Wednesday, April 05, 2017

આઝાદી મનગમતા વસ્ત્રો પહેરવાની

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૦૫-૦૪-૨૦૧૭


ભારતમાં આઝાદી મળ્યાના સુડતાલીસ વર્ષ પછી બૌદ્ધિકોએ જાણે ફરી આઝાદી માટે સંઘર્ષ શરુ કર્યા હોય એવું વાતાવરણ ઊંભું કર્યું છે. આ બૌદ્ધિક એટલે કોણ? બૌદ્ધિક એ છે જે પોતે શુદ્ધ શાકાહારી હોય અને ગાયનું માંસ ખાવાની આઝાદી માટે લઢે. બૌધિક પોતે લેંઘા-ઝભ્ભા પહેરતો હોય પણ બેસણામાં સ્કર્ટ પહેરીને ફરતી છોકરીના હકની વાત કરે તે. પોતે કલીનશેવ્ડ હોય પણ દાઢીવાળાઓના હક્ક માટે લઢે તે. બૌદ્ધિક એટલે એનઆરઆઈ ચડ્ડા પહેરીને ફરે તો એને સ્વતંત્રતા ગણે, પરંતુ કોઈ હેતુ કે ગણવેશ તરીકે ચડ્ડી પહેરનારની ટીકા કરે તે. જે સૌને લાતાલાતી કરતો હોય પણ જાહેરમાં અશ્લીલ રીતે ચુમ્માચાટી કરનારના હક વિષે ચર્ચા કરે તે. બૌદ્ધિક એટલે પોતાના વિષે કોઈ ઘસાતું બોલે તો એને ‘ઇનટોલરન્સ’ ગણાવે પણ બાકીનો સમય વાણી-સ્વતંત્રતાના વિષય પર પ્રવચનો કરતો ફરે તે. વનવેમાં ગાડી ઘુસાડી પોતે સામા પ્રવાહે તરે છે એવું જે માનતો હોય, અને બહુમતીથી નેતા ચૂંટનાર પ્રજાને ડફોળ ગણનાર પણ બૌદ્ધિક જ ગણાય! 
--
આ માહોલ વચ્ચે આપણા લોકલ બૌદ્ધિકોને ઝંપલાવવાનું મન થાય એવા સમાચાર આવ્યા છે. ન્યુઝીલેન્ડની ડ્યુનેડીન નોર્થ ઇન્ટરમિડીયેટ સ્કૂલના સંચાલકોએ સ્કૂલમાં છોકરીઓને છોકરાઓ પહેરે છે એવા ટ્રાઉઝર અને છોકરાઓને છોકરીઓ પહેરે છે એવા સ્કર્ટ પહેવાની આઝાદી આપી છે. કહે છે કે છોકરીઓએ આ માટે લડત આપી હતી અને છેવટે છોકરા-છોકરી વચ્ચેનો ભેદ ભૂંસી નાખવાના હેતુથી સ્કૂલના સંચાલકોએ એમની આ માગણી માન્ય રાખીને બંનેને આ ખાસ પ્રકારના ટ્રાન્સ ડ્રેસિંગની છૂટ આપી છે. આ ફક્ત શોખ પૂરો કરવાની નહિ, પરંતુ પહેરવેશ પસંદ કરવાની આઝાદી વિષે વાત છે. આપણે ત્યાં વિદ્યાર્થીઓની આવી કોઈ માગણી સરકાર દબાવી દે એટલી વાર છે, પછી આપણા બૌદ્ધિકો છોકરાઓને સ્કર્ટ તો શું ચણીયા-ચોળી પહેરવાની પણ આઝાદી અપાવવા સક્રિય થશે જ એની અમને ખાતરી છે. અમને લાગે છે કે ન્યુઝીલેન્ડની સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓએ દિલ્હીની જે.એન.યુ.ના વિદ્યાર્થીઓનો ટેકો માંગ્યો હોત તો એ લોકો એ ખુશી ખુશી આપ્યો હોત. એટલું જ નહિ પણ એના માટે યુનીવર્સીટીમાં પોસ્ટરો લગાડીને ત્યાંના પ્રૌઢ વિદ્યાર્થીઓએ સરઘસો પણ કાઢ્યા હોત. કંઈ નહિ તો છેવટે ‘હમ શરમિંદા હૈ ...’ જેવા સુત્રો તો ચોક્કસ પોકાર્યા હોત. કારણ કે કોઈ કલ્પનામાં પણ વિચારી ન શકે એ પ્રકારની આઝાદીઓ માંગવાની અને એ માટે ઉગ્ર લડતો ચલાવવાની ત્યાં પરંપરા છે. આપણા ઘણા બૌધિકો એમની ક્રાંતિકારી વિચારસરણીના પ્રશંસક છે. અને આપણે ત્યાં વાંદરાને દારૂ પાવાની પણ આઝાદી છે. થોડા સમય પહેલા ‘એ.આઈ.બી. નોકઆઉટ’ નામનો કાર્યક્રમ થયો હતો જેમાં કરણ જોહર જેવા ફિલ્મમેકર અને રણવીરસિંહ તથા અર્જુન કપૂર જેવા સ્ટાર્સે ઉઘાડી ગાળોથી ભરપૂર ‘મનોરંજન’ પીરસ્યું હતું, જેમાં કરણ જોહર અને આલિયા ભટ્ટની મમ્મીઓ ઉપરાંત ખુદ આલિયા, દીપિકા અને સોનાક્ષીએ પ્રોત્સાહક હાજરી પણ આપી હતી! એ વખતે પણ કેટલાક બૌદ્ધિકો ‘વિદેશમાં તો આવું બધું સામાન્ય છે’ એવી દલીલ સાથે બહાર આવ્યા હતા. Some mothers do ‘ave ‘em! આ હાહાહા ... મેરા દેશ બદલ રહા હૈ. એ પહેલા સમલૈંગિકો વચ્ચેના લગ્નને માન્યતા આપતા અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટના એક જજમેન્ટને બિરદાવવા માટે આપણા દેશના આ પ્રકારના લગ્નોના હિમાયતીઓએ જશ્ન મનાવ્યો હતો! અને જે રીતે જેએનયુ વાળી ઘટના પછી આપણા અમુક ‘હેર-બ્રેઈન્ડ’ ન્યુઝ એન્કરોએ આવી વંધ્યાદુહિતૃ પ્રકારની આઝાદીના સમર્થનમાં ટીવી ડીબેટ ચલાવી હતી એ જોતાં ભવિષ્યમાં ન્યુઝીલેન્ડની સ્કૂલ જેવા જેવા મનોરંજક દ્રશ્યો આપણને ઘેર બેઠા જોવા મળે તો નવાઈ નહિ. એક દિવસ તમારી સામે તમારો જ કુળદીપક મીની સ્કર્ટ, બે ચોટલા અને હોઠ પર લીપ્સ્ટીક લગાવીને ‘હેય ડે....ડ ... આમ લૂકિંગ કૂલ ... એંહ ...’! કરતો ઉભો રહે તો નવાઈ ન પામતા.

બદલાતા સમય સાથે આપણા ડ્રેસિંગમાં આમૂલ પરિવર્તન જોવા મળે તો નવાઈ ન પામતા. ડેસ્ટીનેશન વેડિંગના કન્સેપ્ટ હેઠળ બીચ પર લગ્નો થાય અને અણવર એન્ડ બોય્ઝો બીકીની પહેરીને બેસે, અને કન્યા પક્ષે બેનપણીઓ ઉર્ફે ગર્લ્ઝો કેડિયા-ફાળિયા પહેરીને ચોરીમાં હાકોટા-પડકારા કરતી જોવા મળી શકે છે. વરરાજા પાનેતરમાં અને કન્યા સુટ-બુટમાં હોય. કોલેજ કન્યાઓ તો જીન્સ ટી-શર્ટ તો વરસોથી પહેરે જ છે, પણ છોકરાઓ પંજાબી, લેગીન્ગ્સ અને કુર્તી, કે પછી રજનીશજીના અનુયાયીઓ પહેરતા એવા ગાઉન રોજીંદા પહેરતા થાય તે હજુ જોવાનું બાકી છે. અમુક સ્ટોર્સના ડિસ્પ્લે જોઈ ઘરમાં પહેરવાના તથા આંતરવસ્ત્રોમાં તો આપણે અમેરિકા સાથે સ્પર્ધા કરી શકીએ એવું જણાય છે, પરંતુ લુંગીમાં વર્ટીકલ અને હોરિઝોન્ટલ ઓપનીંગ હજુ આવવાના બાકી છે, અફકોર્સ સાથળથી નીચેના ભાગમાં. બસ, સરકાર આ પ્રકારની કોઈ હિલચાલનો વિરોધ કરે એટલી જ વાર છે, બાકીનું આપણા વિચક્ષણ બૌધિકો સંભાળી લેશે!

આપણે ત્યાં આવી ચિત્ર-વિચિત્ર માંગણીઓ થતી આવી છે પરંતુ અત્યાર સુધી એને હસી કાઢવામાં આવતી હતી. પણ હવે એને આઝાદી નામના વાઘા પહેરાવીને મેદાનમાં ઉતારવામાં આવે છે. આ બધામાં નવાઈ સ્ત્રીઓની ચિત્ર-વિચિત્ર ફેશનની નથી, નવાઈ પુરુષો મેદાનમાં આવી ગયા એની છે. એટલે જ આવનારા દિવસોમાં આપણા દેશમાં ક્રાંતિ થાય તેવું અમને દેખાય છે. જોકે હાલ આ ક્રાંતિમાં જોડાવવાની અમારી લેશમાત્ર ઈચ્છા નથી. તમારે જોડાવું હોય તો જાવ પહેલા સ્કર્ટ ખરીદી લાવો જાવ, ગુલાબી કલરનું!

મસ્કા ફન

ઘણીવાર ભૂંગળીના બંને છેડે ગધેડા હોય છે!

Wednesday, March 29, 2017

મોજડીની શોધ કઈ રીતે થઈ ?

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી | ૨૯-૦૩-૨૦૧૭

ધૂળના કારણે રાજા કંટાળી ગયો હતો. રાજા કદાચ અમદાવાદ જેવા નદીની રેતમાં રમતા પ્રદેશનો હશે. આમ તો જંગલમાં શિકાર કરવા જાય ત્યાં ધૂળ ઉડે એનો રાજાને વાંધો નહોતો, પરંતુ પોતાના રાજ્યમાં જ્યાં ત્યાં ખોદકામ થયેલું હતું તેવામાં મોર્નિંગ વોક કરવા જાય તો એના પગ ગંદા થઈ જતાં હતા. તેમાં પટરાણી એને ગંદા પગે રાણીવાસમાં પ્રવેશ કરવા દેતી નહોતી. આ ઉપરાંત લોકો પણ ધૂળથી કંટાળી ગયા હતા અને અગામી ઇલેકશનમાં વોટ નહીં આપીએ એવી ફોગટ ધમકીઓ પણ આપતા હતા. ખુલ્લા માથે ફરનારના માથા ધૂળથી ભરેલા રહેતા અને એ રીતે ‘વતનની ધૂળથી માથું ભરી લઉં ..’ પંક્તિઓ અનાયાસે યથાર્થ ઠરતી. કોઈપણ જાતનો ‘હસીન ગુનો’ કર્યા વગર વૃદ્ધોના ધોળામાં ધૂળ પડતી. તો એની સામે માશુકાની ઝુલ્ફોમાંથી નીકળેલી ધૂળ બિલ્ડીંગ કોન્ટ્રાકટરોને વેચીને કવિઓ પણ બે પાંદડે થયા હતા.

કંટાળીને રાજાએ મુનસીટાપલીના ઈજનેરોને ધૂળ માટે જવાબદાર ઠેરવવા ફરમાન બહાર પાડ્યું હતું. પરંતુ ખાડા ખોદાય તો ધૂળ ઉડે છે, માટે જો કામ જ ન થાય તો ધૂળ ઉડે નહીં, અને આ મુદ્દે પણ ઈલેકશન હારવાની સંભાવના રહેલી હતી. આમ ઈજનેરોએ પોતાની નિષ્ફળતા એવી ધૂળ વિકાસની નિશાની છે, એવું રાજાના મગજમાં ઠસાવી દીધું હતું. એકંદરે રાજાએ ધૂળનો ઉપાય શોધવા કન્સલ્ટન્ટ નીમવા ટેન્ડર બહાર પાડ્યા હતા. ‘ટેન્ડર બહાર પડી ગયા છે તો વહેલામોડા કામ થશે જ’ એવું ગાજર લટકાવી બીજા છ મહિના ખેંચી શકાશે તેવું રાજાને એના ચીફ સેક્રેટરીએ સમજાવ્યું હતું.

ટેન્ડરની શરતો મુજબ અરજદારે પોતાનો ઉપાય બતાવવાનો હતો, જેમાં ‘ખાડા ખોદવા બંધ કરવા’ જેવો ઉપાય માન્ય નહીં ગણાય તેવું સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ત્રણ જુદી જુદી જગ્યાએ લખેલું હતું. અરજદારે બતાવેલો ઉપાય કારગત નીવડે તો જ એને ફી મળે, એવી કડક શરત પણ ટેન્ડરમાં હતી. અને અરજદારોને પણ ખબર હતી કે કદાચ એમનું ટેન્ડર મંજુર થાય તો પણ મુનસીટાપલી પાસેથી રૂપિયા કઢાવવા એ અંગુરી રબડીમાંથી અંગુર કાઢવા જેટલું અઘરું કામ હતું.

આમ છતાં બાંકડે બાંકડે કોર્પોરેટરના નામ લખવા માટે મશહુર મુનસીટાપલીના આ કામમાં આકડે મધ દેખાતા ઘણા ટેન્ડરો આવ્યા. એક અરજદારે તો રોડ પર સવાર સાંજ પાણી છાંટવાનો પ્રયોગ બતાવ્યો હતો. જોકે પ્રજાને પીવા પાણીના ધાંધિયા હોય ત્યારે રોડ પર પાણી છાંટવાની મુર્ખામી કરાય નહિ તેમ છતાં પાર્ટી ભલામણ વાળી હતી એટલે એના ઉપાયને પ્રાયોગિક ધોરણે ચકાસ્યા બાદ, ઘણું દબાણ હોવા છતાં, રાજાનો મૂળ પ્રશ્ન સોલ્વ થતો ન હોવાનાં કારણે રીજેક્ટ કરાયું હતું.

એક એજન્સીએ આખા શહેરની ખુલ્લી જમીન પર લીંપણ કરવાના ‘ડીટેઇલ્ડ પ્રોજેક્ટ રીપોર્ટ’ સાથે પાઈલોટ પ્રોજેક્ટ તરીકે પસંદગીના એક વિસ્તારમાં સ્વખર્ચે લીંપવાની કામગીરી કરી આપવાની ઓફર પણ મોકલી હતી. પરંતુ નગરની ભેંશો અને ગાયોની કુલ છાણ ઉત્પાદન ક્ષમતા સામે છાણાચ્છાદન કરવાનો થતો વિસ્તાર વધુ હોઈ છાણની આયાત કરવાના પ્રશ્ને મામલો અટક્યો હતો. દરમ્યાનમાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટમાં પણ હતાશાજનક પરિણામ મળતા ‘ધૂળ પર લીંપણ’ કહેવત અસ્તિત્વમાં આવી હતી.

રોડ સાફ કરવાના ઓટોમેટીક મશીન ખરીદવા જેવો મોડર્ન ઉપાય પણ એક પાર્ટીએ બતાવ્યો હતો પરંતુ ટ્રાયલ રનમાં જ રસ્તા ઉપર રોડા અને પોદળાને લીધે મશીન ખોટકાઈ ગયું હતું. એકંદરે અનેક ઉપાયોની નિષ્ફળતા બાદ એક અરજદારે પગમાં પહેરી શકાય તેવા ચામડાના ઉપરથી ખુલ્લા અને નીચે અને આજબાજુથી બંધ એવા એક પરિધાનની શોધ કરી હતી. કન્સલ્ટન્ટના એક જાણીતા અને માનીતા મેન્યુફેકચરર દ્વારા આ પદાર્થ કે જેને ‘મોજડી’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું તેના સેમ્પલ પણ રાજા અને એની આખી ટીમને ભેટ આપવામાં આવ્યા હતા જે રાજાને પસંદ પડી ગયા હતા. આ મોજડી સમય જતા ચંપલ,​ ​જોડા,​ ખડાઉ, જૂતા, ખાસડા, બૂટ, સેન્ડલ, જેવા અનેક નામે ઓળખાતી થઈ.

મર્ફીઝ લૉ મુજબ દરેક મોટા પ્રશ્નની અંદર બીજા નાના નાના પ્રશ્નો બહાર આવવા મથી રહ્યા હોય છે. એવું જ આ કિસ્સામાં પણ બન્યું. પગ પર લાગતી ધૂળનો પ્રશ્ન જૂતાની શોધથી ઉકલ્યો તો માધ્યમિક સ્કૂલમાં જતા વિદ્યાર્થીઓના માથે હિન્દીના પેપરમાં ‘જુતે કા આવિષ્કાર’ પાઠમાંથી પૂછાતી ખાલી જગ્યા, ટૂંક નોંધ અને ટૂંકા પ્રશ્નોના જવાબ આપવાની ઉપાધી આવી પડી. કાળક્રમે અણવરોના માથે પણ વરરાજાની મોજડીને ‘દુલ્હે કી સાલીઓ’થી બચાવવાની નવી જવાબદારી આવી. નેતાઓ માટે કઠણાઈ એ થઇ કે પ્રજા પાસે તેમના પર દૂરથી પ્રહાર કરવા માટે એક નવું પ્રક્ષેપાસ્ત્ર આવ્યું અને એના સફળ પ્રયોગો પણ થવા માંડ્યા. આથી વિરુદ્ધ નેતાઓ અધિકારીઓ સામે ધાર્યું ન થતા ચંપલ પ્રયોગ કરવા લાગ્યા. જોડાને પાછળ લટકાવી બુરી નજરથી ખટારાને બચાવવાના પ્રયાસો પણ થયા, પરંતુ આ લટકતા જોડા ખટારાની બુરી નજરથી પ્રજાને બચાવી શક્યા નહીં. મંદિરમાં ચિંતામુક્ત થવા માટે જતા ભક્તજનો માટે મંદિર બહાર ઉતારેલા ચંપલની ચિંતાએ ‘મન માળામાં અને ચિત્ત જોડામાં’ જેવી પરિસ્થિતિ ઉભી કરી. આની સામે બહાદુર યુવતીઓને એન્ટી-રોમિયો સ્કવોડની મદદ વગર રોડ-સાઈડ રોમિયોનો સામનો કરવા માટે એક સુગમ અને પગવગું શસ્ત્ર મળ્યું, આથી વધારે બહાદુર મહિલાઓએ પેન્સિલ હિલના ફેશનેબલ સેન્ડલ પહેરીને સોફ્ટ કાર્પેટ પર ચાલી બતાવવાના પ્રયોગો પણ કરી બતાવ્યા. તો હિલસ્ટેશન ફરવા ગયા બાદ, વાહનોના પ્રતિબંધને પગલે, ચાલી ચાલીને ચંપલ તોડનારી પત્નીઓના ચંપલ રીપેર કરાવવાનું ભગીરથ કાર્ય પતિઓના ભોગે આવવા લાગ્યું. આમ એકંદરે ધૂળથી બચવા જેની શોધ થઈ હતી તે મોજડી સમય જતા માથાનો દુખાવો બની ગઈ છે, જોકે ધૂળની સમસ્યાનો એ હજુ પણ એકમાત્ર ઉપાય બની રહી છે.

મસ્કા ફન

રોડ પર સીટીઓ મારતો હોય એ કૂકરની સીટીઓ ગણતો થઈ જાય એનું નામ લગ્ન.