીને યજ્ઞ કરાવીએ. એટલું ઓછું હોય તો વરસાદ માટે પાટલા પર કાદવનો મેહ બેસાડીને મેવલો ગાતા ગાતા નીકળીએ છીએ એમ બરફના છીણના સ્નોમેનને ઉચકીને ‘જિંગલ બેલ્સ ...’ ગાતા નીકળીએ. કહો તો વરસાદ માટે દેડકા-દેડકીના લગ્ન કરાવીએ છીએ એમ શિયાળામાં ગુજરાતમાં ઉતરી પડતા યા-યા બોલતા વિદેશી પક્ષીઓને પરણાવીએ. એને તમે ન ગણતા હોવ તો પાંખવાળા સાચા યાયાવર પક્ષીઓના લગન કરાવીએ. તમે કહો એ કરીએ માધવ, પણ અમારા ટ્રેકસુટ, બુટ, સ્વેટર, વસાણાનો ખર્ચો માથે ન પડે એ જોજો! અને છેલ્લે આજીજી ભરી વિનંતી કે શિયાળો ફેઈલ ગયો છે, તો હવે ઉનાળો પણ એકદમ માફકસર કરી નાખજો. અમદાવાદમાં રાત્રે ૨૨-૨૩ ડીગ્રી અને દિવસે ૩૨-૩૩ ડીગ્રી. ભૂલાય નહિ. અસ્તુ.

લિ. અમદાવાદીઓ

મસ્કા ફન


બધા જ ભાવનાને સમજી શકે છે, સિવાય કે ભાવનાનો હસબંડ.