Wednesday, July 12, 2017

એવરીથીંગ ઈઝ ફેર ઇન લવ, વોર, પોલીટીક્સ એન્ડ એડવરટાઈઝમેન્ટ

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૧૨-૦૭-૨૦૧૭

बड़ी बड़ी बातें ...
અવસાન પામીને લીફ્ટમાં યમલોક ભણી જઈ રહેલા લચ્છુરામને યમદૂતે જણાવ્યું કે:

‘ભાઈ આમ તો તમે ધંધામાં ચોરી જ કરી છે, ધાણાજીરુંમાં લાકડાનો વ્હેર અને મરચામાં રંગ ભેળવ્યો છે, પરંતુ તમે રોજ દુકાન સાફ કરીને નીકળેલું અનાજ પક્ષીઓને ખાવા નાખતા હતા એટલે યમરાજાએ તમને સ્વર્ગ કે નર્ક એ બેમાંથી જ્યાં જવું હોય ત્યાં જવાની ચોઈસ આપવાનું કહ્યું છે’

‘એમાં શું ચોઈસ શેઠ. સ્વર્ગમાં જ જવું છે આપણે, હવે તો આપણી પાસે જીએસટી નંબર પણ છે” લચ્છુરામે જવાબ આપ્યો, જાણે જીએસટી એક નંબર નહીં સ્વર્ગની ટીકીટ હોય.

પણ જરા આ ફિલ્મ તો જોઈ લો, સ્વર્ગ અને નર્ક વિષે તમે બહુ જુના પુસ્તકોમાં વાંચ્યું હશે, અત્યારે બધું બદલાઈ ગયું છે.’

‘એમ? તો બતાવો.’

યમદૂતે બટન દબાવ્યું એટલે લીફ્ટનો અરીસો એલઈડી સ્ક્રીનમાં બદલાઈ ગયો અને ત્યાં નરકની ફિલ્મ ચાલુ થઈ. એમાં સુંદર મઝાનો ડિઝાઈનર ગેટ હતો. અંદર સરસ લેન્ડસ્કેપ કરેલું હતું. ક્લબહાઉસ હતું જ્યાં લચ્છુથી મહિના પહેલા પહોંચેલા ભેરૂમલ રૂપાળી સ્ત્રીઓ સાથે બેસીને પત્તા રમતા હતા. જાતજાતની ગાડીઓ વ્યવસ્થિત પાર્ક થયેલી હતી. સિક્યોરીટી ગાર્ડ હતા અને સીસીટીવી કેમેરા લાગેલા હતા. ઘરમાં વીટ્રીફાઈડ ટાઈલ્સ લાગેલા હતા. યમદૂતે ચેનલ ચેન્જ કરી એટલે સ્વર્ગનું દ્રશ્ય આવ્યું. જ્યાં સરકારી એરલાઈન્સની એરહોસ્ટેસ જેવી અપ્સરાઓ પાણીના નળ પર પાણી ભરવા પોતાનો વારો આવે એની રાહ જોતી અંદર અંદર ગપ્પા મારતી અને અટ્ટહાસ્ય કરતી હતી. મકાનો જૂની ડિઝાઈનના હતા અને મુનસીટાપલી ક્વાટર્સની જેમ મરમ્મતના અભાવે તિરાડોવાળા અને ફલોરિંગ બેસી ગયું હોય એવા હતા. ગટરો ઉભરાતી હતી. રોડ પર ભુવા પડેલા હતા અને ‘કામ ચાલુ છે’એવા બોર્ડ મારેલા હતા પણ ખરેખર કામ ચાલુ નહોતું. કામ ચાલુ હતું.

લચ્છુરામ કહે ‘બસ બસ આવા સ્વર્ગમાં ન જવાય, આપણે નર્ક જ સારું’

’ભલે ત્યારે’ યમદૂતે કહ્યું અને નર્ક આવતા દરવાજો ખોલી લચ્છુરામને ઉતારી દીધો. લચ્છુરામે આંખો ચોળી, માખીઓ ઉડાડી, પેન્ટમાં ઘુસી ગયેલા વંદા ખંખેર્યા અને કાદવ કીચડમાં સંભાળીને આગળ વધ્યો. ત્યાં સામે દરવાન બીડી પીતો હતો એને પૂછ્યું કે:

’એલા અંદર લીફ્ટમાં બતાવ્યું હતું એ નર્ક ક્યાંથી જવાય?’

’આ એ જ નર્ક છે, તમે જે લીફ્ટમાં જોઈ એ તો નર્કની એડવરટાઈઝ હતી’.

--

સોળમી સદીના ઈંગ્લીશ લેખક જ્હોન લીલી એ જયારે ‘યુફ્યુઅસ – ધ એનેટોમી ઓફ વિટ’માં ‘ઓલ ઇસ ફેર ઇન લવ એન્ડ વોર’ સૂત્ર આપ્યું ત્યારે એને ખબર નહિ હોય કે આપણી એડ ઇન્ડસસ્ટ્રી એને આટલી ગંભીરતાથી લેશે. અબ તો આલમ યે હૈ કી પોલીટીક્સ, સ્પોર્ટ્સ, ફિલ્મ અને સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં પડેલા હર ઐરા ગૈરા નથ્થુ ખૈરા એનો ગેરલાભ લેતા થઇ ગયા છે. ઉપર જણાવ્યુ એ તો માત્ર એક ઉદાહરણ છે બાકી આપણા વિરલાઓએ કંઈ બાકી રાખ્યું નથી.

હમણાં ટીવી પર આવતી ડીશ-વોશિંગ બારની જાહેરાત જોઇને રીતસર અમે ચોંકી ઉઠ્યા. આમ તો ચોંકી ઊઠવાનું અમારા સ્વભાવમાં નથી. કૂતરાઓ ચોકી ઉઠે તો એમના કાન ઊંચા થઈ જાય છે. અત્યારે જે રીતના સમાચારો સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સેપ પર શેર થાય છે એ જોઈ સાંભળીને કાન ઊંચા થઈ જાય તો કાન ઊંચા જ રહે. પણ વાત જાહેરાતની છે. આ ડીશવોશરમાં પહેલેથી લીંબુ તો હતું જ. હવે એમાં ફુદીનો ઉમેરાયો છે! બસ હવે પાણીપુરીનો મસાલો નાખે પછી તો એના ગ્રાહકોમાં ભૈયાઓનો પણ ઉમેરો થાય! જાહેરાતમાં કંઈ પણ શક્ય છે. બાકી લેમન ડ્રીંકમાં લેમન નથી હોતું પણ વોશિંગ પાવડરમાં હોય છે. આમ પણ ફાફડા અને ગાંઠીયામાં ધોવાનો સોડા ખાઈખાઈને આપણા પેટો ધોબીઘાટના પથ્થર જેવા મજબૂત થઇ ગયા છે એટલે ઉનાળામાં સનસ્ટ્રોક લાગે તો પાણીમાં વોશિંગ પાવડરનું સેશે ઘોળીને પી જાવ તો પણ કોઈ તકલીફ ન થાય! ત્યારે શું વળી! અને ફુદીનો સાબુમાં નખાય તો પછી વાસણ ધોવામાં જે પહેલા વપરાતી તે રખિયા, માટી, અને આમલી નો શો વાંક? એય ઠપકારો. પછી ‘જો વતનકી મીટ્ટીસે ધુલે બર્તન મેં ખાયે, વહી સચ્ચા દેશભક્ત કહલાયે...’ એવું કંઈ જોડી કાઢીને સાબુના ભાવે માટી પણ ખપાવી શકાય.

ટીવી જાહેરાતના આલમમાં તો અત્યારે જ્યાં જુઓ ત્યાં ‘પાડો ચઢ્યો પેંપળે ને લબલબ લેંબા ખાય’ જેવો ઘાટ છે. જે બિસ્કીટ માણસો કરતા કૂતરાને વધારે ખવડાવવામાં આવે છે, તે બિસ્કીટ ખાઈને છોકરાં જીનીયસ બને છે એવું આપણને કહેવામાં આવે છે! પૂ. રવિશંકર મહારાજે કહ્યું હતું કે ‘ઘસાઈને ઉજળા બનો’. આની સામે વન પ્રવેશ કરી ગયેલો શાહરૂખ ઉર્ફે અમારો પ્રિય જમરૂખ ઘરડે ઘડપણે આપણને ફેરનેસ ક્રીમ ઘસીને ઉજળા થવાની ફોર્મ્યુલા બતાવે છે! સૈફ પાસે કામ નથી એટલે એ દીવાલો રંગે છે. ઠીક છે એ નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળે એના કરતા ધોળે એ સારું. પણ એ જ જૈફ અલી ખાન પાછો અમુક ગંજી પહેરવાથી તમે ૧૦૦ મીટરની દોડમાં નાચતા કૂદતા પ્રથમ આવી શકો છો એવું ટીવી કોમર્શીયલમાં સમજાવે છે! એક એડમાં ટીનેજર્સનો હાર્ટથ્રોબ ગણાતો રણવીરસિંઘ ને ગંજી પહેરવાથી જાણે બગલમાં એરકંડીશન મુકાવ્યું હોય એવું ફિલ કરે છે ! અમારું તો સૂચન છે કે મિનિસ્ટર સાહેબો અને સરકારી બાબુઓને એસીના બદલે બબ્બે જોડી ગંજી અપાવી દેવા જોઈએ. જે ઈલેક્ટ્રીસીટી બચી એ.

મસ્કા ફન
એકજ સૂરમાં રડનારા વચ્ચે મિત્રતા થવી સ્વાભાવિક છે.
(આ વિધાનને મહાઠગબંધન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી)

--
પ્રતિભાવ આપ્યો ? ક્યારેક તો લખો !

Wednesday, July 05, 2017

પાણી જીવન છે

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૫-૦૭-૨૦૧૭
 
પાણી જીવન છે એટલે જ આપણે નદીઓને માતાનું સ્વરૂપ આપ્યું છે. જોકે દરિયામાં ખારું પાણી હોવા છતાં એને આપણે ફૂવા, માસા, સસરા, સાળો કે જમાઈ જેવું કોઈ નામ નથી આપ્યું. અનેક સંસ્કૃતિઓ નદીકાંઠે વિકસી હોવાનું સંશોધનોમાંથી બહાર આવ્યું છે. આનાથી એવું ફલિત થાય છે કે આપણા પૂર્વજો આળસુ હતા અને જ્યાં ખાવા-પીવાનું મળે ત્યાં વસી જતા હશે. અત્યારે મંગળ અને બીજા ગ્રહો-ઉપગ્રહો પર જે મિશન જાય છે તે “ત્યાં પાણી છે કે કેમ?” એ પહેલા શોધે છે. ગુજરાતીઓ અને કદાચ અન્ય પર્યટકો ફરવા જાય તો હોટલમાં પહેલા બાથરૂમ ચેક કરે છે. યજ્ઞયાગાદીમાં હાથમાં લઈને અંજલિ આપવામાં વપરાતું હોય કે કોઈને નવડાવી દેવામાં, પાણી વગર ચાલતું નથી. રાજકોટ જેવા વિસ્તારના પાણીના પ્રશ્ન કેટલીય પાર્ટીના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં કેટલાય વર્ષોથી છપાય છે. જ્યાં સુધી જુના પ્રશ્નો સળગતા હોય ત્યાં સુધી નવા પ્રશ્નો શોધવા જવાની જહેમત કોણ ઉઠાવે?

ચોમાસામાં શ્રીકાર વરસાદ થાય ત્યાં સુધી તો ઠીક છે પણ આભ ફાટે ત્યારે રસ્તા સરોવરત્વ પામે છે. સંસ્કૃતમાં કહ્યું છે એ પ્રમાણે आकाशात पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् અર્થાત જેમ આભમાંથી પડેલું પાણી સાગરમાં જાય છે એમ વરસાદનું પાણી, ઝભલા થેલીઓ અને ગુટખાની પડીકીઓથી રૂંધાયેલી હોય તેવી ગટર તરફ વહી જાય છે. આ વહેણમાં ‘ગુજરાતનો નાથ’ની મંજરી જેવી કોઈ મુગ્ધાને ઉતાવળે ફીણ રૂપી વસ્ત્રને ખેંચતી જતી (विकर्षन्ती फेनं वसनमिव) તરુણીના દર્શન થઇ શકે. રસ્તે ભરાયેલા પાણીમાં વાહનોમાંથી ઝમેલા ઓઈલથી કાળા થયેલા પાણીમાં ઋજુ હૃદયના કવિઓને જળની યમુનત્વ પામવાની અભીપ્સાના દર્શન થાય તો એમનો વાંક નથી. એ સમયે માથા ઉપર પેન્શનના પેપર્સ ભરેલી પ્લાસ્ટિકની થેલી મૂકીને કેડ સમાણા પાણીમાં જતા વૃદ્ધમાં વિચારકોને યમુના પાર કરતા વાસુદેવના દર્શન થઈ શકે છે. આ વાંચીને અમારામાં તમને કોઈ વિચારકના દર્શન થાય તો ભાવથી આશકા લઇ, ઘંટ વગાડી અને પ્રસાદી લેતા જજો.


ભલે ઉનાળામાં ચોમેર પાણીની બુમો પડતી હોય, પણ પાણી પ્રમાણમાં જ ખપે છે. ખાસ કરીને દાળમાં નાખો ત્યારે. જેમ કે સારી પંજાબી દાળને ‘દાલ અમીરી’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ દામોદર કે અન્ય કોઈ આળસુ શેફ નવેસરથી દાળ બનાવવાના કંટાળાને કારણે દાળમાં પાણી ઠપકારે એટલે એ ‘દાલ ગરીબી’ બને છે. એનાથી વધુ પાણી પડે તો એ ‘દાલ ફકીરી’, અને છેલ્લે ‘દાલ ભીખમંગી’ બની જાય છે. જે દાળમાં દાળનો દાણો પણ ન હોય એવી પારદર્શક દાળને ‘દાલ મનમોહન’ કહે છે. કવિઓ જ્યારે ઝાકળ કે મૃગજળના પાણીથી દાળ બનાવે ત્યારે ‘દાલ ખયાલી’ બને છે જે ખયાલી પુલાવ અને ઈશ્કની ઈડલી સાથે ખાઈ શકાય છે. આવી જ રીતે “છાંટો” પાણી કરવામાં પણ પ્રમાણ જાળવીને પાણી નાખવાનું હોય છે સિવાય કે એક ‘એક ચૂહે પે સૌ સૌ બિલ્લે’ જેવો ઘાટ હોય. આ રસીયાઓને જ સમજાશે. પાણીપુરીમાં પણ જેટલું ભરી શકાય એટલું પાણી જ ભરાય. એમાં છલકાતું આવે બેડલું ને મલકાતી આવે નાર ના ચાલે. નાર પાણીથી છલકતી પુરીથી નહિ પણ મફત મસાલા પૂરીથી મલકે છે એ વાતની પાણીપુરીવાળા ભૈયાને પણ ખબર હોય છે.

પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પાણીના રંગ, આકાર, પ્રકાર, સ્વાદ, ઉપયોગ અને સ્વરૂપમાં બદલાવ આવે છે. થીજેલું પાણી બરફ છે. આલ્પ્સના ઢોળાવો પર વરસતો રૂના પૂમડા જેવો સફેદ બેસ્વાદ બરફ ગોળાની લારીમાં ગુલાબી, ફાલસા કે નારંગી રંગ અને સ્વાદ તો ધારણ કરે જ છે ઉપરાંત રૂપગર્વિતાઓના અધરોના ચસચસતા ચુંબનો પામીને વધુ મિષ્ટ બને છે! જોકે અમે કોઈના એઠા બરફગોળા ચાખવા નથી ગયા. આ તો માનુનીઓની વાત આવે ત્યારે આવું બધું લખવાનો રીવાજ છે એટલે વધારીને લખ્યું છે. પાણીમાં અપાર શક્તિ છે. વિશાળ જળરાશીને ડેમ વડે અવરોધીને જળવિદ્યુત પેદા કરાય છે તો ગર્લફ્રેન્ડની આંખમાં પ્રગટેલું એક અશ્રુબિંદુ એના બોયફ્રેન્ડ પાસે અણધાર્યા સાહસો કે ખર્ચા કરાવી શકે છે. આને તજજ્ઞો હાઈડ્રો પાવર પણ કહે છે. પાત્ર સાથે પાણીનો ઉપયોગ પણ બદલાય છે. સામાન્ય રીતે તગારામાં ભરેલું પાણી વાસણ-કપડા ધોવાના, ડોલમાં ભરેલું પાણી નહાવામાં, પ્યાલામાં ભરેલું પાણી પીવાના અને કટોરીમાં ભરેલું પાણી દાઢી કરવાના કામમાં લેવાતું હોય છે. લોટા મલ્ટીપરપઝ હતા, પરંતુ ‘જહાં સોચ વહાં શૌચાલય’ની ઝુંબેશ પછી હવે લોટામાનું પાણી અર્ઘ્ય આપવાના કામમાં જ વપરાય છે.

પાણી તારે છે તો પાણી મારે પણ છે. ચેમ્પિયંસ ટ્રોફીમાં પાકિસ્તાન સામેની હાર એટલી શરમજનક હતી કે ડૂબવા માટે સમંદર પણ નાનો પડે. એ મેચ દરમ્યાન વરસાદ પડે એવી આજીજી કરોડો લોકોએ કરી હશે પણ કમનસીબે માગ્યા મેહ વરસતા નથી એ કહેવત સાચી પડી. કહે છે કે બુંદ સે બિગડી હૌજ સે નહિ સુધરતી પણ વુમન્સ વર્લ્ડ કપમાં બુંદ જેવી ગણાતી આપણી મહિલા ક્રિકેટ ટીમે પાકિસ્તાનની ટીમ સામે પાણી બતાવ્યું છે. હવે તો ફાળો કરીને પણ આપણા ભડવીરોને ઢાંકણીઓ મોકલવાની જરૂર છે.

પાણીદાર માણસને પણ પાણીની જરૂર પડે છે. કાઠીયાવાડનું માણસ પાણીદાર ગણાય છે પણ ત્યાં પીવાના પાણીની કાયમ તંગી રહેતી. ‘સૌની’ યોજના દ્વારા પાઈપલાઈનથી એ કમી પૂરી કરવામાં આવી રહી છે. આ ધીંગી ધરાને એક જમાનામાં પાણી ચડાવેલી તલવારો લઈને પાણીદાર ઘોડા ઉપર નીકળેલા યોધ્ધાઓ ધમરોળતા! પણ એ પાણી જુદું હતું. એની કિંમત અનમોલ હતી. આજે તો પાણી રૂ. ૨૦/-ની (GST પહેલાની કિંમત) પ્લાસ્ટીકની બોટલમાં સમાઈ ગયું છે.

મસ્કા ફન
'જબ હેરી મેટ સેજલ' એ 'દાદા હો દીકરી' ફિલ્મની રિમેક નથી - જસ્ટ જાણ સારું.