Wednesday, October 04, 2017

સલાહો સિઝનલ બૌદ્ધિકોની

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૪-૧૦-૨૦૧૭


બુલેટ ટ્રેનની ટીકા થઈ રહી છે. બુલેટ ટ્રેનનો ખર્ચ કરવાને બદલે રોડમાં ખર્ચ કરવો જોઈએ એવો મત અમુક લોકોએ વ્યક્ત કર્યો છે. અમુક મોસમી બૌદ્ધિકો તો એવા મેસેજ ફોરવર્ડ કરી રહ્યા છે કે ૧૦૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયામાંથી વિમાન ખરીદવામાં આવે તો એનાથી કેટલા વિમાન આવી જાય અને કેટલા લોકો ટ્રેન જેટલા કે એનાથી પણ ઓછા ખર્ચમાં મુસાફરી કરી શકે. અમને લાગે છે કે આ લોકોની વાતમાં દમ છે. અને આપણે બુલેટ ટ્રેન માટે જ નહીં આપણી રોજબરોજની જિંદગીમાં પણ આવું ઘણું બધું નિવારી શકીએ એમ છીએ, પરંતુ પહેલા સરકાર શું કરી શકે એનાથી શરૂઆત કરીએ.

ધારો કે ૧૦૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયામાંથી ચડ્ડીઓ બનાવવામાં આવે તો એક ચડ્ડીના દોઢસો રૂપિયા ગણતા ૧૨૧ કરોડ જનતાને વ્યક્તિ દીઠ સાડા પાંચ ચડ્ડી વહેંચી શકાય! આમાં અડધી એટલે કે એક બાંયવાળી ચડ્ડી તો રણવીર સિંહ જેવા સ્ટાઈલ આઇકોન સિવાય કોઈ પહેરે નહિ એટલે પાંચ જ ગણવાની અથવા બે અડધી ચડ્ડી ભેગી કરી અને એક ચડ્ડી બનાવી બે જણા વચ્ચે એક એમ વહેંચી દેવી પડે. પણ વિચારો કે સરકાર અલગ અલગ કલરની ચડ્ડીઓ વહેંચે તો સરકારને પણ કેટલો ફાયદો. પહેરનાર પણ અઠવાડિયામાં પાંચ દિવસ પાંચ જુદી જુદી ચડ્ડી પહેરીને જઈ શકે. પેલી અડધી ચડ્ડીનું કાપડ વધે એની થેલીઓ બનાવીને આપો તો પણ બે થેલી બને અને એના લીધે કેટલા બધા પ્લાસ્ટીકના ઝભલાનો કચરો થતો અટકે? હવે તમે એમ ના કહેતા કે ચડ્ડી પહેરીને તે ઓફીસ જવાતું હશે? ના, તમે એવું ના કહી શકો. ભાઈ, બુલેટ ટ્રેનને બદલે સાદી ટ્રેન ચાલતી હોય તો પેન્ટને બદલે ચડ્ડી પણ ચાલે જ હોં! પ્લીઝ હવે વધારે દલીલ ના કરતાં! તમે હવે એમ કહેશો કે અમે એવી સરકારે આપેલી ચડ્ડી શું કામ પહેરીએ? યુ આર રાઈટ. તમારી પાસે શું પહેરવું એ નક્કી કરવાનો હક છે જ. જેમ તમે બુલેટ ટ્રેનના બદલે, હમણાં આપણા વ્હાલા રાહુલજી ગયા હતા એમ, બળદગાડામાં મુસાફરી કરવા માંગતા હોવ તો તમને કોણ રોકી શકે? રસ્તામાં બેઠેલી ગાય સિવાય કોઈ નહીં!

ચલાવી લેવાનું આમેય આપણા સંસ્કારમાં છે. દેખાવડી છોકરી મળે તો ભણતર અને એનઆરઆઈ છોકરો મળે તો દેખાવ ચલાવી લઈએ છીએ. એમબીબીએસમાં ન મળે તો ડેન્ટલમાં લઈ લઈએ છીએ. રીંગણનું ભાવતું હોય ને રોજ કોબીનું બને તો એ ચલાવી લઈએ છીએ. શાકમાં સ્વાદ ન મળે તો એમાં સોસ નાખીને ચલાવી લઈએ છીએ. અમે તો મોબાઈલમાં પણ નવું મોડલ આવે એટલે ઘટેલ ભાવનું ઉતરતું મોડલ ખરીદીએ છીએ. કિન્ના બાંધવાની આળસે, દોરી ઝૂમઝૂમ થઇ જવાની ચિંતા કર્યા સિવાય, પકડેલો પતંગ ચગાવી મારીએ છીએ. નવી સ્ટોરી કે નવી ધૂનો ન મળે તો રીમેઈક અને રીમીક્સ કરીને કામ ચલાવી છીએ. પણ, આપણે ઉત્સાહમાં આવીને જ્યારે કૈંક વિશેષ કરવા માંગતા હોઈએ એના બદલે આપણને બીજું જ કરવાનું કહેવામાં આવે ત્યારે આપણી દશા ફીઝીક્સની કાપલીઓ લઈને બેઠેલા પરીક્ષાર્થીને મેથ્સનું પેપર આપ્યું હોય એવી થઇ જતી હોય છે.

શરૂઆતમાં જણાવ્યું એવા ‘મોસમી બૌધિકો’ દર તહેવારે આપણે શેના બદલે શું કરવું એની સલાહો આપવા ઉપસ્થિત થઇ જતા હોય છે. દિવાળીથી શરુ કરીએ તો હવાનું પ્રદૂષણ ન થાય અને મૂક પશુ-પક્ષીઓને ખલેલ ન પહોંચે એ માટે આપણને ફટાકડા ન ફોડવાની કે અવાજ વગરના ફટાકડા ફોડવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. સારું છે આપણને ફટાકડાને બદલે ઈજ્જતના ભડાકા, વાછૂટના ધડાકા, ચાબુકના ફટાકા અને લાફાના સટાકાથી ચલાવી લેવાનું નથી કહેતા. દિવાળી પછી ઉત્તરાયણ પર પતંગની દોરીથી પક્ષીઓને થતી ઈજાઓના વોટ્સેપ ફોરવર્ડઝ મોકલી મોકલીને આપણને સેન્ટી કરી મૂકવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં પતંગ-દોરીના બદલે ઉત્તરાયણ કેવી રીતે કરવી એનો કોઈ વિકલ્પ આપવામાં આવતો નથી. શું કવિ આપણને ‘નજરુંના પેચ’ લડાવીને ઉત્તરાયણ ઉજવવાનું સૂચન કરી રહ્યા હોય છે? કે પછી પ્રજાએ લંગસીયા લડાવીને, ઘચરકા લડાવીને અથવા માત્ર તલસાંકળી, બોર, જામફળ, શેરડી ખાઈને ઉત્તરાયણ કરવાની? આ બાબતે ‘સીઝનલ બૌદ્ધિકો’ ચૂપ છે. આવા સીઝનલ બૌદ્ધિકો શિવરાત્રી ઉપર શિવજીને ચઢાવવામાં આવતા દૂધ સિવાય બીજી કોઈ બાબતમાં ઝારો મારતા નથી એ ગનીમત છે. એની પાછળ શિવજીના ત્રિશુળની કે પછી પોઠિયાના શીંગડાની બીક પણ હોઈ શકે. તમને ઇન્સ્યોરન્સ પ્રીમીયમ ભરવાનું રીમાઈન્ડર કદાચ મોડું મળે પણ હોળી ઉપર પાણીના બદલે ચપટીભર સુકા રંગોથી હોળી ઉજવવાના વોટ્સેપ ફોરવર્ડ્ઝ સમયસર મળી જશે. આ કીસ્સામાં પાંચ મીનીટમાં હોળીનો કાર્યક્રમ ‘પતાવ્યા’ પછી બચેલા સમયમાં સૌ મળીને દેશ ભક્તિના ગીતો ગાય, સાયકલ ઉપર દારુબંધીનો પ્રચાર કરવા નીકળે કે પછી ધ્યાન-યોગથી સ્વાસ્થ્ય સુધારે એવા સુઝાવ તમને આવનારી હોળી પર મળી શકે. ચૈત્રી નવરાત્રી, રક્ષાબંધન અને રથયાત્રા ઉપર આવા બૌધિકો જન્માષ્ટમી પર રમાતા જુગાર સામે મેદાને પડવાની શક્તિ એકઠી કરવા માટે ચોમાસામાં શીતતંદ્રામાં જતા રહેતા હોય છે. જોકે આ લડાઈ બે માર્યાદિત જૂથો વચ્ચેની હોઈ બાકીની પ્રજાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી. નવરાત્રીમાં બાર વાગે ગરબા બંધ કરાવવા સિવાય બીજો કોઈ ફેરફાર કરાવી શક્યા નથી એનો અફસોસ આ મોસમી બૌદ્ધિકોને ચોક્કસ થતો હશે. એ લોકો કદાચ ખાનગીમાં ચણીયા-ચોળી, કેડિયા-ચોયણી કે તાલી-દાંડિયાના અવાજથી થતા પ્રદૂદ્ષણ ઉપર સંશોધન પણ કરાવતા હોઈ શકે. અમને તો લાગે છે કે આવનારા સમયમાં આવા સીઝનલ બૌદ્ધિકો મૂછ વગરની ફોઈને કાકા કહેવાનો આગ્રહ પણ કરી શકે, ઓફકોર્સ ફોર અ ચેન્જ.

મસ્કા-ફન

જેને વોટ્સેપ પર ‘મ્યુટ’ કરેલો હોય

એ રૂબરૂમાં બકવાસ કરી જાય

ત્યારે અમને ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે.

Wednesday, September 27, 2017

નવરાત્રીમાં નવતર કરો

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૭-૦૯-૨૦૧૭

ખેલૈયા નવરાત્રીના બે મહિના પહેલા ડાન્સ ક્લાસમાં જઈ નવા સ્ટેપ્સ શીખે છે. મહિનો બાકી રહે ત્યારે નવી ડિઝાઈનના ચણિયા-ચોળી બનાવવા માટે દોડાદોડી થતી હોય છે. અઠવાડિયું બાકી રહે ત્યારે ભાઈઓ જાગે છે અને ઝભ્ભા ખરીદવા નીકળે છે. એક દિવસ બાકી હોય ત્યારે નવી એસેસરીઝ માટે લો ગાર્ડન પર ભીડ જામે છે. બાકી રહી ગયા હોય એ ભાડુતી ડ્રેસ લાવે છે. ગાનારા પણ નવા ગરબા શોધે છે અને રીહર્સલ કરે છે. આયોજકો સ્ટેજ બે ફૂટ વધારે પહોળું બનાવે છે કાં એન્ટ્રન્સ ગેટમાં કૈંક નવું કરે છે. ટૂંકમાં નવરાત્રી આવે એટલે બધા નવું લાવે છે. આવા નવા પ્રયોગો 'નવું નવ દહાડા' કહેવતને સાચી ઠરાવવા નવ દહાડા ચાલે છે અને બીજા વર્ષે વાસી થઇ જાય છે. છતાં દર વર્ષે નવું કરવાના પ્રયાસો થતા રહે છે.

આજકાલ નવરાત્રીના ચણિયાચોળી અને લગ્ન પ્રસંગના પાછા જુદા હોય છે. લગ્નના ગરબામાં કેડિયું-ચોયણી પહેરનાર અણવર વાંઢો રહે છે. નવરાત્રીના ચણીયા ચોળી અને કેડિયા વરસમાં માત્ર નવ દહાડા જ પહેરવાના હોય છે. એમાં દર વર્ષે નવ દિવસના નવ ડ્રેસ ક્યાંથી લાવવા? આમાં પણ સુધારાની જરૂર છે અને થોડા પ્રેક્ટિકલ લિમિટેશન પણ છે. જેમ કે ચણિયાચોળીમાં પાછળ દોઢ કિમી સુધી લંબાતા પ્રિયંકા અને ઐશ્વર્યા જેવા ગાઉન ન લવાય નહીંતર પછી તમારા ડ્રેસ પર જ લોકો ગરબા કરે! એમાં સોસાયટી કે ફ્લેટના ગરબા હોય તો કો'ક સ્વચ્છ ભારતનો સમર્થક ફરમાઈશ પણ કરે કે 'જરા અમારા આંગણામાં પણ રમી જજો ને!' જે સાફસૂફી થઇ એ. પેલી પણ 'જુઓ અમારા ય ફેન છે' એમ સમજીને એની સાથેના બે સેલ્ફી ઇન્સટા પર અપલોડ પણ કરે! આ રીતે પણ તહેવારમાં હૌ હૌની રીતે ખુશ રહે અને એ રીતે યુનિવર્સનું એનર્જી લેવલ ઉંચુ આવતું હોય તો આદ્યશક્તિ માને શું વાંધો હોય!

જેમ સ્પોર્ટ્સમાં સ્પોર્ટ્સ ગીયરની જરૂર પડતી હોય છે એમ ગરબામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગરબા ગીયર્સની માંગ ઉઠી છે. આજકાલ તો ઘરવખરી અને કિચેનવેરને બાદ કરતાં બાકીનો સામાન ખેલૈયાઓના ડ્રેસ પર જોવા મળે છે. કેડિયા ઉપર પોપટ, મોર, હાથી લટકાવવાનું કે પેચવર્કના તોરણીયા અને ચાકળા કમરે બાંધવાનું તો ઠીક પણ હવે તો કેડિયા પર નાની ખાટલી અને જમતી વખતે પગ નીચે મુકવાનું ઢીંચણિયું લાટકાવેલું પણ જોયું છે. ખેલૈયાઓને જજ કરતી વખતે કેડિયાની નીચે મમ્મી કે બહેનનું સલવાર પહેરેલું પણ જોવા મળી જાય છે. ઈનોવેશનના નામે હવે એલઈડી લાઇટ્સ, યુવી લાઇટ્સ, રેડિયમ ટેપ્સ અને લેસર લાઇટ્સ લગાડેલી જોઈ છે. સાયકલના વ્હીલ સાથે ગરબા ગાતા ખેલૈયાના ફોટા છાપામાં આવી ગયા છે. હવે હેર સ્ટાઇલની રીતે મેદાનો હાર્દિક પંડ્યા, શિખર ધવન અને કોહલીના અંતેવાસીઓથી ઉભરાય છે. સરવાળે આમિર હોય કે ઝૂંપડપટ્ટીનો વાસી હોય, 'માના આંગણે સૌ સરખા' ઉક્તિ સાચી ઠરતી લાગે છે.

કપડાં સિવાય પણ ખેલૈયાઓમાં દર વખતે નવું શું કરવું એની હોડ ચાલતી હોય છે. આમાં વર્ષો પહેલા બરોડાવાળા જે ઘો ઘાલી ગયા છે એના પરિણામે ખેલૈયાઓની ત્રણ ત્રણ પેઢીની નવરાત્રી ડિપ્રેસનમાં ગઈ. બન્યું એવું કે પરંપરાગત રીતે આપણે ત્યાં ચાર કાઉન્ટના બે તાળીના ગરબા ગાવાનો રિવાજ હતો. સ્ત્રીઓ ત્રણ તાળીના ગરબા કરતી. પણ બરોડાની બાયડી પૈણી લાવનારાઓ કે બરોડા જઈને બે ચોપડી ભણી આવનારા લોકો એમના બરોડાનો ઝંડો હેઠે મુકવા તૈયાર જ નહોતા! અમારે બરોડામાં તો એકલું દોઢિયું જ થાય. અમારે બરોડામાં તો બધા સર્કલમાં એકજ સ્ટાઈલથી ગરબા કરે! તમારું ભલું કરે ભોગીલાલ, તમે એલેમ્બિકના પ્લાન્ટમાં કન્વેયર બેલ્ટ પર કફ સીરપની બાટલીઓ સરકતી જોઈ હોય એનું અનુકરણ ગરબામાં કરો તો અમારે પણ કરવું ફરજીયાત છે? તમારું દોઢિયું તમારા વડોદરાનું લોકનૃત્ય હશે, અમારે તો આખા ગુજરાતનું સાચવવું પડે. અમને વડોદરું પકડીને બેસી રહેવું ન ફાવે. અમારી પબ્લિક માથે પાઘડીનો ભાર ખમે છે એ ય ઘણું છે, બાકી શહેરના સંસ્કારનો બોજ તો ટ્રાફિકમાં પણ રાખે એવી નથી. કમનસીબે આ સાંસ્કૃતિક આક્રમણને ખાળનારું કોઈ ન નીકળ્યું! અહીંની પબ્લિક પાસે પણ એવા દોઢિયા અઢિયા કરવાનો કે સર્કલ કરવાનો ટાઈમ પણ ક્યાં હતો! તો પણ અહીં અમદાવાદ બોર્ન કંફ્યુઝ્ડ બરોડીયનોનો એક મોટો વર્ગ અસ્તિત્વમાં આવ્યો જે પોતાને આવડે એવા સ્ટેપને દોઢિયુ, પોપટીયુ, હીંચ, હુડો અને ચિચુડોનું નામ આપીને મઝા કરતો થઇ ગયો. હજી બરોડાવાળા દોઢિયામાં ગોળ ગોળ ફરે છે જયારે અહી તો એવી સ્ટાઇલ્સ ડેવલપ થઈ છે જેના સ્ટેપ્સ વર્તુળાકારના બદલે સીધી દિશામાં કરો તો ઢોલવાળો સમ પર આવે એ પહેલા તમે અમદાવાદથી સીધા વડોદરા પહોંચી જાવ!

કમનસીબે ગરબામાં જેટલી વરાયટી ડ્રેસમાં અને સ્ટેપ્સમાં જોવા મળે છે એટલી ફૂડમાં નથી મળતી. ત્યાં ખીચા, ઢોકળા, મેગી, ભાજીપાઉં અને વડાપાઉં જેવા, યુવા ફિલ્મ ક્રિટિકની ભાષામાં કહીએ તો ચવાઈને કુથ્થો થઈ ગયેલા, ફૂડ મળે છે. અરે દોસ્તો તમારી ક્રીએટીવીટી ઓછી પડતી હોય તો અમે નવા નામ આપીએ પછી એમાં શું નાખવું એ તમે નક્કી કરી લેજો! જેમ કે ચોકલેટ પ્રાઈમ પાઉં (વડાપાઉં), કેપુચિનો પાણીપુરી (પાનીપુરીમાં કોફી), લેટ ફ્રાઈડ બ્રેડ એન્ચીલાડા (સવારની વધેલી રોટલી વઘારીને બને એ), લસણની ચટણીનો આઈસ્ક્રીમ, માર્ગારીતા પોટેટો ફ્લેટ રાઈસ (ચીઝ બટાકા પૌઆ) અને ખીચું મેથીનો સાલસીનો જેવી સાવ નવી આઈટમ્સ રજુ કરી શકાય! યાર, કંઈ નહીં તો એટલીસ્ટ નામ તો નવા લાવો!

મસ્કા ફન

કિંજલ: જલ્દી ચલ અલી 'કુમકુમના પગલાં પડ્યા ...' ગરબો ચાલુ થયો.
પિંકલ: તું જા. મારો પગ પોદળામાં પડ્યો છે તે ધોઈને આવું.