Wednesday, July 20, 2016

આધે ઇધર જાઓ આધે ઉધર જાઓ

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૨૦-૦૭-૨૦૧૬
 
બાળક જન્મથી લઈને વૃદ્ધ થઈને એ મરે ત્યાં સુધી અનેક વિટંબણાઓ વચ્ચે એ અડધું-પડધુ જીવે છે. વન પ્રવેશ પહેલાનાં પચાસ વર્ષ પૈકી અડધી જિંદગી કુંવારા તરીકે મોજમઝા માટે હોય છે. એવું કહેવાય છે કે પુરુષની જીંદગીમાં સ્ત્રી આવે ત્યાં સુધી એ અધુરો હોય છે. લગ્ન પછી પહેલા એ અધમુઓ, અને છેવટે પુરો થઈ જાય છે. લગ્ન કરવાથી પુરુષની શારીરિક ચરબી વધે છે અને માનસિક ચરબી ઉતરી જાય છે. પત્નીને અર્ધાંગીની કહે છે. અંગ્રેજીમાં એના માટે બેટર હાફ શબ્દ છે. આ બેટર અને શારીરિક ચરબીના કારક બટરમાં એક માત્રનો જ ફેર છે. બટર અને ઘી ખાવાથી શરીરના અધવચ્ચે આવેલા પ્રદેશ કે જે પહેલા પેટ તરીકે ઓળખાતો હતો એ ફાંદ તરીકે ઓળખ પામે છે. કજીયાળી, કર્કશા, કે કુશંકા-શંકા કરતા હાફને બેટર હાફ કહી સંબોધનાર સામેવાળા પાત્રને બટર લગાડતો હોય એવું પ્રતીત થાય છે. પુરુષને એમ કોઈ બેટર હાફ તરીકે એટલું સંબોધતું નથી. આમ છતાં પુરુષોના જીવનમાં બેટર હાફ અને આપણા જીવનમાં અડધાનું મહત્વ અનેરું છે.

હિન્દી ફિલ્મોના ગીતકારો અડધાથી પ્રભાવિત હોય એમ જણાય છે. જેમ કે ફિલ્મ ‘નવરંગ’માં કવિ ભરત વ્યાસજી લખે છે - ‘આધા હૈ ચંદ્રમા રાત આધી, રહ ના જાયે તેરી મેરી બાત આધી, મુલાકાત આધી...’. બાકી હોરર ફિલ્મ હોય કે લવસ્ટોરી, હિન્દી ફિલ્મોમાં ઘણા કાર્યક્રમો અડધી રાત્રે જ ચાલુ થતા હોય એવું જરૂર લાગે. ‘લમ્હે’માં શ્રીદેવીની ‘મોરની’ પણ બગીચામાં અડધી રાત્રે જ મંડાણી હતી ને! ‘ઉત્સવ’માં સુશ્રી રેખાજીનો આખો દા’ડો મેકઅપ કરવામાં જતો હશે કે બીજું કંઈ, પણ એ અડધી રાત્રે ગાય છે ને કે ‘મન કયું બહેકા રે બહેકા આધી રાત કો, બેલા મહેકા રે મહેકા આધી રાત કો...’ ‘બેન્ડ બાજા બારાત’ના ‘આધા ઈશ્ક’ ગીતમાં અમિતાભ ભટ્ટાચાર્ય લખે છે – ‘આધા ઈશ્ક, આધા હૈ આધા હો જાયેગા ...’! જબરુ લાવ્યા! જાણે ઈશ્ક નહિ પણ દાઢી હોય, જે અડધી કરી નાખી હોય અને બાકીની જાણે રંછોડભ’ઇ આવીને કરી જવાનો હોય!

એક સંસ્કૃત સુભાષિતમાં અડધાનું મહત્વ સમજાવ્યું છે:

सर्वनाशे समुत्पन्ने अर्धम् त्यजति पण़्डितः।
अर्धेन कुरुते कार्यम् सर्वनाशोहि दुःसहः।।

અર્થાત જ્યારે સર્વનાશ સમિપ હોય ત્યારે વિદ્વાનો પોતાની પાસે જે કાંઇ હોય એમાંથી અડધુ ત્યજી દે છે અને બાકી વધ્યુ હોય એનાથી કામ ચલાવે છે કારણ કે એ જાણે છે કે સર્વનાશ દુસહ્ય હોય છે. અમે પણ પંડિત છીએ અને એટલે જ ટીવી ઉપર જ્યારે જમરુખનું મુવી આવતું હોય તો એ અડધુ-પડધુ જ જોઇએ છીએ, ટીકા કરવા માટેસ્તો, જેથી આખા મગજનું સત્યાનાશ થતું અટકે. ફિલ્મ અડધી પતે ત્યારે ઈન્ટરવલ એટલે જ આવે છે. ઉભા થઈને બાકીનો કલાક-દોઢ કલાક બચાવી શકાય. અમુક જૂની લાંબી ફિલ્મોમાં તો ઇન્ટરવલરૂપી બે-બે મોકા આપતા હતા. જોકે લાઈફમાં ઇન્ટરવલ નથી આવતો. શોલે પણ લાંબી ફિલ્મ હતી. એમાં અસરાનીનો એક ડાયલોગ બહુ ફેમસ થયો હતો. ‘આધે ઇધર જાઓ આધે ઉધર જાઓ, બાકી કે મેરે પીછે આઓ...’ આમાં સિપાઈઓ બેકી સંખ્યામાં જ હતા એટલું સારું હતું સીન માટે. હિંદી ફિલ્મમાં બતાવવામાં આવતી સ્લેપ-સ્ટિક કોમેડીમાં અડધી મૂછ વડે હસાવવાના પ્રયત્નો થતા રહ્યા છે. શોલેમાં જ જેલરનો જાસૂસ હરીરામ નાઇ કો’ક કેદીની અડધી મૂછ ઉડાડીને જેલરને બાતમી આપવા દોડી જાય છે. 
 
કોન્ટ્રકટરો કામ અડધું મુકીને બીજે લાગી જવા માટે પંકાયેલા છે. આમ કરવામાં એમને આનંદ આવતો હશે કે કેમ એ ખબર નથી, પરંતુ આ કમ્પલ્સિવ ડીસઓર્ડર જરૂર છે. ઘેર કામ કરવા આવતો કારીગર સતત ત્રણ દિવસ કામ કર્યા પછી ચોથા દિવસે સવારે જો કામ પર દેખાય તો અમને રીતસરનો આઘાત લાગે છે, અને દરવાજો ખોલ્યા પછી બે-પાંચ મિનીટ તો મૂઢની જેમ અવાચક થઈને ઉભા રહી જઈએ છીએ. પછી ખબર પડે કે એ તો એના સામાનમાંથી લેલું કે પટ્ટી લેવા માટે આવ્યો છે. જુના સમયમાં રાજા-મહારાજાઓ કારીગરોને જીવતા ચણાઈ કેમ દેતા હશે કે એમના હાથ કેમ કાપી નાખતા હશે તેનો ખુલાસો આ અડધું કામ છોડીને જતાં કારીગરો પાસેથી આપણને મળે છે. પરંતુ આપણને ખબર જ છે કે જે સત્તામાં હોય એ ઈતિહાસ લખાવે છે અને કારીગરો કદી સત્તામાં આવ્યા નથી. મતલબ કે સત્તામાં આવ્યા પછી એ કારીગર નહિ કીમિયાગર બની જાય છે.

મહાભારતની લડાઈના એક મહત્વના યોદ્ધા એવા દ્રોણને નિષ્ક્રિય કરવા યુધિષ્ઠિર અર્ધસત્ય બોલે છે. સાવ જુઠ્ઠું બોલવાનું એમનું ગજું નહોતું. અત્યારે તો ચારેબાજુ અર્ધસત્ય બોલાતું સાંભળવા મળશે. ‘હું રસ્તામાં જ છું, બસ પહોંચું જ છું’ કહે તો એનો મતલબ એ તમે જ્યાં નિર્ધારિત સમયે પહોંચી ચુક્યા છો તે સ્થાનની અને સામેવાળી વ્યક્તિના ગંતવ્ય સ્થાનની વચ્ચે એ ગમે ત્યાં હોઈ શકે છે. હમણાં જ અમે લો ગાર્ડન પાસે એક સ્ટોરમાં હતા ત્યાં એક ભાઈ પર ફોન આવ્યો અને એમણે ઠંડા કલેજે ‘હું એસજી હાઈવે પર ટ્રાફિકમાં છું, હજુ અડધો કલાક થશે’ એવું કહ્યું. અમે એમની તરફ અહોભાવથી જોતા રહ્યા. તમે જોજો, કેટલી વારમાં પહોંચશો એના જવાબમાં પણ અડધો કલાક ખુબ લોકપ્રિય છે. આમ અડધાનું માહત્મ્ય મહાભારત કાળથી અત્યાર સુધી એટલું જ છે. અને હા. તમે આ લેખ અડધો નહિ, આખો વાંચ્યો એ બદલ આભાર!

મસ્કા ફન
અડધા ભરેલા ગ્લાસમાં કયું પ્રવાહી છે એ જાણવામાં જેને રસ હોય એ રસિયો ગુજરાતી !

Wednesday, July 13, 2016

ફેટ ટેક્સ જ નહિ, પાન ખાઈને પિચકારી મારવા પર પણ ટેક્સ લાગવો જોઈએ

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૧૩-૦૭-૨૦૧૬

કેરાલામાં ફાસ્ટ-ફૂડ જંક ફૂડ ઉપર ફેટ ટેક્સ લગાડવામાં આવ્યો છે અને એ પણ એકદમ તગડો. હવે કેરાલામાં જાડા થવું મોંઘુ પડશે. ગુજરાતમાં દારૂબંધી હોવાથી ઘણા લેખકો અને ઉદ્યોગપતિઓ મુંબઈમાં સેટલ થયા છે, જયારે બાકીના પીવા માટે દીવ, દમણ અને આબુ જાય છે. આ ઉપરથી રસિયાઓમાં ‘દીવ, દમણ અને આબુ, જરાય નથી આઘુ’ એવી કહેવત પણ પ્રચલિત થઈ છે. પણ આ રીતે જ જંકફૂડ મોંઘુ થવાથી કેરાલીયનો હિજરત કરીને જાય છે કે પછી સાત્વિક અને ઓછા ટેક્સવાળા ભોજન તરફ વળે છે તે હાલ કહેવું મુશ્કેલ છે. હકીકતમાં અમને કેરાલીયનો સ્ટેનો-ટાઈપીંગ, પંક્ચર અને નર્સિંગ વ્યવસાયમાં વધુ હોય છે એટલી ખબર છે, બાકીની કોઈ ખાસિયત અમને માલુમ નથી. મતલબ કે એનો અમે અભ્યાસ કર્યો નથી. 

આમ તો જાતજાતના ટેક્સ દુનિયામાં વર્ષોથી લગાડવામાં આવે છે. રશિયાના પીટર ધ ગ્રેટે દાઢી પર ટેક્સ લગાડ્યો તો જેથી કરીને ત્યાના લોકો યુરોપના લોકોની જેમ ક્લીન શેવ બોલે તો ચીકના દેખાય. આપણે ત્યાં ૨૦૧૯ સુધી તો કમસેકમ આવો ટેક્સ લાગે તેવી શક્યતા નથી તેથી દાઢીવાળા નચિંત રહે. બ્રિટનમાં ૧૯૬૦ સુધી પત્તા રમવા ઉપર ટેક્સ હતો. આપણે ત્યાં આવું થાય તો જન્માષ્ટમી પર ઘણા લોકો કામ પર જવાનું શરુ કરી દે. અંગ્રેજોએ તો મીઠા ઉપર પણ ટેક્સ નાખ્યો હતો જેને કારણે આપણને દાંડી સત્યાગ્રહ, ગુજરાતી ટેક્સ્ટબુક પર દાંડીકુચનાં ફોટા અને આ સંબંધિત કવિતાઓ પણ મળી.

પણ અહીં વાત ફેટ ટેક્સની છે. શું ભારતમાં કુપોષણની સમસ્યા નથી? વિરોધપક્ષ જયારે વિરોધપક્ષમાં હોય ત્યારે આ સમસ્યા અંગે હો હા કરે છે તો પ્રજા જાતે ખાઈને વજન વધારે તો એમાં ટેક્સ નાખી એમને રોકવાની શી જરૂર છે? શું જાડા થવું એ આપણો મૂળભૂત અધિકાર નથી? શું બર્ગર અને પીઝા જ ખરાબ છે, સમોસા અને દાલવડા નહિ? શું આ ટેક્સના કારણે જાડા સાથે પાતળા પણ હોમાઈ નહિ જાય? આવા અનેક સવાલો ઉભા થાય છે. એમાય આ ટેક્સ દરખાસ્ત જે ૧૦૦% બિલ બનાવતી હોય એ ટાઈપના ફૂડ-જોઈન્ટસને અનુલક્ષીને બનાવી હોય એવું જણાય છે, જે બિલ વગર વેચે છે એમને તો બખ્ખાં ચાલુ જ રહેશે.

ગુજરાતે આમાંથી ધડો લેવો લઇને રંગ, કોળાનો પલ્પ અને હલકી ગુણવત્તાની ખાંડ નાખીને બનાવવામાં આવતા કહેવાતા ‘ટોમેટો’ સોસ પર ‘કેરબા’ દીઠ (જી, એ ‘સોસ’ પોલીપ્રોપીલીનના કાર્બોયમાં ડીલીવર થાય છે!) એની કીમત જેટલો ટેક્સ લેવામાં આવશે તો પણ લોકો હોંશે હોંશે આપશે કારણ કે એક સોસ ભરેલા એક કાર્બોયની કિંમત છે માત્ર રૂપિયા ૮૦/-! એ સાથે ખમણ, ભજીયા અને સમોસા સાથે પીરસાતી ચટણી પર પણ કટોરી દીઠ ટેક્સ નાખવો જોઈએ પછી ભલે લારીવાળો એ મફતમાં આપતો હોય. અમે તો કહીએ છીએ કે દાલવડા સાથે અપાતા એક એક તળેલા મરચા પર ટેક્સ નાખીને તીખું કરી દો. ઉત્તરાયણ પર ઊંધિયા-જલેબી અને દશેરા પર ખવાતા ફાફડા-જેલેબી ઉપર ટેક્સ નાખો. લોચો, ખીચું, પોંક અને ઘારી પર ટેક્સ નાખશો તો તો એ ટેક્સના રૂપિયાથી સુરતમાં એકોએક રસ્તો ફ્લાય ઓવરમાં ફેરવી નાખી શકાશે કારણ કે ખાવા-પીવાની વાટમાં પૈહાનું મોં જુવે એ બીજા, હુરટી લાલાઓ નહિ.

અને જો જંકફૂડ ખાવાની ટેવ હાનીકારક હોય તો બીજી અનેક હાનીકારક ટેવો પર પણ ટેક્સ નાખવો જોઈએ. જેમ કે પાનની પિચકારી મારવા પર. આ ટેક્સ લાગે, અને સારી રીતે અમલમાં મુકાય તો ખાલી સૌરાષ્ટ્રમાંથી જ એટલા રૂપિયા મળે કે એ રૂપિયામાંથી સૌરાષ્ટ્ર કચ્છમાં પાણીની સમસ્યાનો ઉકેલ આવી જાય. જાહેરમાં ખણવા ઉપર ટેક્સ કે પેનલ્ટી લગાડવામાં આવે તો પણ ઘણી આવકની શક્યતા ઉભી થાય. પીળા દાંત ઉપર ટેક્સ લગાડવામાં આવે તો રાજ્યમાં નવી હજારો ડેન્ટલ કોલેજો ખોલવી પડે અને શિક્ષણ માફિયાઓ કે જે એન્જીનીયરીંગ કોલેજોમાં સંખ્યા ન મળવાથી હતાશ થયા છે, તેમના જીવનમાં આશાની જ્યોત પ્રગટે.

અમને લાગે છે કે કેરાલાની સરકારે ફેટ ટેક્સ નાખીને કરવેરાના ક્ષેત્રે નવી ક્ષિતિજો ખોલી છે. આજે રેસ્તરાંવાળા દ્વારા સર્વ કરવામાં આવતા ખોરાકમાંની ચરબીને ટેક્સના દાયરામાં લાવવામાં આવી છે કાલ ઉઠીને કમર ઉપરની ચરબીને પણ ટેકસેબલ બનાવી શકાય. જેમ કે એરલાઈન્સમાં ખેંખલી અને વજનદાર લોકો એક જ ભાવે હવાઈ સફર કરે છે. આ બાબતે અમારું સૂચન એ છે કે પુખ્ત વયની વ્યક્તિનું ૬૦ કિલોગ્રામ સુધીનું વજન ટેક્સ ફ્રી રાખીને વધારાના દરેક કિલો દીઠ ટેક્સ લાગુ કરી શકાય. આ સંજોગોમાં અમારે પણ ટેક્સ ચૂકવવો પડે એમ છે અને અમે એ રાજીખુશીથી ભરવા તૈયાર છીએ એ વાચકોની જાણ સારું અમે જાહેર કરીએ છીએ.

આવો ટેક્સ લાગુ પાડવા પાછળનો આશય પ્રજા બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક ખાતા અટકે એવો છે. આ સારું કહેવાય. લોકો ચરબીવાળો ખોરાક ખાય એનાથી ખરાબ કોલેસ્ટેરોલ વધે અને એનાથી હૃદય રોગની તકલીફ થાય એવો તર્ક છે. જોકે લાખો રૂપિયા ખર્ચીને ડૉકટર બનતા અને કરોડો રૂપિયા ખર્ચીને કાર્ડિયોથોરાસિક સર્જન બનતા વ્યક્તિઓ અને એમના ડૉકટર પપ્પાઓ વિષે કંઈ વિચાર્યું નથી. મેડિકલ કાઉન્સિલ અને એથિક્સની અવગણના કરીને રેડિયો પર ડાયાબિટીસ સંબંધિત જાહેરાતો આપતા હોસ્પિટલ્સ, અને એ હોસ્પિટલ્સ પર નભતા લોકો વિષે કોઈ વિચાર કર્યો નથી. યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ વખતે એરલીફ્ટ કરવા પડતા ભારતીયોમાં કેરાલાની નર્સોનું પ્રમાણ સૌથી ઊંચું હોય છે. કુવેત, લિબ્યા કે યેમેન હોય, આ હકીકત છે. ત્યારે કેરાલા જ આવા કાયદા લાવે તે આશ્ચર્યજનક ન કહેવાય?

મસ્કા ફન

વર અને વરસાદને કદી જશ ન મળે.