Wednesday, October 04, 2017

સલાહો સિઝનલ બૌદ્ધિકોની

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૪-૧૦-૨૦૧૭


બુલેટ ટ્રેનની ટીકા થઈ રહી છે. બુલેટ ટ્રેનનો ખર્ચ કરવાને બદલે રોડમાં ખર્ચ કરવો જોઈએ એવો મત અમુક લોકોએ વ્યક્ત કર્યો છે. અમુક મોસમી બૌદ્ધિકો તો એવા મેસેજ ફોરવર્ડ કરી રહ્યા છે કે ૧૦૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયામાંથી વિમાન ખરીદવામાં આવે તો એનાથી કેટલા વિમાન આવી જાય અને કેટલા લોકો ટ્રેન જેટલા કે એનાથી પણ ઓછા ખર્ચમાં મુસાફરી કરી શકે. અમને લાગે છે કે આ લોકોની વાતમાં દમ છે. અને આપણે બુલેટ ટ્રેન માટે જ નહીં આપણી રોજબરોજની જિંદગીમાં પણ આવું ઘણું બધું નિવારી શકીએ એમ છીએ, પરંતુ પહેલા સરકાર શું કરી શકે એનાથી શરૂઆત કરીએ.

ધારો કે ૧૦૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયામાંથી ચડ્ડીઓ બનાવવામાં આવે તો એક ચડ્ડીના દોઢસો રૂપિયા ગણતા ૧૨૧ કરોડ જનતાને વ્યક્તિ દીઠ સાડા પાંચ ચડ્ડી વહેંચી શકાય! આમાં અડધી એટલે કે એક બાંયવાળી ચડ્ડી તો રણવીર સિંહ જેવા સ્ટાઈલ આઇકોન સિવાય કોઈ પહેરે નહિ એટલે પાંચ જ ગણવાની અથવા બે અડધી ચડ્ડી ભેગી કરી અને એક ચડ્ડી બનાવી બે જણા વચ્ચે એક એમ વહેંચી દેવી પડે. પણ વિચારો કે સરકાર અલગ અલગ કલરની ચડ્ડીઓ વહેંચે તો સરકારને પણ કેટલો ફાયદો. પહેરનાર પણ અઠવાડિયામાં પાંચ દિવસ પાંચ જુદી જુદી ચડ્ડી પહેરીને જઈ શકે. પેલી અડધી ચડ્ડીનું કાપડ વધે એની થેલીઓ બનાવીને આપો તો પણ બે થેલી બને અને એના લીધે કેટલા બધા પ્લાસ્ટીકના ઝભલાનો કચરો થતો અટકે? હવે તમે એમ ના કહેતા કે ચડ્ડી પહેરીને તે ઓફીસ જવાતું હશે? ના, તમે એવું ના કહી શકો. ભાઈ, બુલેટ ટ્રેનને બદલે સાદી ટ્રેન ચાલતી હોય તો પેન્ટને બદલે ચડ્ડી પણ ચાલે જ હોં! પ્લીઝ હવે વધારે દલીલ ના કરતાં! તમે હવે એમ કહેશો કે અમે એવી સરકારે આપેલી ચડ્ડી શું કામ પહેરીએ? યુ આર રાઈટ. તમારી પાસે શું પહેરવું એ નક્કી કરવાનો હક છે જ. જેમ તમે બુલેટ ટ્રેનના બદલે, હમણાં આપણા વ્હાલા રાહુલજી ગયા હતા એમ, બળદગાડામાં મુસાફરી કરવા માંગતા હોવ તો તમને કોણ રોકી શકે? રસ્તામાં બેઠેલી ગાય સિવાય કોઈ નહીં!

ચલાવી લેવાનું આમેય આપણા સંસ્કારમાં છે. દેખાવડી છોકરી મળે તો ભણતર અને એનઆરઆઈ છોકરો મળે તો દેખાવ ચલાવી લઈએ છીએ. એમબીબીએસમાં ન મળે તો ડેન્ટલમાં લઈ લઈએ છીએ. રીંગણનું ભાવતું હોય ને રોજ કોબીનું બને તો એ ચલાવી લઈએ છીએ. શાકમાં સ્વાદ ન મળે તો એમાં સોસ નાખીને ચલાવી લઈએ છીએ. અમે તો મોબાઈલમાં પણ નવું મોડલ આવે એટલે ઘટેલ ભાવનું ઉતરતું મોડલ ખરીદીએ છીએ. કિન્ના બાંધવાની આળસે, દોરી ઝૂમઝૂમ થઇ જવાની ચિંતા કર્યા સિવાય, પકડેલો પતંગ ચગાવી મારીએ છીએ. નવી સ્ટોરી કે નવી ધૂનો ન મળે તો રીમેઈક અને રીમીક્સ કરીને કામ ચલાવી છીએ. પણ, આપણે ઉત્સાહમાં આવીને જ્યારે કૈંક વિશેષ કરવા માંગતા હોઈએ એના બદલે આપણને બીજું જ કરવાનું કહેવામાં આવે ત્યારે આપણી દશા ફીઝીક્સની કાપલીઓ લઈને બેઠેલા પરીક્ષાર્થીને મેથ્સનું પેપર આપ્યું હોય એવી થઇ જતી હોય છે.

શરૂઆતમાં જણાવ્યું એવા ‘મોસમી બૌધિકો’ દર તહેવારે આપણે શેના બદલે શું કરવું એની સલાહો આપવા ઉપસ્થિત થઇ જતા હોય છે. દિવાળીથી શરુ કરીએ તો હવાનું પ્રદૂષણ ન થાય અને મૂક પશુ-પક્ષીઓને ખલેલ ન પહોંચે એ માટે આપણને ફટાકડા ન ફોડવાની કે અવાજ વગરના ફટાકડા ફોડવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. સારું છે આપણને ફટાકડાને બદલે ઈજ્જતના ભડાકા, વાછૂટના ધડાકા, ચાબુકના ફટાકા અને લાફાના સટાકાથી ચલાવી લેવાનું નથી કહેતા. દિવાળી પછી ઉત્તરાયણ પર પતંગની દોરીથી પક્ષીઓને થતી ઈજાઓના વોટ્સેપ ફોરવર્ડઝ મોકલી મોકલીને આપણને સેન્ટી કરી મૂકવામાં આવે છે. આ કિસ્સામાં પતંગ-દોરીના બદલે ઉત્તરાયણ કેવી રીતે કરવી એનો કોઈ વિકલ્પ આપવામાં આવતો નથી. શું કવિ આપણને ‘નજરુંના પેચ’ લડાવીને ઉત્તરાયણ ઉજવવાનું સૂચન કરી રહ્યા હોય છે? કે પછી પ્રજાએ લંગસીયા લડાવીને, ઘચરકા લડાવીને અથવા માત્ર તલસાંકળી, બોર, જામફળ, શેરડી ખાઈને ઉત્તરાયણ કરવાની? આ બાબતે ‘સીઝનલ બૌદ્ધિકો’ ચૂપ છે. આવા સીઝનલ બૌદ્ધિકો શિવરાત્રી ઉપર શિવજીને ચઢાવવામાં આવતા દૂધ સિવાય બીજી કોઈ બાબતમાં ઝારો મારતા નથી એ ગનીમત છે. એની પાછળ શિવજીના ત્રિશુળની કે પછી પોઠિયાના શીંગડાની બીક પણ હોઈ શકે. તમને ઇન્સ્યોરન્સ પ્રીમીયમ ભરવાનું રીમાઈન્ડર કદાચ મોડું મળે પણ હોળી ઉપર પાણીના બદલે ચપટીભર સુકા રંગોથી હોળી ઉજવવાના વોટ્સેપ ફોરવર્ડ્ઝ સમયસર મળી જશે. આ કીસ્સામાં પાંચ મીનીટમાં હોળીનો કાર્યક્રમ ‘પતાવ્યા’ પછી બચેલા સમયમાં સૌ મળીને દેશ ભક્તિના ગીતો ગાય, સાયકલ ઉપર દારુબંધીનો પ્રચાર કરવા નીકળે કે પછી ધ્યાન-યોગથી સ્વાસ્થ્ય સુધારે એવા સુઝાવ તમને આવનારી હોળી પર મળી શકે. ચૈત્રી નવરાત્રી, રક્ષાબંધન અને રથયાત્રા ઉપર આવા બૌધિકો જન્માષ્ટમી પર રમાતા જુગાર સામે મેદાને પડવાની શક્તિ એકઠી કરવા માટે ચોમાસામાં શીતતંદ્રામાં જતા રહેતા હોય છે. જોકે આ લડાઈ બે માર્યાદિત જૂથો વચ્ચેની હોઈ બાકીની પ્રજાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી. નવરાત્રીમાં બાર વાગે ગરબા બંધ કરાવવા સિવાય બીજો કોઈ ફેરફાર કરાવી શક્યા નથી એનો અફસોસ આ મોસમી બૌદ્ધિકોને ચોક્કસ થતો હશે. એ લોકો કદાચ ખાનગીમાં ચણીયા-ચોળી, કેડિયા-ચોયણી કે તાલી-દાંડિયાના અવાજથી થતા પ્રદૂદ્ષણ ઉપર સંશોધન પણ કરાવતા હોઈ શકે. અમને તો લાગે છે કે આવનારા સમયમાં આવા સીઝનલ બૌદ્ધિકો મૂછ વગરની ફોઈને કાકા કહેવાનો આગ્રહ પણ કરી શકે, ઓફકોર્સ ફોર અ ચેન્જ.

મસ્કા-ફન

જેને વોટ્સેપ પર ‘મ્યુટ’ કરેલો હોય

એ રૂબરૂમાં બકવાસ કરી જાય

ત્યારે અમને ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે.

Wednesday, September 27, 2017

નવરાત્રીમાં નવતર કરો

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૭-૦૯-૨૦૧૭

ખેલૈયા નવરાત્રીના બે મહિના પહેલા ડાન્સ ક્લાસમાં જઈ નવા સ્ટેપ્સ શીખે છે. મહિનો બાકી રહે ત્યારે નવી ડિઝાઈનના ચણિયા-ચોળી બનાવવા માટે દોડાદોડી થતી હોય છે. અઠવાડિયું બાકી રહે ત્યારે ભાઈઓ જાગે છે અને ઝભ્ભા ખરીદવા નીકળે છે. એક દિવસ બાકી હોય ત્યારે નવી એસેસરીઝ માટે લો ગાર્ડન પર ભીડ જામે છે. બાકી રહી ગયા હોય એ ભાડુતી ડ્રેસ લાવે છે. ગાનારા પણ નવા ગરબા શોધે છે અને રીહર્સલ કરે છે. આયોજકો સ્ટેજ બે ફૂટ વધારે પહોળું બનાવે છે કાં એન્ટ્રન્સ ગેટમાં કૈંક નવું કરે છે. ટૂંકમાં નવરાત્રી આવે એટલે બધા નવું લાવે છે. આવા નવા પ્રયોગો 'નવું નવ દહાડા' કહેવતને સાચી ઠરાવવા નવ દહાડા ચાલે છે અને બીજા વર્ષે વાસી થઇ જાય છે. છતાં દર વર્ષે નવું કરવાના પ્રયાસો થતા રહે છે.

આજકાલ નવરાત્રીના ચણિયાચોળી અને લગ્ન પ્રસંગના પાછા જુદા હોય છે. લગ્નના ગરબામાં કેડિયું-ચોયણી પહેરનાર અણવર વાંઢો રહે છે. નવરાત્રીના ચણીયા ચોળી અને કેડિયા વરસમાં માત્ર નવ દહાડા જ પહેરવાના હોય છે. એમાં દર વર્ષે નવ દિવસના નવ ડ્રેસ ક્યાંથી લાવવા? આમાં પણ સુધારાની જરૂર છે અને થોડા પ્રેક્ટિકલ લિમિટેશન પણ છે. જેમ કે ચણિયાચોળીમાં પાછળ દોઢ કિમી સુધી લંબાતા પ્રિયંકા અને ઐશ્વર્યા જેવા ગાઉન ન લવાય નહીંતર પછી તમારા ડ્રેસ પર જ લોકો ગરબા કરે! એમાં સોસાયટી કે ફ્લેટના ગરબા હોય તો કો'ક સ્વચ્છ ભારતનો સમર્થક ફરમાઈશ પણ કરે કે 'જરા અમારા આંગણામાં પણ રમી જજો ને!' જે સાફસૂફી થઇ એ. પેલી પણ 'જુઓ અમારા ય ફેન છે' એમ સમજીને એની સાથેના બે સેલ્ફી ઇન્સટા પર અપલોડ પણ કરે! આ રીતે પણ તહેવારમાં હૌ હૌની રીતે ખુશ રહે અને એ રીતે યુનિવર્સનું એનર્જી લેવલ ઉંચુ આવતું હોય તો આદ્યશક્તિ માને શું વાંધો હોય!

જેમ સ્પોર્ટ્સમાં સ્પોર્ટ્સ ગીયરની જરૂર પડતી હોય છે એમ ગરબામાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગરબા ગીયર્સની માંગ ઉઠી છે. આજકાલ તો ઘરવખરી અને કિચેનવેરને બાદ કરતાં બાકીનો સામાન ખેલૈયાઓના ડ્રેસ પર જોવા મળે છે. કેડિયા ઉપર પોપટ, મોર, હાથી લટકાવવાનું કે પેચવર્કના તોરણીયા અને ચાકળા કમરે બાંધવાનું તો ઠીક પણ હવે તો કેડિયા પર નાની ખાટલી અને જમતી વખતે પગ નીચે મુકવાનું ઢીંચણિયું લાટકાવેલું પણ જોયું છે. ખેલૈયાઓને જજ કરતી વખતે કેડિયાની નીચે મમ્મી કે બહેનનું સલવાર પહેરેલું પણ જોવા મળી જાય છે. ઈનોવેશનના નામે હવે એલઈડી લાઇટ્સ, યુવી લાઇટ્સ, રેડિયમ ટેપ્સ અને લેસર લાઇટ્સ લગાડેલી જોઈ છે. સાયકલના વ્હીલ સાથે ગરબા ગાતા ખેલૈયાના ફોટા છાપામાં આવી ગયા છે. હવે હેર સ્ટાઇલની રીતે મેદાનો હાર્દિક પંડ્યા, શિખર ધવન અને કોહલીના અંતેવાસીઓથી ઉભરાય છે. સરવાળે આમિર હોય કે ઝૂંપડપટ્ટીનો વાસી હોય, 'માના આંગણે સૌ સરખા' ઉક્તિ સાચી ઠરતી લાગે છે.

કપડાં સિવાય પણ ખેલૈયાઓમાં દર વખતે નવું શું કરવું એની હોડ ચાલતી હોય છે. આમાં વર્ષો પહેલા બરોડાવાળા જે ઘો ઘાલી ગયા છે એના પરિણામે ખેલૈયાઓની ત્રણ ત્રણ પેઢીની નવરાત્રી ડિપ્રેસનમાં ગઈ. બન્યું એવું કે પરંપરાગત રીતે આપણે ત્યાં ચાર કાઉન્ટના બે તાળીના ગરબા ગાવાનો રિવાજ હતો. સ્ત્રીઓ ત્રણ તાળીના ગરબા કરતી. પણ બરોડાની બાયડી પૈણી લાવનારાઓ કે બરોડા જઈને બે ચોપડી ભણી આવનારા લોકો એમના બરોડાનો ઝંડો હેઠે મુકવા તૈયાર જ નહોતા! અમારે બરોડામાં તો એકલું દોઢિયું જ થાય. અમારે બરોડામાં તો બધા સર્કલમાં એકજ સ્ટાઈલથી ગરબા કરે! તમારું ભલું કરે ભોગીલાલ, તમે એલેમ્બિકના પ્લાન્ટમાં કન્વેયર બેલ્ટ પર કફ સીરપની બાટલીઓ સરકતી જોઈ હોય એનું અનુકરણ ગરબામાં કરો તો અમારે પણ કરવું ફરજીયાત છે? તમારું દોઢિયું તમારા વડોદરાનું લોકનૃત્ય હશે, અમારે તો આખા ગુજરાતનું સાચવવું પડે. અમને વડોદરું પકડીને બેસી રહેવું ન ફાવે. અમારી પબ્લિક માથે પાઘડીનો ભાર ખમે છે એ ય ઘણું છે, બાકી શહેરના સંસ્કારનો બોજ તો ટ્રાફિકમાં પણ રાખે એવી નથી. કમનસીબે આ સાંસ્કૃતિક આક્રમણને ખાળનારું કોઈ ન નીકળ્યું! અહીંની પબ્લિક પાસે પણ એવા દોઢિયા અઢિયા કરવાનો કે સર્કલ કરવાનો ટાઈમ પણ ક્યાં હતો! તો પણ અહીં અમદાવાદ બોર્ન કંફ્યુઝ્ડ બરોડીયનોનો એક મોટો વર્ગ અસ્તિત્વમાં આવ્યો જે પોતાને આવડે એવા સ્ટેપને દોઢિયુ, પોપટીયુ, હીંચ, હુડો અને ચિચુડોનું નામ આપીને મઝા કરતો થઇ ગયો. હજી બરોડાવાળા દોઢિયામાં ગોળ ગોળ ફરે છે જયારે અહી તો એવી સ્ટાઇલ્સ ડેવલપ થઈ છે જેના સ્ટેપ્સ વર્તુળાકારના બદલે સીધી દિશામાં કરો તો ઢોલવાળો સમ પર આવે એ પહેલા તમે અમદાવાદથી સીધા વડોદરા પહોંચી જાવ!

કમનસીબે ગરબામાં જેટલી વરાયટી ડ્રેસમાં અને સ્ટેપ્સમાં જોવા મળે છે એટલી ફૂડમાં નથી મળતી. ત્યાં ખીચા, ઢોકળા, મેગી, ભાજીપાઉં અને વડાપાઉં જેવા, યુવા ફિલ્મ ક્રિટિકની ભાષામાં કહીએ તો ચવાઈને કુથ્થો થઈ ગયેલા, ફૂડ મળે છે. અરે દોસ્તો તમારી ક્રીએટીવીટી ઓછી પડતી હોય તો અમે નવા નામ આપીએ પછી એમાં શું નાખવું એ તમે નક્કી કરી લેજો! જેમ કે ચોકલેટ પ્રાઈમ પાઉં (વડાપાઉં), કેપુચિનો પાણીપુરી (પાનીપુરીમાં કોફી), લેટ ફ્રાઈડ બ્રેડ એન્ચીલાડા (સવારની વધેલી રોટલી વઘારીને બને એ), લસણની ચટણીનો આઈસ્ક્રીમ, માર્ગારીતા પોટેટો ફ્લેટ રાઈસ (ચીઝ બટાકા પૌઆ) અને ખીચું મેથીનો સાલસીનો જેવી સાવ નવી આઈટમ્સ રજુ કરી શકાય! યાર, કંઈ નહીં તો એટલીસ્ટ નામ તો નવા લાવો!

મસ્કા ફન

કિંજલ: જલ્દી ચલ અલી 'કુમકુમના પગલાં પડ્યા ...' ગરબો ચાલુ થયો.
પિંકલ: તું જા. મારો પગ પોદળામાં પડ્યો છે તે ધોઈને આવું.

Wednesday, September 20, 2017

બુલેટ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાની શું લૂમ મઝા આવે?

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૦-૦૯-૨૦૧૭

Pakistani Bullet Train
બુલેટ ટ્રેન હવે હાથવેંતમાં છે. પછી તો અમદાવાદથી ટ્રેન ઉપડે- કે ડાબા હાથમાં તમાકુ લઈ, એમાં સ્ટીલની ડબ્બીમાં રહેલા ચુનામાં બોળેલી જમણા હાથની પહેલી આંગળી હથેળીની દક્ષિણ-પશ્ચિમથી શરુ કરી ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં ઘસી, અડોશ-પડોશમાં બેઠેલા લોકો સાથે જુના જમાનામાં કેવા અમદાવાદથી મુંબઈ પહોંચતા કેવા દસ કલાક થતા હતા- તેની લાંબી વાતો કરતાં કરતાં, મિશ્રણ ઉર્ફે ફાકી ડાબા હાથના મધ્યભાગમાં તૈયાર થાય એટલે જમણા હાથની પહેલી બે આંગળીઓ જાણે તબલા પર થાપ આપતા હોય એમ ફટકારી, હથેળીમાં રહેલી ઝીણી રજ ઉડાડી, જમણા હાથની ચપટીમાં લઈ, મ્હો પહોળું કરી, નીચેના હોઠ અને દાંત વચ્ચેના પોલાણમાં ધરબી, અને પછી થૂંકવાળા હાથ પેન્ટ પર લુછી અને બે હાથ વડે તાલી પાડો, અને વાતને અનુસંધાનથી આગળ વધારો- તેટલામાં તો મુંબઈના જીર્ણ મકાનો, નાળાઓ અને ભીડ દેખાવા લાગે. જસ્ટ ચપટી વગાડો એટલામાં અમદાવાદથી મુંબઈ અને મુંબઈથી પાછા અમદાવાદ!

આમ છતાં બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ લાવવામાં અનેક વિટંબણાઓ આવશે, જેમ કે: યોજનાનો દૂરની દ્રષ્ટિની ખામી ધરાવતા લોકો દ્વારા વિરોધ, રાજકીય વિરોધ, ખર્ચ, ટેકનીકલી ચેલેન્જીંગ પ્રોજેક્ટ વગેરે. પરંતુ અમારા મતે સૌથી મોટી સમસ્યા પાસ હોલ્ડર્સ એસોસિયેશનને કન્ટ્રોલ કરવાનું રહેશે. રાત પડે પુષ્પાના હાથની ખિચડી ખાધા વગર જેમને ઊંઘ નથી આવતી એવા પતિદેવો બુલેટ ટ્રેન ચાલુ થતા અમદાવાદ-મુંબઈ વચ્ચે અપડાઉન કરવા કુદી પડશે. સ્વાભાવિક છે કે બુલેટ ટ્રેનના કંઈ પાસ ન હોય અને એ બધા સ્ટેશને ઉભી પણ ન રહે. એમાં પાસ હોલ્ડરો આરબના ઊંટ જેવા હોય છે. એકવાર જો બુલેટ ટ્રેનમાં આ પાસ હોલ્ડર ઘુસ્યા, તો પછી બારીઓમાંથી રૂમાલ, છાપા, અને માત્ર ગેન્ગના નામને આધારે સીટોનું રીઝર્વેશન શરુ થઇ જશે અને એ પણ રેલવેને રૂપિયો આપ્યા વગર! જોકે સામે પાસ હોલ્ડર્સ કોચમાં ચાલતું હોય છે એવું પેસેન્જરોને ભજન-કીર્તન અને ગીત-ગઝલના ગ્રુપથી લઈને રમી-તીનપત્તીની બેઠકો ઉપરાંત વારેતહેવારે કથાનો પણ લાભ મળતો થશે એની ખાતરી રાખજો.

આપણે ત્યાં સુપર ફાસ્ટ ટ્રેનો શરુ થાય એ પછી પરંપરાગત રીતે ‘તંબૂરાવાદને સ્ટોપેજ આપો’ અને ‘તબલાસણને સ્પેશીયલ કોચ આપો’ની માંગ સાથે આંદોલનો શરુ થતા હોય છે. આમાં ને આમાં કેટલીય સુપરફાસ્ટ ટ્રેનો, જેની ટીકીટ પર સપ્લીમેન્ટરી ચાર્જ પણ લેવાતો હોય છે, એ લોકલ ટ્રેનો બનીને રહી ગઈ છે. ચૂંટણીમાં ઉમેદવારો પણ રૂટમાં આવતા દરેક ગામને સ્ટોપેજ અપાવવાનું વચન વહેંચતા ફરે છે. હાઈસ્પીડ ટ્રેન બે રાજ્યોના મેટ્રો શહેરોને જોડશે એટલે રાજકીય પક્ષો પાસે પણ સત્તા મેળવવાના હેતુથી સ્ટોપેજના મુદ્દે આંતરરાજ્ય વિગ્રહ ઉભો કરવા માટે પણ દારૂગોળો મળી રહેશે. જોકે ટ્રેનમાં ધારાસભ્યો અને સંસદસભ્યો માટેનો સ્પેશીયલ ક્વોટા અને મફત મુસાફરી બાબતે સૌ એકમત થઇ જશે એ વિષયમાં બેમત નથી.

દરેક ધંધામાં આજે વિકાસની ભૂખ દેખાય છે. રેલવેના ફેરિયાઓ અને ભીખારીઓ એ પણ હાઈસ્પીડ ટ્રેઈનમાં પોતાના ધંધાના વિકાસની, સોરી ધંધાના વિસ્તારની સ્ટ્રેટેજી બનાવવાની રહેશે. આમાં વિરોધપક્ષોનો પણ ટેકો મળી રહેશે, કારણ કે આપણે ત્યાં દરેક મોટા પ્રોજેક્ટમાં ગરીબો, ખેડૂતો અને નાના વેપારીઓનું હિત સૌ પહેલું જોવાય છે. શક્ય છે કે રેલ્વે તરફથી ભીમ એપથી કેશલેસ ભીખ માગવાની શરતે ભીખ માંગવાના સ્પેશિયલ પરવાના કાઢવામાં આવે. આમ છતાં આ હાઈટેક પ્રોજેક્ટ હોઈ ફેરિયાઓ અને ભિખારીઓએ પોત પોતાની રીતે પણ હાથપગ મારવા પડશે, એ નક્કી છે. ફેરીયાઓએ પહેલાં તો ટ્રેનમાં ઘૂસવાની, અને ઘૂસ્યા બાદ માત્ર બે અઢી કલાક જેવા સમયમાં આખી ટ્રેન કવર કરવાની પ્રેક્ટીસ પાડવાની રહેશે. આ ઉપરાંત ટ્રેનમાં ફૂડ સર્વિસ ઉપલબ્ધ હોય તેવામાં બીજી કઈ આઈટમ ચાલશે તે અંગે આઇઆઇએમ જેવી સંસ્થાના હોનહાર વિધાર્થીઓ શક્યતાદર્શી અહેવાલ કરે તો એ ફેરિયાઓના જીવનમાં અજવાળું પથરાશે અને અંગ્રેજી છાપાઓ અને સોશિયલ મીડિયા પર તેમના ગુણગાન પણ ગવાશે.

બુલેટ ટ્રેનમાં ટૂંક સમયમાં મુંબઈ પહોંચાશે એ જ એક સમસ્યા છે ઘણા માટે. આપણે ત્યાં સિગ્નલ અને લાઈનને બાદ કરતાં કોઈ વાતની આપણી પ્રજાને ઉતાવળ નથી હોતી. ટોલબુથ પર ટીકીટ આપનારથી લઈને પાર્કિંગમાં ટુ-વ્હીલર પર બેસી કલાકો ગપ્પા મારતા નવજુવાનીયાઓને જુઓ, કોઈને ઉતાવળ નથી. તો પછી બુલેટ ટ્રેન દ્વારા વહેલા પહોંચીને ભૂલા પડવા જેવું જ થાય ને? અત્યારે તો ટ્રેનમાં અમદાવાદથી સાડા ત્રણ કલાક સફર કરી ને તમે સુરત ઉતરો ત્યાં સુધીમાં તો સહપ્રવાસી સાથે કેટલીય ઓળખાણો નીકળે અને ‘ફરીવાર આવો તો ચોક્કસ ઘેર આવજો’ એવા કોલ-કરાર પણ થઈ જાય! આમાં સાલું આપણે નવી મુંબઈમાં ઓફીસ સ્પેસ શું ભાવ પડે જેવી જાણવાજોગ માહિતીથી માંડીને અમદાવાદમાં ઢાલગરવાડ ક્યાં આવ્યું? લો ગાર્ડનના ચણિયાચોળીમાં કેટલું બાર્ગેઇનિન્ગ થાય છે? જેવી ક્રીટીકલ માહિતીની આદાનપ્રદાન કરીએ તે પહેલા તો મુકામ આવી જાય! પછી સામેવાળાના ડોહા અંગ્રેજો સાથે શિકાર કરવા ગયા ત્યારે વાંદરું કેવું પાછળ પડ્યું અને ભાગતી વખતે ધોતિયું કેવી રીતે કાંટામાં ભરાયું વગેરે વગેરે રસપ્રદ વાતો કરવાની જ રહી જાય! ને પછી ભલે બિસ્કીટ બનાવતી કંપનીનો ઝોનલ મેનેજર અને સ્ટાર્ટઅપ કંપનીનો સવા ત્રેવીસ વરસનો સીઈઓ સામસામે બેઠા હોય, પણ એમને આખો કમ્પાર્ટમેન્ટ સાંભળે એ રીતે મોટ્ટી મોટ્ટી વાતો કરવાનો સમય જ ન મળે! ધનતેજવી સાહેબના શબ્દોમાં કહીએ તો “બે જણા આવ્યા, મળ્યા, છુટા પડ્યા ઘટના વગર, જાણે આખું ચોમાસું ચાલ્યું ગયું ગાજ્યા વગર”. હાઉ મીન! આવી બુલેટ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરવાની શું લૂમ મઝા આવે?

મસ્કા ફન
માશુકા: તમે મારી આંખોમાં જોતા જોતા સિંગ ભુજિયાના ફાકડા કેમ મારો છો?

કવિ: પ્રિયે, તારી આંખોના જામ સાથે બાઈટીંગ તો જોઈએ ને!

Wednesday, September 13, 2017

ઓક્સફર્ડમાં ચડ્ડી હોય સાર્થમાં શોર્ટ્સ ના હોય

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૧૩-૦૯-૨૦૧૭

ગુજરાતીઓ દાળ-શાકમાં ગોળ, છાશમાં દૂધ, સેન્ડવીચમાં સેવ, ખાખરામાં ભાજીપાઉંનો સ્વાદ ઉમેરે છે. ટૂંકમાં ગુજરાતીઓ ભેળસેળમાં એક્સપર્ટ છે. લો, આ વાક્યમાં એક્સપર્ટ શબ્દ વાપરી ગુજરાતીમાં ઈંગ્લીશની ભેળસેળ થઈ ગઈ. ઈંગ્લીશ નહીં અંગ્રેજી. ગુજરાતીઓ શુદ્ધ ગુજરાતીમાં બોલી નથી શકતા. લેખકો શુદ્ધ ગુજરાતીમાં લખી નથી શકતા. આવી ફરિયાદો થતી રહે છે. પરંતુ આપણે અંગ્રેજી ખોટું તો ખોટું, આખું નહીં તો અડધું બોલીએ તો છીએ ને? કેટલા અમેરિકન કે બ્રિટીશરો ગુજરાતી કે હિન્દી બોલી શકે છે? અને બ્રિટીશર જો હિન્દી બોલે તો આપણે ઓળઘોળ થઈ જઈએ છીએ. એ ગરબા કરે તો આપણે ભાવવિભોર થઈ મોબાઈલથી વિડીયો રેકોર્ડ કરી ફોરવર્ડ કરતાં ફરીએ છીએ. પરંતુ આપણે જો વેસ્ટર્ન ડાન્સ કરીએ તો લોકો આપણી ખોડ કાઢે છે કે આને ગોળ ફરતા નથી આવડતું. ગુજરાતી હસબન્ડ પત્ની સાથે બોલ ડાન્સ કરે તો એને પીપડા દેડવતા મજૂર સાથે કમ્પેર કરાય છે. પણ ગુજરાતી બોલવાનો પ્રયત્ન કરનાર ગુજરાતીના પ્રયાસને કેમ કોઈ વખાણતું નથી! જસ્ટ ફોલ્ટ ફાઈન્ડ કરે છે. ધીસ ઈઝ ડીસગસ્ટીંગ!
--
આપણે વિદેશી આસાનીથી અપનાવી લઈએ છીએ એટલા આપણે બ્રોડ માઈન્ડેડ છીએ. આઈ મીન, આપણે ખુલ્લા દિલના છીએ. ના, ‘માઈન્ડ’નું ‘મગજ’ ન થાય. આઈ મીન નહીં, હું એમ કહેવા માંગુ છું. રાઈટ? રાઈટ નહીં બરોબર. યેસ, ધેટ્સ રાઈટ. ઓહ, પાછું અંગ્રેજી ભેળસેળ થઈ ગયું. બટ વ્હાય શુડ વી હેવ ટુ સ્પીક ઓન્લી ગુજરાથી? વ્હોટસ રોંગ વિથ મિક્સિંગ ઈંગ્લીશ હિઅર એન્ડ ધેર ઇન ઈંગ્લીશ? આઈ મીન, શું ખોટું છે? ભાઈ સાબ, હું ઈંગ્લીશ મીડીયમમાં ભણ્યું છું તો ગુજરાતી થોડું વિક છે, બટ આઈ એમ ટ્રાયિંગ તો સહી? બટ માય ફ્રેન્ડઝ આર મેકિંગ ફન ઓફ મી. પછી કેવી રીતે સમવન વિલ સ્પીક ગુજરાતી? હમણાં મને વ્હોટસ અપ પર મેસેજ મઈલો, તો મેં મોમને કીધું કે ‘સ્મિતાભાભીને ત્યાં બોય બોર્ન થયો’. તો મોમ એટલું હસી કે શી ગોટ ક્રેમ્પ ઇન સ્ટમક. વ્હોટસ રોંગ મેન?
 
અને ડેઈલી લાઈફમાં એટલા બધા ઈંગ્લીશ વર્ડ્ઝ આવે છે કે એના વગર હાઉ ટુ મેનેજ? મમ્મી તો પાક્કું ગુજરાતી બોલે છે તોયે સવાર સવારમાં ‘તારી ચા ગ્લાસમાં કાઢી છે’ એવું બોલે, ટેલ મી આ ‘ગ્લાસ’ ગુજરાતી વર્ડ છે? તો એ પવાલામાં ચા કાઢી છે એવું કેમ નથી બોલતી? એ ગ્લાસ બોલે એનો વાંધો નહીં, પણ હું જો શુગર માંગુ તો એ મને ખાંડ જ આપે ! અને ડેડ પણ. ‘પેલું પેપર આપજે તો’ એવું બોલે તો હી શુડ સે છાપું ઈન્સ્ટેડ ઓફ પેપર રાઈટ? અરે, છાપું આપીએ એટલે ડેડ કહે ‘લાઈટની સ્વીચ ઓન કરજે’. કેમ લાઈટ, સ્વીચ, અને ઓનનું ગુજરાતી નથી આવડતું તમને? આ અમારી નહિ ગુજરાતી યુવાધનની ફરિયાદ છે.

ગુજરાતીમાં અંગ્રેજી ઘુસાડનારા બે પ્રકારના હોય છે. એક જાણી જોઇને ઘુસાડનારા, એટલે કે સભાનતાપૂર્વક ઘુસાડનારા અને બે, મજબુરીમાં એટલે કે યોગ્ય ગુજરાતી શબ્દ ન જડે એટલે અંગ્રેજી શબ્દ વાપરનારા. પહેલા પ્રકારના ભેળસેળના એ વેપારી જેવા હોય છે જે તમને અસલી માલનો ભાવ લઈને ડુપ્લીકેટ વળગાડે છે. બીજા પ્રકારના એ છે જેમણે અસલી માલ જોયો જ નથી. જોકે તમે પૂછશો કે અમે પહેલા નંબર વાળા કે બીજા નંબર વાળા? તો અમે કહીશું કે તમે આ ‘નંબર’ ના બોલ્યા હોત તો કદાચ જવાબ આપત, કે અમે એક અને બેની એક્ઝ્ટ વચ્ચેવાળા!

આની સામે ગુજરાતમાં રહેવું અને એકલા ઈંગ્લીશમાં જ વાત કરવી અને ઈંગ્લીશ સિવાય બીજું કંઈ જ ન બોલવું શક્ય જ નથી! આજે વરસાદ કેવો હતો એ માટે તમે કહેશો ‘ધેર વોઝ ધોધમાર રેઇન’. અહી તમને ‘Raining Cats and Dogs’ રૂઢી પ્રયોગ યાદ જ નહિ આવે કારણ કે એટલું પેટ્રોલ બાળવાનું આપણને પોસાતું નથી. ઘરે આવતી વખતે રસ્તાની હાલત કેવી હતી એના માટે તમે કહેશો ‘ધેર વેર સો મેની ખાડાઝ હિયર એન્ડ ધેર અને આઈ સો અ ભુવા નીયર મીઠાખળી અન્ડર પાસ બોલ!’ કેમ? ‘ખાડા’ અને ‘ભૂવા’ને ઇંગ્લીશમાં શું કહેવાય એ તમને ખબર જ નથી? ખાડાનું બહુવચન ખાડાઝ? વાઉ! અને ઇંગ્લીશમાં ‘ળ’નો ઉચ્ચાર આવતો જ નથી છતાં તમે ‘મીઠાખળી’ જ કેમ બોલો છો? હા હા હા ... એક ગુજરાતીમાંથી ગુજરાતી ભાષાને કાઢવી એ કર્ણના કવચ-કુંડળ ઉતારવા જેવું છે. એટલે નિશ્ચિંત રહેજો.

હવે તો કેટલાય હિન્દી/ ગુજરાતી શબ્દો જેવા કે અવતાર, બિંદી, ઘી, ભેલપૂરી, દીદી, ધાબા, મસાલા, યાર, બદમાશ, ચટણી, યોગા, ગુરુ, ચડ્ડી, પૂરીને ઓક્સફર્ડ ડિક્ષનરીમાં સમાવી લેવામાં આવ્યા છે. પણ આપણી બોલચાલની ગુજરાતીમાં આવતા ઈંગ્લીશ શબ્દો બાબતે શુદ્ધ ગુજરાતીને પાટલા ઘોની જેમ વળગેલા અમુક કાકાઓ વધારે અક્કડ છે. મંચ સંચાલનમાં તો અમુક જગ્યાએ RO Plantથી શુદ્ધ કરેલા ગુજરાતીના બાટલા ચઢાવવામાં આવે છે. એમની ભાવના પણ સમજો. મમ્મીઓ તો એના હાથના બનેલા પૌષ્ટિક દાળ, ભાત, રોટલી અને શાક લઇને તમારી પાછળ ફરવાની જ કારણ કે એને તમારા આરોગ્યની ચિંતા છે અને તમે પિત્ઝા, બર્ગર, પાસ્તા અને નૂડલ્સ પાછળ દોડવાના કારણ કે તમને દાળ-રોટલી ડાઉન માર્કેટ લાગે છે. આનું સમાધાન ‘ચીઝ ઢેબરાં’ છે. ફ્યુઝન! તમે ઢેબરાં ઉપર નૂડલ્સ પાથરશો, ભાખરી ઉપર મેક્સિકન રોસ્ટેડ ટોમેટીલ્લા સાલસા ચોપડીને ખાશો કે પછી પાણી-પુરીમાં મેનચાઉ સૂપ ભરીને ગપકાવશો તો ચાલશે, કારણ કે ઢેબરા, ભાખરી અને પૂરી એ આપણો બેઝ એટલે કે પાયો છે અને એ મજબૂત છે. લોંગ લીવ ગુજરાતી. જય ગુજરાત.

મસ્કા ફન

શી-ખંડ હોય પણ હી-ખંડ ના હોય ભાઈઓ.

Wednesday, September 06, 2017

બાબા બનવાની કળા

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૬-૦૯-૨૦૧૭

ગુરમીત સિંઘ રામ-રહીમ બાબાને જેલ થવાથી પ્રજામાં ઉન્માદની હદ જેટલો ઉત્સાહ છવાઈ ગયો છે. હિન્દી મીડિયા તો બાબાના કેસનો ચુકાદો આપ્યો એ જજ ક્યાંથી બનિયન ખરીદે છે તે પણ શોધી લાવ્યા છે, એટલું જ નહીં એને પોતાની સિદ્ધિ તરીકે રજુ કરે છે. પોલીટીકલ પાર્ટીઓ બાબા સાથે છેડો ફાડવાના મુડમાં છે અને જેમના બાબા સાથે અગાઉ કોઈ ફોટા નથી પડ્યા તેમણે આ અંગે સ્ટેટમેન્ટ આપવાના શરુ કર્યા છે. એટલું સારું છે કે બાબા પીડિત નથી એટલે એની નાત-જાત વિષે ઓછી ચર્ચા ચાલે છે. આવામાં બાબા શબ્દ તુચ્છકારજનક બની ગયો છે. 

આમાં થોડોક વાંક બાબાનો પણ છે. આપણી પૌરાણિક કથાઓમાં ઋષિ મુનીઓ ​સદીઓ સુધી આકરું તપ કરતાં ત્યારે ઇન્દ્રદેવ અપ્સરાઓને મોકલીને એમના તપમાં ભંગ પડાવતા. જયારે અત્યારના અમુક બાબાઓ તો તપ કર્યા પહેલા સામેથી તપોભંગ કરાવવા માટે એટલા ઉતાવળા અને બાવરા બની ગયા છે કે સામે મેનકા છે કે શુર્પણખા એ જોવા પણ નથી રોકાતા. ​ભૂતકાળમાં જે​ બાબા​ના તપોભંગનાં વિડીયોની સીડી ​ફરતી થઇ હતી એમાં સામેનું પાત્ર તપોભંગ માટેના મીનીમમ ક્રાઈટેરીયા પણ ધરાવતું ન હોવાની ફરિયાદો પ્રભુ ભક્તોમાં ઉઠી હતી. આ બાબતે તપોભંગ તત્પર બાબાઓના અંગત સ્ટાફે વિશેષ ધ્યાન આપવાની જરૂર છે જેથી કરીને પાછળથી બાબાના ટેસ્ટ વિષે સમાજમાં, અને ખાસ કરીને હરીફ બાબાઓમાં, ખોટી છાપ ન પડે.

​બાબાઓ અંદર જાય એટલે એના અનુયાયીઓની સંખ્યા જાહેર થાય છે. છેલ્લે જે બાબા ઝલાયા એમના અનુયાયીઓની સંખ્યા પાંચ કરોડથી વધુ મનાય છે! મજકુર બાબા રામ રહીમ સિંહ ઇન્સાનની વૈભવી લાઈફ સ્ટાઈલ અને એના કરોડોની સંખ્યામાં અનુયાયીઓ જોતાં પ્રજામાં આજકાલ કયા પ્રકારના બાબાઓ હિટ છે એ જોઈ શકાય છે. આજે તમારે બાબા બનીને કેરિયર બનાવવી હોય તો તમારે અપગ્રેડ થવું પડશે. તમે ઓલરેડી બાબા હોવ અને તમારી પટ્ટશિષ્યા તમને છોડીને કોઈ બીજા બાબાના પંથમાં ભરતી થવા થનગનતી હોય, અને તમને પોતાને મનમાં ઊંડે ઊંડે અફસોસ થતો હોય કે આ લાઈનમાં દસ વરસ કાઢી નાખ્યા તોયે હજુ માંડ લોઅર મોડલની એસયુવી અને પાંચ-દસ હજાર ભક્તો જેટલી તમારી ઓર્ગેનિક રીચ હોય તો સમજી લો કે તમારે તમારી બ્રાન્ડ સુધારવા માટે હજુ મહેનત કરવાની જરૂર છે. કઈ રીતે? આગળ વાંચો.

પહેલું તો હાલમાં આપણી પાસે સ્ટોકમાં જે બાવા કે સાધુઓ છે એમાંના મોટા ભાગનાની ડ્રેસિંગ સેન્સના ઠેકાણા નથી. લિબાસમાંથી મુફલિસી ટપકતી હોય એવા બાબાઓનું માર્કેટ ડાઉન છે. એટલે તાકામાંથી ફાડેલો લાંબો પીસ શરીર પર લપેટીને તમે ગાદી સ્થાપવા માંગતા હોવ તો તમને બાકરોલથી ડાકોરની લોકલ બસના પેસેન્જર જેટલા ચેલા પણ નહિ મળે લખી રાખજો. એટલું જ નહિ પણ ભક્તોને ત્યાં પધરામણી માટે એસી ગાડીમાં નહિ પણ એસટી બસમાં જ જવું પડશે. મેગાબાવા બનવું હશે તો જીપીએફનો ફાઈનલ ઉપાડ કરીને પણ બોલીવુડના ડીઝાઈનર કપડા પહેરવા પડશે. ભલે પોપટ જેવા દેખાવ, પણ લીલા કાપડના સુટ ઉપર લાલ કેપ પહેરવી પડશે.

બીજું કે બાબા તરીકે તમને ભાવક પોતાના વાહનમાં લઈ જતા હોય તો ધૂળ પડી તમારા બાબાત્વમાં. ભારતના યાન ચન્દ્ર પર પહોંચી ગયા પણ ઘણાને સાદી ૧૦૦ સીસીની બાઈકનાય ફાંફા હોય છે, જયારે આજના ટ્રેન્ડી બાબાઓ માટે સુપર બાઈક ચલાવવાની આવડત એ મીનીમમ ઓપરેટીંગ સ્કીલ છે. તમે જો બાવાત્વકાંક્ષી (નવો શબ્દ છે લખી રાખજો) હોવ તો સૌ પહેલા સ્કૂટી-એકટીવા અને ઘર વેચીને એક સુપર બાઈક લેવું પડશે અને એને ચલાવતા પણ શીખવું પડશે.

એ પછી આવે છે ડાન્સ. કહેતા બહુ અફસોસ થાય છે કે જમાના સાથે ચાલવાનો દાવો કરનારા મોડર્ન બાવાઓ ડાન્સમાં સની દેઓલને પણ પ્રભુ દેવા કહેવડાવે એવા છે. અમુક તો બાળકોની જેમ બે હાથમાં તારામંડળ પકડીને 'તારામંડળ ... તારામંડળ ...' બોલતા બોલતા હાથ ગોળગોળ ફેરવવાની ક્રિયાને જ ડાન્સ ગણતા હોય છે. આવા બાવાઓના તો ઉભાઉભ રાજીનામાં લઇ લેવા જોઈએ. બ્લોકબસ્ટર બાવા બનવું હશે તો સ્ટાઈલ તો તમારે શીખવી જ પડશે. ભંગાર જોખવા બેઠા હોવ એ સ્ટાઈલમાં ફોટા પડાવશો તો વધુમાં વધુ પસ્તી અને ભંગારવાળાની લારીઓ પર તમારા ફોટા આગળ અગરબત્તીઓ થશે. આ તો અમારી ફરજ સમજીને ચેતવીએ છીએ. પછી અમને કહેતા નહિ.

ત્રીજું, વાઈરલ બાબાઓ સોશિયલ મીડિયા જેવા માધ્યમો કે જ્યાં કોઈ પણ ટ્રોલ-ટપ્પો આવીને ગમે તેવી સંભળાવી જાય એવી જગ્યાએ નવરેશની માફક પડ્યા પાથર્યા નથી રહેતા. માટે જો તમે બાબા તરીકે સ્થાપિત થવા માંગતા હોવ તો ફેસબુક પર નાખેલા ડેરા-તંબુ ઉઠાવી લો અને ફીઝીકલ પ્રોપર્ટી એટલે કે આશ્રમમાં ઇન્વેસ્ટ કરો. જરૂર પડે તો કોર્પોરેટ કંપનીઓની જેમ જગ્યા ભાડે રાખો. બીજું સ્વીકાર્ય માધ્યમ ટીવી છે. ટીવી ચેનલ પર તમારા કાર્યક્રમ વખતે લોકો ચેનલ બદલી શકે છે, પરંતુ તમને ગાળો દે તો તમને સંભળાશે નહીં. માટે એક પોતાની ટીવી ચેનલ શરુ કરી દો અથવા કોઈ ઉગતી ટીવી ચેનલના ઇન્વેસ્ટર બની જાવ. સાજા થનાર લોકો માથામાં ઝાડું મારવાથી, લાત મારવાથી કે પાણીનો ફુવારો મારવાથી પણ સાજા થાય છે અને ફી લીધા (દક્ષિણા એ ફી ના કહેવાય!) વગર કરેલા ઈલાજ માટે કોઈ કન્ઝ્યુમર કોર્ટમાં નથી જતું. માટે ઉઠો, જાગો અને બાબા બનવા માટે મંડી પડો !

--

મસ્કા ફન

સાસુ પણ એક કુદરતી આપત્તિ જ છે જે કોઈ વીમા કંપની કવર કરતી નથી.

Wednesday, August 30, 2017

કાકાઓના અધિકારો

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૩૦-૦૮-૨૦૧૭

કાકા અને કાકી બહાર જવાના હતા. કાકી તૈયાર થતાં હતા એટલામાં લાઈટ ગઈ. કાકીએ પાઉડરને બદલે કંકુ મોઢા પર ચોપડી દીધું. કાકી તૈયાર થઈને બહાર આવ્યા અને કાકાને પૂછ્યું “હું કેવી લાગુ છું?” કાકા કહે “પોસ્ટ ઓફીસના ડબ્બા જેવી”. આ ધોળાવીરા જોકમાં કાકાની સેન્સ ઓફ હ્યુમર ઉંચી બતાવી છે. પરંતુ અત્યારે આવી જોક મુકો તો મહિલા અધિકારવાળા નાકના ટીચકા ચઢાવે. પરંતુ અમારું માનવું છે આવા જોક કાકીઓના ન જ બને. ધારો કે બનાવવા જઈએ તો શું થાય? એક કાકા ડાઈ કરતા હતા. એટલામાં લાઈટ ગઈ. ડાઈ માથાને બદલે મોઢા પર લગાડી દીધી. પછી કાકા અને કાકી રિસેપ્શનમાં ગયા. ત્યાં લોકોએ કાકાનું ધ્યાન દોર્યું. હાસ્તો, કાકાઓ તૈયાર થઈને કાકીને પૂછે કે ‘હું કેવો લાગુ છું” એવું જોકમાં પણ શક્ય નથી. અને કાકીઓ કાકાના મોઢા તરફ નજર કરે, એ પણ એટલું જ ભૂલ ભરેલું છે. એક્ચ્યુઅલી કાકાઓ ઉપેક્ષિત છે. મહિલાઓ, બાળકો, દિવ્યાંગ, માઈનોરીટી, અને બંને તરફના શૌચાલયમાં પગ નાખનારાઓના અધિકારો માટે લડનારા અનેક છે. પરંતુ જુના જોક્સમાં, જૂની ફિલ્મો અને સીરીયલોમાં આવતા, અને જેમના ‘જોક્સો’ સાંભળીને એક જનરેશન મોટી થઈ એ કાકાઓના હક વિષે કેમ કોઈ વાત નથી કરતુ?

એક જમાનામાં મિમિક્રી આર્ટીસ્ટ તરીકે ઓળખાતા આપણા સ્ટેન્ડ-અપ કોમેડિયન્સની સર્કિટમાં કાકાઓ હિટ હતા. એમાં પણ અમદાવાદના કાકાઓ પાછાં ટોપ ઉપર. વિનોદ જાની, મહેશ શાસ્ત્રી, કાંતિ પટેલ, દિનકર મહેતા, મહેશ વૈદ્ય અને દિનેશ શુક્લ જેવા કલાકારોએ જે કાકાઓની ઓળખાણ આપણા સમાજને કરાવી, એ આજના લાલુ જેવા ચાલુ માણસની પણ અણી કાઢે તેવા, અને ઉસ્તાદીમાં નાગા બાવાનું પણ ખિસ્સું કાપી લે એવા હતા. એમની કાકાગીરી આગળ ભલભલા ખાં સાહેબો હથિયાર હેઠા મૂકી દેતા. અનુ મલિક અને કમાલ આર. ખાન જેવા પકાઉ લોકો તો હમણાં હમણાં જાણીતા થયા, બાકી અસલના કાકાઓનું ઈન્સ્ટન્ટ દહીં કરી આપતા! ‘બહાર નેકરવાની એન્ટ્રી ક્યોં આઈ બકા?’ એવું અમને એક કાકાએ પૂછેલું, જેનો જવાબ અમે આજે પણ શોધીએ છીએ. શહેરના અડધા પાગલો એટલે કે બ્રાન્ડેડ પાગલોની કુલ સંખ્યાના અડધા, અને બાકીના છુટ્ટા ફરતા અર્ધપાગલો એ કાકાઓની દેણ છે એવું હજુ મનાય છે. એ સમયના પ્રવર્તમાન માનાંકોની મર્યાદામાં રહીને આવતી જતી મંગળાગૌરી કે કુસુમલતાઓ સાથે શિષ્ટ અને મધુર પ્રેમાલાપ કરવો એ કાકાઓમાં હીટ પ્રવૃત્તિ હતી! જવાનિયાઓને પણ બે વસ્તુ શીખવા મળતી. અને આજે?

જુના ધોતિયાધારી કાકાઓની સામે આજે દીકરી કે વહુની ડીલીવરી માટે પત્નીના થેલા ઉપાડી વિદેશ જતાં કાકાઓ પછી છો ને સોશિયલ મીડિયા પર જીન્સ પહેરીને લાસ વેગાસમાં ફરતા દેખાય, પણ અત્યારના કાકાઓમાં પહેલા જેવી મજા નથી. અસલના કાકાઓએ ઉસ્તાદી, તીક્ષ્ણ હાસ્યવૃત્તિ અને હાજરજવાબીપણાને લઈને કાકાત્વને (નવો શબ્દ છે લખી રાખજો) નવી ઊંચાઈઓ બક્ષી હતી. આજકાલ તો એવા કાકાઓ માઈનોરીટીમાં છે. અમને તો ભય છે કે અત્યારની પેઢી જો કાકાઓના મૌલિક અધિકારોનું રક્ષણ નહિ કરે તો આ આખી પ્રજાતિ લુપ્ત થઇ જશે! સમાજમાં આવા કાકાઓનો પુરવઠો જળવાઈ રહે એ માટે કાકાઓએ સ્વયં જાગૃત થવું પડશે. આપણી કાકા સંસ્કૃતિ એ આજના સમયની માગ છે.

આ ઘટનાક્રમમાં કાકાઓનો દોષ નથી. બધું કાળની થપાટોને કારણે થયું છે. અમદાવાદની જ વાત કરીએ તો પોળનું જીવંત વાતાવરણ છોડીને નદી પારની સોસાયટીઓ અને ફ્લેટોમાં રહેવા ગયેલા કાકાઓ એમનું કાકાત્વ જાણે વચ્ચે આવતી સાબરમતીમાં વહેતા નર્મદાના પાણીમાં પધરાવતા આવ્યા હોય એવું ચોક્કસ લાગે છે.

કાકાઓ વ્યાજના વ્યાજ એટલે કે છોકરાંના છોકરાં માટે ઘેલા હોય છે એ વાત સાચી. એટલે જ એ બાબાના બાબાને નર્સરીમાં એડમીશન મળે ત્યારથી એને લેવા-મુકવા જવાનું હરખભેર ઉપાડી લે છે. પણ, એનો મતલબ એ નહીં કે બધા કાકાઓને બધા સમયે આ કામ માથામાં મારવામાં આવે. વહુ સવાર-સવારમાં બેઠી બેઠી વોટ્સેપમાં ગુડાય ને બચારા કાકાઓ છોકરા મુકવા જાય એ ક્યાંનો ન્યાય? આવું જ બેન્કના કામનું છે. ઘરનાં જ નહીં, પડોશમાં પણ હુતોહુતી બેઉ નોકરી કરતા હોય, તો એ લોકો પણ ‘અંકલ પ્લીઝ આટલી એન્ટ્રી પડાવતા આવજો ને’ કહી બિન્ધાસ્ત રીતે કાકાઓને પાસબુક પકડાવી દેતા હોય છે. અંકલ બની મહાલતા આપણા આ કાકાઓને બની શકે કે બેન્કમાં આંટો મારવામાં કદાચ મઝા પણ આવતી હોય, પણ એનો મતલબ એ નથી કે એમને માથે આવા કામ મારવામાં આવે! આવા કાકાઓને જોઇને કોણ માને કે એક જમાનામાં કાકાઓનું ઘરમાં એકહથ્થુ શાસન રહેતું અને એમની સામે ચૂં કે ચાં કરવાની કોઈની હિમ્મત નહોતી?

આ સંજોગોમાં હવે જરૂર છે કાકાઓએ આત્મસન્માન ખાતર જાગૃત થવાની. એકલા ન કરી શકે તો પોતાના જેવા અન્ય કાકાઓને ભેગા કરી આંદોલન કરવાની. જરૂર છે વોટ્સેપ પર લોકોને બોરિંગ ગુડ મોર્નિંગ મેસેજ અને પેન્શનના સર્ક્યુલરો ફોરવર્ડ કરવાનું બંધ કરીને રસિક કાકાઓનું શૌકિન ગ્રુપ શરુ કરવાની. જરૂર છે બાંકડે બેસીને સની દેઓલ અને પૂનમ ધિલોનને બદલે સની લીઓની અને પૂનમ પાંડેની ચર્ચા કરવાની જરૂર છે. જરૂર છે બરોડા ટુ બેંગકોક ટુર કરવાની. હવે તમે એમ કહેશો કે આવા અવળા અને અનૈતિક આઈડિયા ન આપવા જોઈએ. કેમ? અનૈતિક કામ કરવાનો અધિકાર ફક્ત યુવાનોનો જ છે? કાકાઓનો નહીં? ઉંમર વધે એટલે હસીન ગુના કરવાના છોડી દેવાના? બિલકુલ નહિ. કાકાઓ તમે આગળ વધો, કંઈ થાય તો અમે બેઠા છીએ.

મસ્કા ફન

‘કંઈ થાય તો અમે બેઠા છીએ’ કહેનારા સમય આવ્યે ઉભા થતા નથી.

Wednesday, August 23, 2017

માણસ માત્ર ભૂખને પાત્ર

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૩-૦૮-૨૦૧૭

૨૯ મે ૧૯૬૪ના રોજ નહેરુજીને શ્રધ્ધાંજલિ આપતા ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન અટલબિહારી બાજપાઈજીએ સંસદમાં નહેરુજીના ભય અને ભૂખ વગરના વિશ્વની કલ્પનાને યાદ કરી હતી. માનવજાતને મળેલી પેટની ભેટને કારણે ભૂખ વગરનું ભારત અમને તો આજે ૬૩ વર્ષ પછી પણ શક્ય લાગતું નથી. ભારત તો જવા દો, ભૂખ વગરનું બ્રિટન કે અમેરિકા પણ શક્ય નથી. કારણ કે માણસ માત્ર ભૂખને પાત્ર. કદાચ અટલજીની વાત ભૂખમરા અંગે હશે.પરંતુ બધા એવું માને છે કે પેટને કારણે જ બધા શૂળ ઉભા થાય છે. ચોળીને કે ચોળ્યા વગર. એટલે જ્યાં સુધી પેટ છે ત્યાં સુધી ભૂખ રહેશે.

પેટ નામનો કોથળો કે જેમાં બીજા અવયવો ભર્યા છે, એનું મુખ્ય કામ પાચન ક્રિયા છે. આંખો અને નાક ખાવા લાયક ચીજવસ્તુ નક્કી કરવાનું, હાથ ઉઠાવવાનું, મ્હોં ખાવાનું અને પેટ પાચનનું કામ કરે છે. પરિવારના બધા સભ્યોનું ભરણપોષણ વાલિયાએ લુંટેલા રૂપિયામાંથી થતું હોવા છતાં એના પાપમાં જેમ એ લોકો ભાગીદાર નહોતા; એમ આંખ, હાથ, મ્હોં બધાં ખાવાની ક્રિયામાં ભાગીદાર હોવા છતાં જાણે સઘળું પાપી પેટ માટે થતું હોય એવું માનવામાં આવે છે. જોકે શરીરના મધ્ય ભાગ એટલે કે સેન્ટરમાં હોવાથી પેટને જેટલું મહત્વ મળે છે તેટલું ગામના છેવાડે આવેલા પગની પાની કે અંગુઠાને (અગ્નિદાહ સિવાય) નથી મળતું એ હકીકત છે.

અંગ્રેજીમાં પૅટ એટલે પાલતું પ્રાણી. ગુજરાતીમાં પેટ એ એક શરીરનું અંગ છે. જયારે પેટ પાળવામાં આવે અને એ ફુલાઈને ફાળકો બને ત્યારે એ ફાંદ કહેવાય છે. ફાંદ નિરાકાર નથી. ડુંટીને કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપી ફાંદ ચારે બાજુ ગોળીની માફક વિસ્તરે છે. ફાંદ બધા અંગોમાં અગ્રેસર છે, ખાસ કરીને દરવાજામાંથી પસાર થાવ ત્યારે ફાંદ દરવાજાની પેલી બાજુ સૌથી પહેલી પહોંચે છે. ફાંદ હોય એ વધારે ખાય છે કે વધારે ખાતો હોય એને ફાંદ પ્રગટે છે; આ બેમાંથી કયું વિધાન વધુ યોગ્ય ગણાય એ અંગે તર્કશાસ્ત્રમાં મતમતાંતર જોવા મળે છે. પેટનું ઓપરેશન કરવાનું આવે ત્યારે પેટમાં અંદર પહોંચવામાં પડતી તકલીફને લઈને ફાંદવાળા પેશન્ટ પાસે વધારે રૂપિયા લેવા જોઈએ એવું ડોક્ટર લોકો ઓપરેશન થિયેટરમાં બબડતા સાંભળવા મળે છે. આમ છતાં ફાંદ એ સમૃદ્ધિની નિશાની ગણાય છે. લીટરલી. સમૃદ્ધિ સાથે ઘણીવાર ઈગો આવે છે. ફાંદ અને ઈગો ન નડે તો બે જણા આસાનીથી ભેટી શકે છે. 
 
એક સંસ્કૃત સૂત્રમાં કહ્યું છે કે आचारम् कुलमाख्याति, वपुराख्याति भोजनम्. અર્થાત મનુષ્યના આચરણ પરથી એનું કુળ જણાઈ આવે છે તથા તેની દેહયષ્ટિ પરથી તેની ભોજન રૂચી વિશેનો અંદાજ લગાવી શકાય છે. અહિ આચરણવાળી વાત તો સમજી શકાય પણ શરીર પરથી વ્યક્તિની ખોરાક અંગેની પસંદગી અંગે ધારણા કરવા બાબતે થોડું વિચારવું પડે એમ છે. જેમ કે વ્યક્તિ બપ્પી લાહિરી જેવી કદકાઠી ધરાવતી હોય તો દેખીતી રીતે જ એ વ્યક્તિ અચૂક ભોજનપ્રિય હોવાની. પણ સાવ ખેંપટ અને બાલકુંજર એટલે કે મદનિયાની વચ્ચેની કક્ષામાં આવતા જાતકો તમને ભૂલ ખવડાવી શકે છે. એમાં ગદા આકારનું ફિગર ધરાવતા પુરુષો મુખ્ય છે. એમના પગ પાતળા પણ પેટ વિશાળ હોઈને દેખાવે ઉભી મુકેલી ગદા જેવા લાગતા હોય છે. એમને દૂરથી જુઓ તો પાણીની ટાંકી જેવા લાગે અને રંગીન શર્ટ પહેર્યું હોય તો બરફ ગોળા જેવા લાગે. શર્ટ પેન્ટમાં ‘ઇન’ કરવું કે ‘આઉટ’ રાખવું એ એમની મોટી સમસ્યા હોય છે. કારણ કે જો ઇન રાખે તો કોનમાંથી બહાર ઢોળાતા આઈસ્ક્રીમ જેવું પેટ પેન્ટની બહાર દેખાઈ આવે અને જો આઉટ શર્ટ રાખે તો એમના પાતળા પગ અને દૂર ઝૂલતા શર્ટને કારણે ખુલેલી છત્રી જેવા લાગે.

ભોજનની જેમ સુખ અને ફાંદને સીધો સંબંધ હોવાનું જણાઈ આવે છે. જેને અવતરણ ચિન્હોમાં ‘સુખી’ થવું કહે છે એ પરિસ્થિતિ આવે એ પહેલાં ફાંદ કળી અવસ્થામાં હોય છે. સુખ નામનું ખાતર મળ્યા પછીએ ફૂલ ફટાક ફાંદ બને છે. કેરીનો રસ, પૂરી અને ઢોકળાના જમણ પછી પડ્યા પડ્યા ફાંદ ઉપર હાથ ફેરવનારને પોતાની માલિકીના પ્રાઈમ લોકેશન પરના પ્લોટ ઉપર લટાર મારવા સમો આનંદ પ્રાપ્ત થાય છે. કહે છે કે ઈશ્ક ઔર મુશ્ક છૂપાયે નહિ છુપતે. આ ઉક્તિમાં અમે ફાંદનો ઉમેરો કરવા માંગીએ છીએ. મેકઅપથી ખીલને સંતાડી શકાય છે પણ ફાંદને નહિ. આમ એકવાર પેટ ફાંદ બને પછી એને ફરી પેટ બનાવવા માટે અનેક યત્ન કરવા પડે છે, જેમાં જિંદગી પૂરી થઈ જાય છે. એમાં કારણ માત્ર એટલું કે આપણે ત્યાં ડાયેટિંગના કાર્યક્રમો હમેશા આવતીકાલથી શરુ થતા હોય છે.

એવું કહેવાય છે કે પુરુષના હ્રદય સુધી જવાનો રસ્તો એના પેટમાં થઈને જાય છે. તો પછી કાર્ડિયોલોજીસ્ટ લોકો ફીમોરલ આર્ટરીના રસ્તે એન્જીયોગ્રાફી શુ કામ કરતા હશે, એ સમજાતું નથી. સાંકડી શેરીમાં રીક્ષા ફેરવવાની મજા આવતી હશે એમને? બાકી જેણે પણ આ પેટ સુધીના રસ્તાવાળું ક્વોટ આપ્યું છે એણે પાણીપુરીની લારી કે રોડ-સાઈડ પર ભાજીપાઉં દબાવતી સ્ત્રીઓને જોઈ જ નહીં હોય. ખરેખર તો વર્ષોથી સ્ત્રીઓએ રસોડા પર એકહથ્થુ કબજો શા માટે જમાવી રાખ્યો છે એ વાત હજુ પણ લોકોને સમજાઈ નથી. ઉપરથી પુરુષોએ પણ રસોડામાં જવું જોઈએ એવા આંદોલનો ચલાવે છે! અરે, પુરુષોને તો બચારાને કોઈ રસોડામાં ઘુસવા જ દેતું નથી. આખિર પાપી પેટ કા સવાલ હૈ!

મસ્કા ફન જો અડધી રાત્રે ખાવાની જરૂરીયાત જ ન હોય તો પછી ફ્રીજમાં લાઈટ શું કામ મુકતા હશે? છે કોઈ જવાબ?

Wednesday, August 09, 2017

હાજર-ગેરહાજર


કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૯-૦૮-૨૦૧૭

ગયા સપ્તાહમાં રાજ્યસભામાં સચિન તેંદુલકરની ગેરહાજરી વિષે ચર્ચા ચાલી. સોશિયલ મીડિયા પર સચિન રાજ્યસભામાં બેઠેલો હોય એવો ફોટો ફરતો થયો જેમાં સચિનના ચહેરા પર ભરાઈ પડ્યો હોય, કંટાળ્યો હોય કે પછી અંજલીએ ડંડા મારીને પરાણે મોકલ્યો હોય એવા હાવભાવ સ્પષ્ટ જણાતા હતા! કોલેજમાં પ્રોફેસર બોર કરતા હોય છતાં એટેન્ડન્સ જરૂરી હોય અને જેમ વિદ્યાર્થીઓ પરાણે ક્લાસમાં બેસે બિલકુલ એમ બેઠો હતો. સામાન્ય રીતે બેસણામાં, સાસરામાં કે હોસ્પિટલમાં ખબર કાઢવા લોકો આમ જ હાજરી પુરાવવા જતાં હોય છે. કોલેજમાં તો પ્રોફેસર ગફલતમાં રહે તો તમારા બદલે કોઈ બીજો પ્રોક્સી પુરાવી શકે, પરંતુ સચિન માટે તો એ પણ શક્ય નથી!

આવા વિદ્યાર્થીઓને કારણે જ પ્રોફેસરોને ખાલી હાજરીથી સંતોષ નથી થતો. હાજરી શારીરિક નહીં, માનસિક પણ જરૂરી છે. ‘તારું ધ્યાન ક્યાં છે?’ આ વાક્ય જેટલી વાર કલાસરૂમમાં બોલાયું હશે એટલી વાર ‘મિ. લોર્ડ’ વાક્ય કોર્ટમાં નહીં બોલાયું હોય. સંગીતના રીયાલીટી શોમાં જજીઝ ગાયકના સ્ટેજ પરફોર્મન્સ ઉપરાંત કપડા, હાથ અને ચહેરાના હાવભાવ અને ક્યારેક ડાન્સના સ્ટેપ્સ પણ જજ કરે છે. તો પછી સાવ લઘરવઘર કપડા પહેરીને આવતા અને એજ બોરિંગ મોનોટોનસ અવાજમાં એપ્લાઈડ મિકેનિકસ ભણાવતા પ્રોફેસર પર ધ્યાન ટકાવી રાખવું કેટલું અઘરું છે? આવામાં ક્લાસની બહાર કોયલના ટહુકા અને ઢેલની કળામાં મોરલાનું ધ્યાન હોય એમાં નવાઈ શું છે? સિવાય કે ભણાવનાર આલિયા જેવી ફટાકડી કે રણબીર જેવો ક્યુટડો હોય!

અમુક વિરલાઓ ધ્યાન બહેરા હોય છે, જયારે અમુક બેધ્યાન હોવાનો સારો અભિનય કરી શકતા હોય છે. તમે છાપું વાંચતા પતિના કિસ્સાઓ સાંભળ્યા હશે કે જે પત્નીની વાતમાં હા એ હા કર્યા કરતો હોય. આવા કારીગરની નસેનસથી વાકેફ પત્ની એને એમ પૂછે કે ‘સાંજે જમવામાં તાડપત્રી અને વઘારેલો હાથી ફાવશે?’ અને પેલો હા કહી બેસે, પછી એ દિવસે હોજરી ખાલી રહે એવું બને. આવા ધ્યાન બહેરા પાછા પત્નીની ફ્રેન્ડ મળવા આવી હોય ત્યારે અક્કર-ચક્કરમાંથી હાજર થઈને વાતમાં રસ લેવા મંડે એમ પણ બને.

‘બેફામ’ કહે છે કે

રડ્યા 'બેફામ' સૌ મારા મરણ પર એ જ કારણથી,
હતો મારો જ એ અવસર ને મારી હાજરી નહોતી.

અહીં કવિને પોતાના મરણ સમયે પોતાની જ ગેરહાજરી ખુંચે છે. તો બીજાની હાજરીની તો અપેક્ષા સૌ કોઈને હોય જ ને? પરંતુ બેસણામાં મૃતકના અમુક સગા એવા બાઘા હોય છે કે એ તમારી હાજરીની નોંધ લે એ માટે તમારે ફોટા આગળ જઈ ખિસ્સામાં ફાંફાફોળા કરી ટાઈમ પાસ કરવો પડે. અને તોયે ના જોવે તો એમને કોન્ગ્રેચ્યુલેશન કહેતા હોઈએ એમ પાસે જઈ હાથ મિલાવવા પડે છે. જયારે અઠંગ બેસણાબાજો મરનારના નજીકના સ્વજન જ્યાં સુધી હાજરીની નોંધ ન લે ત્યાં સુધી વોટ માગવા નીકળેલા નેતાની જેમ હાથ જોડીને ઉભા રહેતા હોય છે. એમ કરવું પડે છે કારણ કે સામેવાળાને ત્યાં પણ ગણતરી પાક્કી હોય છે. ‘બાબ્ભ’ઈ ન બચુભ’ઈ આઈ જ્યા. રંછોડને ત્યોં આપણે તૈણ બેસણામાં જઈ આયા પણ હજી એ દેખાયો નહિ. બાયડી લાકડા ભેગી થઇ પછી હાળાના ટાંટિયામાં ભમરો પેઠો લાગઅ છ’ આવી ગુસપુસ પણ ‘તુ હી માતા તુ હી પિતા હૈ...’ની ધૂનની આડમાં થતી હોય છે. મોટે ભાગે તો ફોટાની પાસે બેસનારામાં શિક્ષક જેવું એકાદ તો હોય જ છે જે ‘કોણ આવ્યું’ અને ‘કોણ હજુ બાકી છે?’ એનો સતત હિસાબ રાખતું હોય. પણ દિવંગતના સ્વજન આવા પર્ટીક્યુલર હોય તો બેસણામાં હાજરી આપવી લેખે લાગે. બાકી પીંજારો એના ધનુષનો ટ્રેંવ.. ટ્રેંવ.. ટ્રેંવ.. અવાજ કર્યા વગર સોસાયટીમાં ફરી ને જતો રહે એમ બેસણામાં જઈ આવવાનો અર્થ શું? કોઈ જોતું હોય તો કમસેકમ જતાં કે આવતાં આપણી હાજરીની પાકી રસીદ તો મળે. એટલે જ અમને બેસણામાં બાયોમેટ્રીક્સની તાતી જરૂર જણાય છે જેમાં આવનાર અંગુઠો સ્કેન કરે એટલે આધાર કાર્ડના ડેટાબેઝ સાથે સરખામણી કરીને આવનારનું નામ રેકોર્ડ પર આવી જાય અને બેસણું પતે એટલે કોણ આવ્યું હતું એનું પાકું લીસ્ટ પણ મળી જાય. આમ થાય તો આધાર કાર્ડ રજીસ્ટ્રેશન પણ વધશે એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી.

જમાઈની સાસરે હાજરી બાબતે બે પ્રકારના મત જોવા મળે છે. એક વર્ગ માને છે કે ‘દીકરી વિના દાઝ નહિ અને જમાઈ વિના લાજ નહિ’. અર્થાત સાસરાની આબરૂ રાખવા માટે જમાઈએ ટાણે હાજરી આપવી જરૂરી છે. સસરો માલદાર હોય તો જમાઈઓ રાજીખુશીથી હાજરી આપતા હોય છે. એટલું જ નહિ પણ શાહરૂખ ખાનની જેમ સ્ટેજ ઉપર જઈને નાચવા પણ આતૂર હોય છે. રાજકીય ફલક પર નજર કરો તો જમાઈઓ કેમ સાસરે પડ્યા પાથર્યા રહેતા હશે એ સમજાઈ જશે. પરંતુ ઘણા જમાઈઓને ‘अति परिचयात अवज्ञा’ ઉક્તિ અન્વયે સાસરે હાજરી આપતા ચૂંક આવતી હોય છે. વાતમાં અસ્થમા છે! ચંદન વૃક્ષના જંગલમાં વસતા વનવાસીઓ માટે ચંદનનું લાકડું એક સામાન્ય ઇંધણ જ છે! આવા જમાઈઓ થોડો ભાવ ખાધા પછી સાસરે હાજરી આપતા હોય છે. જોકે આપણા દેશમાં સાસુઓને આવા ભૂતોને બાટલીમાં ઉતારવાનો મહાવરો હોય છે.



હાજરી આપવાથી જો ભવિષ્યમાં ગેરહાજરીથી ઉભા થતાં સવાલોથી બચી શકાતું હોય તો હાજરી આપવી આવું સૌ કોઈ માને છે. કદાચ એટલે જ મન વગર માળવે જનારાથી આ સંસાર ભરેલો છે. હવે તમે આ લેખ વાંચ્યો છે એનું પ્રૂફ અમને આપી દેજો, નહીંતર ....

મસ્કા ફન

કમર પર લેંઘો ટકાવવા નાડુ અને

ઉમેદવારને જીતાડવા માટે ધારાસભ્યોનો ટેકો જરૂરી છે.

Friday, August 04, 2017

Wassup Zindagi-Gujarati Film


વોટ્સપ નહીં વોસ્સ્પ ઝિંદગી ...

ગુરુવાર રાત્રે અમદાવાદ પીવીઆર એક્રોપોલીસ ખાતે વોસ્સ્પ ઝિંદગીનો પ્રીમિયર યોજાયો હતો. ફિલ્મ ચોથી ઓગસ્ટે રીલીઝ થાય છે. ફિલ્મના રાઈટર ડાયરેક્ટર તરીકે મનોજ લાલવાની છે જેમણે ૨૦૦૦ની સાલમાં જમરૂખની બે ફિલ્મો લખી હતી તથા નુક્કડના અમુક એપિસોડમાં આસીસ્ટન્ટ ડાયરેક્ટર તરીકે કામ કરી ચુક્યા છે જે અનુભવ અહીં ફિલ્મમાં દેખાય છે.

ફિલ્મ ચાર મિત્રો, મિત્રતા, મેરેજલાઈફ અને સુરતના સેટિંગમાં બનાવેલી છે. આ ત્રણ-ચાર મિત્રોવાળી સ્ટોરીથી દાઝેલાઓ માટે આ ફિલ્મ સુખદ આશ્ચર્ય સર્જશે. સુરતી પ્રજા મોજીલી છે અને ખાવા-પીવામાં માને છે. વર્સેટાઈલ એકટર જયેશ મોરે દિનેશભાઈ તરીકે ટીપીકલ સુરતી બોલે છે અને સુરતના માલેતુજાર અને દિલદાર વ્યક્તિ તરીકે મઝા કરાવે છે. તેના મિત્રોમાં પ્રેમ ગઢવી એઝ એક્સ્પેકટેડ સરસ કોમિક ટાઈમિંગ સાથે જલસા કરાવે છે. ખાસ કરીને જયેશ મોરે અને પ્રેમના સીન્સ પેટ પકડીને હસાવે છે. એમાંય જયેશભાઈના ઘરમાં ધમો ધામા નાખે છે એ સિક્વન્સ મઝાની છે તો રેહાન સાથેની ત્રણે મિત્રોની એક સિક્વન્સ પણ જમાવટ કરે છે.

 
ફિલ્મમાં હિરોઇન્સમાં નિશાના રોલમાં ઝીનલ બેલાની રૂપકડી અને ખરેખર હિરોઈન જેવી દેખાય છે (આ મારી જૂની ફરિયાદ છે કે અર્બન ગુજરાતી ફિલ્મોમાં હીરો-હિરોઈન જરાય પ્રભાવશાળી નથી હોતા!) તથા તેનું પરફોર્મન્સ એકદમ કન્વીન્સીંગ છે. જોકે નિશા સહીત આટલા બધા કેરેક્ટર સુરતના હોવા છતાં જયેશભાઈ સિવાય બીજા સુરતી નથી બોલતા એ ખુંચે છે, કદાચ થોડું અઘરું હશે એ નેચરલી કરવું. શમા ના સ અને શમાં થોડાક લોચા છે, કે એવું લખાયું હશે તે જલ્દી ખબર નથી પડતી. જાયકા (ફિલ્મમાં ઝરણાં) આપણે ત્યાં જેના માટે ‘ચોરી’ શબ્દ વધારે વપરાય છે તે લગ્નમંડપ માટે ગ્રીક ડીઝાઈનનો આગ્રહ રાખે તે જરા વધારે પડતું લાગે છે. પણ બેબી બેબી કરીને જાયકા એને ગૂંગળાવી મારે તો ભાવેશ બચારો જાય કાં? Wassup Zindagi Trailer

નવી ગુજરાતી ફિલ્મોનો જે ટ્રેન્ડ છે એમાં એક મોટો માથાનો દુખાવો એ છે કે રાઈટર-ડાયરેક્ટર-હીરો-હિરોઈન-સિનેમેટોગ્રાફર-એડિટરથી માંડીને આખી ટીમ શીખાઉ હોય એવું બને છે અને પછી ફિલ્મ વિષે સારું લખવું હોય તો ફિલ્મમાં પડદા સારા હતા કે ઝુમ્મર સારું હતું એવું શોધવા જવું પડે, અને પાછું એ પણ ન મળે! પરંતુ મુંબઈની ટીમ હોવાને કારણે કદાચ ફિલ્મે ડાયરેકશન, કેમેરા, એડીટીંગ, લાઈટ, લોકેશન્સ વગેરે બાબતોમાં પ્રોફેસનલ ટચ દેખાય છે. હા, ચાર ફ્રેન્ડસ પૈકી એકાદનો રોલ ઓછો કરી ફિલ્મ ટૂંકી અને મેઈન સ્ટોરી પર વધુ ફોકસ કરી શકાત. ગીતો ફિલ્મને સપોર્ટ કરે છે પરંતુ યાદ પોપ્યુલર થાય તેવા નથી. ફિલ્મમાં સમીર કક્કરનો નાનો પણ મજબુત રોલ છે અને પ્રીમિયર બાદ એમને ગુજરાતી બોલતા સાંભળવું ગમ્યું. અગાઉની ગુજરાતી ફિલ્મોમાં પણ જે હિન્દી ફિલ્મના કલાકારોને લીધા છે તેઓ સીન્સ અને ફિલ્મને જરૂર તારે છે, હા ક્યારેક એમની પાસ ડાયરેકટર કામ ન લઇ શક્યા હોય એવું બને.

એકંદરે ફિલ્મ જોવા જેવી છે છે અને પોતાના દમ પર ચાલવી જોઈએ. મનોજભાઈને અગાઉ જમરૂખ ફળ્યો હતો, હવે નડે નહીં તો સારું!

Wednesday, August 02, 2017

ઉપવાસ કરો ફરાળ ખાવ, મજ્જાની લાઈફ છે

 
કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૨-૦૮-૨૦૧૭ 

શ્રાવણ માસ ભક્તિ અને ઉપવાસનો મહિનો છે. ધાર્મિક કારણ તો છે જ પણ ચોમાસા જેવી સિઝનમાં ઉપવાસ કરવાથી શરીરને પણ ફાયદો થાય છે એવું મનાય છે. પરંતુ ઉપવાસમાં ખાઈ શકાય એવી ખાદ્ય સામગ્રીનું લીસ્ટ લાંબુ થતું જાય છે એમ ઉપવાસના ફાયદા ઘટતા જાય છે. જોકે બધા ઉપવાસ કરનારા ધાર્મિક કારણસર નથી કરતા, ઘણા ઘરોમાં સ્ત્રી વર્ગ ઉપવાસ કરે એના કારણે આખા ઘરને ઉપવાસ કરવો પડે છે. જોકે એમાય પાછી બધી સ્ત્રીઓ સંપૂર્ણરીતે ધાર્મિક કારણસર ઉપવાસ નથી કરતી, કેટલીય ડાયેટિંગ માટે પણ કરે છે. દાઢીની દાઢી ને સાવરણીની સાવરણી. હા સ્ત્રીઓ માટેય વપરાય. જોકે પુરુષ વર્ગ ઉપવાસમાં જોડાય એટલે વજન ઘટે કે ન ઘટે, તેલના ડબ્બામાં તેલની સપાટી તળિયે જરૂર જાય છે.

ઉપવાસ ને અંગ્રેજીમાં ફાસ્ટ કહે છે, પરંતુ ઉપવાસ કરનારનો દિવસ સ્લો જાય છે. એમાં પાછું રાત્રે બાર વાગે દિવસ પૂરો થયેલો ગણવો કે સવારે સૂર્યોદય સમયે, તે અંગે પાછા મતમતાંતર છે. ઉપવાસ કરીને મોડે સુધી ટીવી જોઈ મધરાતે પારણા કરવાના અમારા જેવાના પ્રયાસો પર ‘શાસ્ત્રમાં કહ્યું છે’ કહી પાણી ફેરવવામાં આવે છે. અમને આશ્ચર્ય થાય છે કે દિવાળીમાં આખીને આખી તિથી ઉડી જાય, વચ્ચે ખાડાનો દિવસ આવે, બપોર સુધી એક તિથી હોય અને બપોર પછી બીજી થઇ જાય એવું શાસ્ત્રના નામે ચલાવવામાં આવે છે. આમાં ને આમાં કેટલી ય રજાઓ ખવાઈ ગઈ! અરે ભાઈ, અડધી રાત્રે તિથી બદલાતી હોય તો અમને એનો લાભ આપો ને! એકાદવાર તો અડધી રાત્રે અગીયારાશની બારશ કરો! પણ એવું કરવામાં આવતું નથી. એટલું જ નહીં આ બાબતમાં આરટીઆઈ ક્યાં કરવી તે અંગે પણ કોઈ સ્પષ્ટ જણાવતું નથી. અમારો તો સરકારને આગ્રહ છે કે આ બાબતને પણ આરટીઆઈના દાયરામાં લાવવામાં આવે.

ઉપવાસ કરનારની મુખ્ય સમસ્યા એ છે કે શું ખવાય અને શું ન ખવાય એ અંગેનું નીતિશાસ્ત્ર. આમ તો ક્યાંક લખ્યું હશે, પરંતુ ક્યાં લખ્યું છે તેની માહિતીના અભાવે લોકો જુદીજુદી વસ્તુઓને ફરાળી ગણાવે છે અથવા નથી ગણાવતા. રાજગરા, મોરૈયા, શિંગોડા જેવાને સાર્વત્રિક રીતે ફરાળી ગણવામાં આવે છે જયારે ઘઉં, ચોખા, દાળ વગેરે ફરાળી નથી ગણાતા. એ બરોબર છે. રાજગરાનો લોટ ફરાળી હોય તે આવકાર્ય છે, કારણ કે તેમાંથી શીરો બને છે. પરંતુ આઈસ્ક્રીમ, કોલ્ડડ્રીંક, ચોકલેટ, ફ્રુટસલાડ જેવી આઈટમ્સને ચુસ્ત ઉપવાસકો ફરાળી નથી ગણતા. અમારા જેવા ‘ગળ્યું તે ગળ્યું બાકી બધું બળ્યું’ વાળાને આ અન્યાય છે. જો કોઈ બાબતના અર્થઘટનમાં ગુંચવણ હોય તો સુપ્રિમ કોર્ટ ફેંસલો કરે છે, પરંતુ કોને ફરાળી ગણવી અને કોને ના ગણવી તે અંગે સુપ્રિમ કોર્ટે પણ કોઈ ચુકાદો આપ્યો નથી. ધાર્મિક બાબતોમાં આવા ગૂંચવાડા ઉભા થાય ત્યારે છેવટે સગવડિયા ધર્મનો આશરો લઈને એનો ઉકેલ લાવવામાં આવે છે.

ઉપવાસ ખરેખર સંયમ કેળવવા માટે કરવાના હોય છે. એમાં ફળ, કંદમૂળ, દૂધ, ઘી, સાકર વગેરે અને તેની બનાવટો ખાવાની સામાન્ય છૂટછાટ અને કોઈ અજ્ઞાત કલમ નીચે વાવ્યા સિવાય ઉગે તેવા સામો અને રાજગરા જેવા ખડધાન્યની પણ છૂટ મૂકી છે. પછી છીંડામાંથી દરવાજા બનાવવામાં પ્રવીણ પ્રજાએ જલસા કરવાના રસ્તા કહેતા સિક્સ લેન રોડ બનાવી દીધા છે. દોડવું હોય અને ઢાળ મળે એમ હવે જાતજાતના રસોઈ શોમાં ઉપવાસમાં ખવાય તેવા ફરાળ બનાવતા શીખવાડે છે. અબ આલમ યે હૈ કી બટાટાની સુકી ભાજી, શિંગોડાના લોટની કઢી, રાજગરાની પૂરી, સાબુદાણાના વડા અને મઠ્ઠા જેવી રેગ્યુલર વાનગીઓ કરતાં પણ વધુ ચટાકેદાર અને પચવામાં ભારે એવા ફરાળી પિત્ઝા, પેટીસ, ઢોંસા, પાણીપુરી અને સેન્ડવીચ પણ મળતા થઇ ગયા છે. આપણી ભોળી પબ્લિક પાછી ખાતા પહેલા ભગવાનને ધરાવે પણ ખરી! જાણે કે ભગવાનને કંઈ ખબર જ ન પડતી હોય!

અમેરીકામાં આપણી જેમ ઉપવાસનો મહિમા નથી. સ્વાભાવિક છે કે ત્યાની મેરી અને મારિયાઓ સારો વર મેળવવા માટે સોળ સોમવાર નથી કરતી. તો ત્યાંના જ્હોન, પીટર, કે રોબર્ટ પણ વિદ્યા ચઢે અથવા તો મંગળ નડે નહીં તે હેતુથી ગુરુવાર કે મંગળવાર નથી કરતા. ત્યાંના ક્લીન્ટન કે ટ્રમ્પ પોતાના પાપ ધોવા માટે અગિયારસ કે પુનમ નથી કરતા. નથી કોઈ શ્રાવણ મહિનો કે ચાતુર્માસ નથી કરતુ. સામે આપણે પુરુષો સારી પત્ની મળે એ માટે વ્રત નથી કરતા, કદાચ જે મળે એને સારી માનવાનું આપણે શીખી ગયા છીએ. અમેરિકામાં તો તહેવારો આવે તો લોકો ખાય અને પીવે છે. આ કારણ હોય કે અન્ય, અમેરિકાના ૬૮.૮% લોકો ઓવરવેઇટ છે. એમને ભૂખ્યા રહેતા આવડતું જ નથી. હા, વજન માટે ડાયેટિંગ જરૂર કરે છે પણ એ બધું દળી દળીને ઢાંકણીમાં. જોકે ભુરિયાઓને જે કરવું હોય એ કરે, આપણે કેટલા ટકા?

ઉપવાસમાં અમેરિકન્સને રસ નથી તો આપણા પુરુષોને જશ નથી. પુરુષો ઉપવાસ કરે તો આખા ગામને ખબર પડે તેમ દાઢી વધારે છે. ઓફિસમાં બધા અહોભાવપૂર્વક પૂછે કે ‘કેમ શ્રાવણ મહિનો કર્યો છે?’ અને ફેશન માટે દાઢી ઉગાડનાર ભાઈ સાંજે લારી પર વડાપાઉં પણ સંતાઈને ખાતો થઈ જાય છે. જોકે પુરુષ ચીટીંગ કરે, બહાર મોઢું મારીને આવે તો પણ ‘ટેઢા હૈ પર મેરા હૈ’ ભાવે ભારતીય સ્ત્રીઓ એમના માટે જાતજાતની ફરાળી વાનગીઓ બનાવી તેમના પાપ ધોવાની કોશિશ કરતી રહે છે! ●

મસ્કા ફન

“મેરે પાસ બંગલા હૈ, ગાડી હૈ, બેંક બેલેન્સ હૈ તુમ્હારે પાસ ક્યા હૈ?”

“મેરે પાસ બોટ હૈ મેરે ભાઈ”.

Thursday, July 27, 2017

"વિટામીન શી"માં વિટામીન સી એટલે કે કોમેડી ભારોભાર છે !

વિટામીન શીનો પ્રીમિયર ૨૬/૦૭ બુધવારના રોજ અમદાવાદ સિનેપોલીસ ખાતે થઈ ગયો.

વિટામીન સી સામાન્ય રીતે ખાટું હોય છે જયારે સૌના વ્હાલા આરજે ધ્વનિતની વિટામીન શી ફિલ્મ ખટમીઠી છે. ફિલ્મ એક ઇન્સ્યોરન્સ વેચવા મથતા સીધાસાદા જીગરની છે જેના જીગરજાન મિત્રો એને વિટામીન શીની કમી છે એમ કહી ભેખડે ભેરવે છે. અહીં ભક્તિ ઉર્ફે શ્રુતિની એન્ટ્રી થાય છે જે એના પાત્ર અનુસાર થોડીક સીરીયસ છે (એની સીરીયસતા ડ્રેસિંગમાં પણ દેખાય છે!), પરંતુ વાસ્તવમાં પ્રીમિયર દરમિયાન ‘છોકરી’ ગીત (https://youtu.be/oGKawaXm6C4) વખતે એ ઠુમકા મારવા લાગે, એટલું એ ગીત મઝાનું છે અને ‘છોકરી’ પણ એટલી રમતિયાળ છે! અને પછી તો માછલીઓ ઉડે અને પતંગીયાઓ તરે (https://youtu.be/LaIBoiuXbwI) એવું બધું થવા લાગે છે. તે થાય જ ને ભાઈ, રોમેન્ટિક કોમેડી ફિલ્મ છે !

ફિલ્મમાં વિટામીન ઈ ભરપુર છે, ઈ ફોર એન્ટરટેઈનીંગ. વિટામીન શી કરતા સી ફોર કોમેડીમાં જોર છે અને ઓડીયન્સનો ભરપુર રિસ્પોન્સ મળે છે, ફિલ્મમાં વિટામીન જી- જી ફોર ગીતો રઈશ મનીઆરના મનને ગમી જાય તેવા છે. ફિલ્મમાં વિટામીન એમ મઝાનું છે, એમ ફોર મ્યુઝીક એ એમ ફોર મેહુલ સુરતીએ આપ્યું છે અને સુપર કુલ છે; ટાઈટલ રૅપ સોંગ ફન્ની છે તો છોકરી ગીત નાચવાનું મન થઈ જાય એવું છે કોરીઓગ્રાફી પણ ધમાલ છે, જયારે પ્રેમની મસ્તી ભીની મોસમમાં ભીના કરે તેવું અને મને જે સૌથી વધુ ગમ્યું તે પ્રેમનો અહેસાસ એકદમ ટચ્ચ કરી જાય એવું છે. ફિલ્મમાં આશિષ કક્કડ સોલીડ વિટામીન પી ફોર પરફોર્મન્સ આપે છે જયારે મિત્ર વિપુલ ઠક્કર પણ સરપ્રાઈઝ આપે છે! ફિલ્મમાં વિટામીન એલ ફોર લોકેશન્સ ઠીક છે, વિટામીન સી ફોર કેમેરા અને વિટામીન ઈ ફોર એડીટીંગ હજુ સારું થઈ શકત. પણ વિટામીન શીમાં ડી ફોર ડાયલોગ્સમાં કોમેડીના ભારોભાર ચમકારા છે. પણ વિટામીન શીમાં વિટામીન એસ બોલે તો સ્ટોરી ક્યાં છે ધ્વનિતભાઈ? છે? યાર ટેસ્ટ કરાવો તો કદાચ સ્ટોરીના ટ્રેસ ડિટેકટ થાય !
કેટલા મિર્ચી ? અરે ધ્વનિતના ફેન્સ માટે ૪/૫, મસ્ટ સી, જોવાય અને જેમ અમે ભરપુર વરસાદમાં જોઈ આવ્યા એમ તમે પણ જોઈ જ આવજો. અને ધારો કે હું ના કહું તો આંટીઓ અને ગર્લ્સો ક્યાં રોકાવાની છે યાર! બાકી ગુજરાતી ફિલ્મ વિટામીન શીને આપણા તરફથી ૩.૨૫/૫, ધ્વનિતભાઈ તમે પણ એમ બે-બે રેટિંગ આપો જ છો ને?

Wednesday, July 26, 2017

પાણી ઉર્ફે ભેજ ઉર્ફે હવાઈ જવાની ઘટના ઉર્ફે સુરસુરિયું


કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૬-૦૭-૨૦૧૭

દેશમાં ચોમાસું જામ્યું છે. રાજ્યમાં સાર્વત્રિક વરસાદ પડ્યો છે. ખેડૂતો અતિવૃષ્ટિની ચિંતામાં છે. એન્જીનીયરો પોતે બનાવેલા સ્ટ્રક્ચર કઈ ભૂલને કારણે હજુ ઊભા છે તે અંગે દ્વિધામાં છે. વિધાર્થીઓ સાંબેલાધાર વરસાદ છતાં કોલેજમાં રજા ન પડવાને લીધે દુ:ખી છે. પણ આ બધામાં સૌથી મોટી સળગતી એટલે કે હવાયેલી સમસ્યા છે નાસ્તા હવાઈ જવાની. આ સમસ્યા એવી છે કે મમ્મીએ પ્રેમથી બનાવેલા પૌંવાના ચેવડાનો ફાકડો મારો તો મોમાં થર્મોકોલના દાણા ચાવતા હોવ એવી ફીલિંગ આવે અને પછી ચહેરા ઉપર હવાઈઓ ઉડવા લાગે. કવિઓ કહે છે તેમ આવો ભેજ આંખોમાં હોય ત્યાં સુધી બરોબર, પણ રાત્રે સુતી વખતે ખબર પડે કે એકના એક લેંઘામાં ભેજ રહી ગયો છે; અને એ ભેજ લેંઘો પહેરી શરીરની ગરમીથી સૂકવવાની કોઈ સલાહ આપે, ત્યારે સાલું લાગી આવે!
Source: Zee 24X7
કવિઓ ભલે આંખોના ભેજની વાત કરતા હોય છે. પરંતુ આંખના ડોક્ટર્સ એમ કહે છે કે કોમ્પ્યુટર કે મોબાઈલ સામે સતત તાકી રહેવાથી ડ્રાય આઈઝની તકલીફ થાય છે. હવે ધારો કે કોઈ પ્રેમીજન પોતાના પ્રિયપાત્રના સંદેશાની પ્રતીક્ષામાં સતત મોબાઈલ-કોમ્યુટર સામે ચોંટી રહે અને એમ થવાથી એને ડ્રાય આઈઝની તકલીફ થાય. પરંતુ અંતે પ્રિયપાત્રનો હકારાત્મક અથવા કોઈ પણ પ્રકારનો સંદેશ ન આવતા આંખમાં ભેજ વળે તો એ અગાઉ ઉભી થયેલ સુકી આંખની સમસ્યાનો ઉકેલ બની જાય છે. આમ વિરહ અને રીજેકશન ભેજના કારક ગણી શકાય જે આંખના ડોકટરોનો ધંધો બગાડે છે!

કોઈ પણ પદાર્થમાં રહેલા પાણીની માત્રા કરતાં હવામાં ભેજનું પ્રમાણ વધારે હોય ત્યારે વાતાવરણનો ભેજ વસ્તુમાં પ્રવેશે છે. આને હવા લાગી જવાની ઘટના પણ કહે છે. છિદ્રાળુ પદાર્થ આ રીતે ભેજ શોષી લે એનાથી પદાર્થના આકાર, ઘાટ કે સ્વરૂપમાં બદલાવ આવે છે. ભેજ લાગવાથી કઠણ વસ્તુ નરમ પડે છે. દાખલા તરીકે શેકેલો પાપડ. તાજો શેકેલો પાપડ સ્વભાવથી એક શૂરવીર સમાન હોય છે જે તૂટી જાય છે પણ વળતો નથી. પણ, એ જ પાપડ હવાઈ જાય પછી એનો ગર્વ ચૂરચૂર થઇ જાય છે અને એ પોતે શરદીના પેશન્ટના રૂમાલ જેવો લફડફફડ થઇ જાય છે. આમ તો તાજા હવાયેલા પાપડના ટેસ્ટમાં હવાઈ જવાથી કોઈ ફેર નથી પડતો, છતાં, આવો પાપડ ત્યજ્ય બની જાય છે. ખાસ કરીને હોટલમાં રૂપિયા ખર્ચીને જમવા જઈએ ત્યારે. ઘરના હવાયેલા પાપડ બહુધા ખવાઈ જાય છે. આવી જ રીતે ચામાં ઝબોળેલું બિસ્કીટ, ચટણીમાં બોળેલો ફાફડો, ચોમાસું ચાખ્યું હોય એવો ફટાકડો અને પત્નીની ઉલટતપાસ પછી પતિ ઢીલા થઈ જાય છે.

હવાઈ જવામાં બહારના ભેજ વડે અંદરથી ભીના થવાની વાત આવે છે. કાર્યક્રમ સંચાલકોને દરેક કાર્યક્રમ અંદરથી ભીનો કરતો હોય છે. એટલું સારું છે કે આપણને મળતા ભાવભીના આમંત્રણથી કે કાર્યક્રમની શરૂઆતમાં જે ભાવભીનું સ્વાગત થાય છે તેનાથી કદી હવાઇ જવાતું નથી. એવી જ રીતે વરરાજાને પોંખવાની વિધિ વખતે ગોર મહારાજ જાનૈયા અને વરરાજા પર પાણી ઉડાડતા હોવા છતાં એ હવાઇ જતા નથી. જોકે પરણ્યા પછી કડકમાં કડક વરરાજા હવાઈ જતા હોય છે એ જુદી વાત છે.

હવાઈ જવાની ઘટનાને પાણીથી લાગતા ભેજ અને ભીનાશ સાથે સીધો સંબંધ છે. એન્જીન ઓઈલ, હાંડવા-ઢોકળા ઉપર નાખતા તેલ કે માથામાં નાખવાના તેલના ભેજ વિષે કોઈ દિવસ સાંભળ્યું નથી. એને કોઈ સુંઘતું પણ નથી. કોઈ સદ્યસ્નાતા સૌમ્યા કે સલોનીના વાળની ભીનાશ ઉપર કવિઓ કવિતા ઘસી શકે પણ મણીકાન્તા બહેને માથામાં કરેલી તેલચંપી ઉપર કોઈ કવિએ એક ચોપાઈ પણ લખી હોય એવું અમારી જાણમાં નથી.

હવાઈ જવાની ઘટના ભૌતિકશાસ્ત્ર અને રસાયણશાસ્ત્રના નિયમ સિવાય પણ બને છે. વ્યક્તિ કે વસ્તુ અપેક્ષિત કરતાં ઉતરતી કક્ષાની કામગીરી અથવા દેખાવ કરે ત્યારે તેને હવાઈ ગયેલ જાહેર કરવામાં આવે છે. આમાં વાસ્તવિક રીતે ભેજની હાજરી હોવી જરૂરી નથી. દાખલા તરીકે આઈપીએલમાં કરોડોની કિંમતે હરાજી થયેલ ખેલાડી રમે નહીં ત્યારે એ હવાઈ ગયો કહેવાય છે. બોલીવુડના સ્વઘોષિત ‘ભાઈ’ ઉર્ફે સલમાન ખાનની ‘ટ્યુબલાઈટ’ ઇદના મોકા ઉપર રીલીઝ કરી હોવા છતાં બોક્સ ઓફીસ પર હવાઈ ગઈ હતી! ચાલુ મહિનામાં જ ચીનના મહત્વાકાંક્ષી રોકેટ લોંગ માર્ચ-૫નું સુરસુરિયું થઇ ગયું! એમ જ ટીનએજ હાર્ટથ્રોબ ગણાતા રણબીર કપૂરની ‘રોકેટ સિંઘ’ પણ હવાઈ ગઈ હતી. મિસ્ટર ઇન્ડિયાનો દુશ્મન મુગેમ્બો પોતે હવા હવાઈનો આશિક હતો, પણ હવા હવાઈ બનતી શ્રીદેવીને એવી હવા લાગી ગઈ કે ‘ચાંદની’ અને ‘લમ્હે’ સિવાયની પછીની બધી ફિલ્મો હવાઈ ગઈ. છેલ્લે ૨૦૧૨માં ‘ઈંગ્લીશ વિન્ગ્લીશ’ ચાલી પણ પાછી હમણાં આવેલી ‘મોમ’ હવાઈ ગઈ!

તમે હવાઈ ટાપુની ટુર પર જાવ ત્યારે તમે સાચેસાચ હવાઈ ગયા કહેવાવ. રોજીંદી ઘટમાળના ચકરાવે ચઢીને હવાઈ ગયેલો માણસ હવાઈ મુસાફરી કરીને હવાઈ જાય પછી, એટલે કે હવાઈ ટાપુ પર વેકશન ગાળ્યા બાદ, તરોતાજા થઈને પાછો આવે છે. વર્ષો પહેલાં નાની મેશની ડબ્બી જેવડો ‘હવાઈ’ નામનો એક ફટાકડો આવતો હતો. જામનગરમાં હવાઈ ચોક નામની જગ્યા છે જ્યાં સ્વાદિષ્ઠ ઘૂઘરા આપણી નજર સામે જ તળીને ગરમાગરમ સર્વ કરે છે એટલે હવાઈ જવાનો સવાલ જ નહિ! આમ છતાં મનુષ્યની કિસ્મતમાં કંઈનું કંઈ હવાયેલું લખાયેલું જ હોય છે. જરા જુઓ તો તમારા હાથમાં છે એ છાપું તો ક્યાંક વરસાદમાં હવાયેલું નથી ને?

મસ્કા ફન ઘણીવાર ઊંટ પહાડને પણ ઊંટ જ સમજતું હોય છે. પણ એ ઊંટનો પ્રોબ્લેમ છે.

Wednesday, July 19, 2017

આપણે આળસુ નથી જ

 
કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૧૯-૦૭-૨૦૧૭

એક તાજા સંશોધન મુજબ ભારતીય પ્રજા ખુબ આળસુ છે. અમેરિકાની સ્ટેનફોર્ડ યુનીવર્સીટી દ્વારા સ્માર્ટફોન ધારક લોકોના ફોન એપ્લીકેશનમાં રેકોર્ડ થતા ડેટાને આધારે આ તારણ કાઢવામાં આવ્યું છે. સાત લાખ લોકોના સર્વેમાં ભારતીયો રોજના માત્ર ૪૨૯૭ સ્ટેપ ચાલવા સાથે ૩૯માં ક્રમે આવે છે. અમેરિકન યુનીવર્સીટી, અને એ પણ સ્ટેનફોર્ડમાં કોઈ રીસર્ચ થાય તો એને ચેલેન્જ ન જ કરી શકાય. પરંતુ અમને લાગે છે કે ભારતીયોને આળસુ કહેવાને બદલે સ્માર્ટ ફોન, નેટવર્ક કનેક્શન અને ફોનમાં આવી હેલ્થ એપ ઇન્સ્ટોલ કરી હોય એવા ભારતીયો આળસુ છે એવું કદાચ કહેવું હોય તો હજી કહી શકાય. બાકી આપણે ત્યાં પસ્તીવાળા, શાકની લારીવાળા, ગરીબી રેખાની નીચે જીવનારા, વાહન ન ધરાવનારા, નોકરિયાતો, સ્કુલે જતા વિદ્યાર્થીઓ, માનતા માનનારા અને પદયાત્રા કરનારા આવા કૈંક લોકો ચાલે છે, અને રોજના પાંચ-દસ કિલોમીટર તો રમતરમતમાં ચાલી નાખે છે. આવા લોકોને પૂછ્યા વગર કોઈ જ્હોન, જેમ્સ કે જેક્સન ભ’ઈ રીસર્ચના નામે પરબારું જ ભારતીયોને આળસુ કહી જાય તે કઈ રીતે ચલાવી લેવાય?

અમારા મતે સરેરાશ ભારતીય ખંતીલો અને મહેનતુ છે. અમારા રમેશકાકાનો જ દાખલો લો. એમને સ્કૂટર બહુ વહાલું હતું. સવારે આંગણામાં પડેલા સ્કૂટર ઉપર તડકો આવે કે તરત એને ખસેડીને છાંયડામાં મૂકી આવતા અને બપોર પછી એની ઉપર તડકો આવે એટલે પાછું એને ઢસડીને સવારવાળી જગ્યાએ મૂકી દેતા. આમ ખસેડા-ખસેડીમાં વગર પેટ્રોલે સ્કૂટર એટલું ચાલતું કે એની એવરેજ બીજા કરતા ડબલ આવતી! અને આ તો સ્કૂટરની એવરેજની વાત થઇ, કાકાની એવરેજ કેટલી હશે એ વિચારો! આ જ રમેશકાકા આઠ આના બચાવવા માટે બસમાંથી એક સ્ટેન્ડ વહેલા ઉતરી જતા અને બાકીનું ચાલી નાખતા. બીજું, એમની ઉપર કોઈ પણ ટપાલ આવે એટલે કાકા પહેલા ટપાલ ટીકીટ ઉપર પોસ્ટનો સિક્કો વાગ્યો છે કે નહીં તે ચેક કરે અને ન વાગ્યો હોય તો કવર પાણીમાં બોળી, સાચવી રહીને ટીકીટ ઉખાડે, એને છાપાની વચ્ચે મૂકી અને સૂકવે અને પછી ફરી વાપરે. આવા ઉદ્યમી રમેશકાકા ભારતના લગભગ દરેક ખાનદાનમાં મળી આવશે.

સમસ્યાનો અંત ન આવે ત્યાં સુધી વાતનો તંત ન મુકવાનો ખંત આપણા લોહીમાં છે. દા. ત. રીમોટ કામ કરતુ બંધ થાય ત્યારે સેલ બદલવાનું સહેલું કામ કરવાને બદલે આમ ભારતીય નાગરિક પહેલા તો રીમોટ હથેળીમાં પછાડી ફરી ચાલુ કરી જોશે. શક્ય છે હથેળીમાંથી સંપાત ઉર્જા થકી રીમોટ ચાલુ પણ થઈ જાય! આમ એક દિવસ નીકળી જાય, અને પછી બીજા દિવસે ફરી રીમોટ પોતાની જાત બતાડે એટલે ફરી સેલ બદલવાના સહેલું કામ કરવાને બદલે સેલ બહાર કાઢી એની જગ્યા અદલબદલ કરી જોશે. આમ ને આમ અઠવાડિયું ખેંચી કાઢી સેલ સાવ ડેડ થઈ જાય પછી સેલ બદલવાનું કાર્ય હાથ પર ધરાય છે. આમાં બચત કરતા દેશની સંપત્તિનો ખોટો બગાડ ન થાય એ હેતુ મુખ્ય, પછી ભલે આપણને રીમોટ પછાડવાની અને સેલ અદલબદલ કરવાની મહેનત પડે. ખુબ જ તિક્ષ્ણ હાસ્યવૃત્તિ ધરાવતા મરમી હાસ્યકાર મિત્ર સાઈરામ દવે કહે છે કે આપણે ત્યાં ગેસના બાટલા જો ટૂથપેસ્ટની ટ્યુબ જેવા મટીરીયલના બનતા હોત તો આપણી પ્રજા વેલણથી ગેસના બાટલા ય દબાવી જુએ એવી છે. જે બે દિવસ વધુ ચાલ્યો એ. આ સિવાય ગંજી, જુના વાહન, ટ્યુબલાઈટ, ચંપલ અને મિનરલ વોટરની ખાલી બોટલો જેવી કેટલીય આઈટમો ચલાવવા માટે આપણી પ્રજા જે મહેનત કરે છે તેને રિસર્ચમાં સ્થાન મળવું જોઈએ જેને બદલે આવા સરસર જુઠા ઇલ્જામ લગાવે છે તે ચલાવી ન જ લેવાય. આ પ્રજાને આળસુ કહે તેને બે લાફા ચોડી દેવાની મહેનત પણ કરી જ લેવી જોઈએ, ભલે પછી લોકો એને ‘ઇનટોલરન્સ’ કહે.

આપણા શહેરીજનોને ધંધે લગાડેલા રાખવામાં આપણા અખબાર અને એફ.એમ. રેડિયો ચેનલોનો મોટો ફાળો છે. લગભગ દરેક ઘરમાં સવારની ચા સાથે પહેલું કામ ઘરમાં આવતા અખબારમાંથી ફ્રી ગીફટની કૂપનો કાપીને ફોર્મમાં ચોંટાડવાનું કરે છે. કૂપન કાપ્યા પછી પણ નીચેના પાનાઓમાં પડેલા બાકોરા વાળી જગ્યામાંનું લખાણ પણ લોકો આસાનીથી વાંચી લે છે. સવારે એટલા માટે કે સાંજે છાપું ફરી હાથમાં આવે કે ન પણ આવે. આ દરમિયાન એફ.એમ.રેડિયો પર શ્રોતાઓ માટેની કોન્ટેસ્ટ શરુ થાય એટલે પબ્લિક ફોન, એસ.એમ.એસ. કે વોટ્સેપ મેસેજ કરીને ફિલ્મની કપલ ટીકીટસ કે રેસ્ટોરાંના ગીફ્ટ વાઉચર ‘પાડવા’ની પ્રવૃત્તિમાં લાગી જાય છે. કમનસીબે આ બધા પાછળ જે મહેનત કરવી પડે છે એ કોઈ જોતું જ નથી.

અને ખાલી ચાલવાની વાત હોય તો દેશમાં એવું તો કેટલુય ચાલે છે. આ દેશમાં એકના ડબલ કરવાવાળા ચાલે છે, સોનું પ્રેશરકુકરમાં મૂકી ચમકાવી આપનારા ચાલે છે, ભ્રષ્ટ્રાચાર અને કૌભાંડ કરનારા ચાલે છે, બાબા-બાપુ-સ્વામી-ગુરુ-આચાર્ય સૌ ચાલે છે, ચાઈનાનો માલ ચાલે છે અને જાપાનનો પણ ચાલે છે, સોનું પણ ચાલે છે અને પિત્તળ પણ ચાલે છે, નક્કર પણ ચાલે છે અને નક્કામાં માણસોય ચાલે છે. છેલ્લે આપણા દેશમાં ડીમોનીટાઈઝેશનમાં સગેવગે ન કરાય એવી આપણી વચ્ચે ફરતી કેટલીય નોટોને જરા યાદ કરો; જે ગઈકાલે ચાલતી હતી, આજે ચાલે છે, અને આવતીકાલે પણ ચાલતી રહેશે. આટલું બધું ચાલે છે અને આ ભુરિયાઓ કહે છે કે આપણે ચાલતા નથી! માય ફૂટ ચાલતા નથી!

મસ્કા ફન
વરસાદ પડે એટલે અન્ડરપાસમાં પાણી ભરાઈ જાય છે. મુનીસીટાપલીએ સમજીને અન્ડરપાસ થોડા ઊંચા ના બનાવવા જોઈએ ?

Wednesday, July 12, 2017

એવરીથીંગ ઈઝ ફેર ઇન લવ, વોર, પોલીટીક્સ એન્ડ એડવરટાઈઝમેન્ટ

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૧૨-૦૭-૨૦૧૭

बड़ी बड़ी बातें ...
અવસાન પામીને લીફ્ટમાં યમલોક ભણી જઈ રહેલા લચ્છુરામને યમદૂતે જણાવ્યું કે:

‘ભાઈ આમ તો તમે ધંધામાં ચોરી જ કરી છે, ધાણાજીરુંમાં લાકડાનો વ્હેર અને મરચામાં રંગ ભેળવ્યો છે, પરંતુ તમે રોજ દુકાન સાફ કરીને નીકળેલું અનાજ પક્ષીઓને ખાવા નાખતા હતા એટલે યમરાજાએ તમને સ્વર્ગ કે નર્ક એ બેમાંથી જ્યાં જવું હોય ત્યાં જવાની ચોઈસ આપવાનું કહ્યું છે’

‘એમાં શું ચોઈસ શેઠ. સ્વર્ગમાં જ જવું છે આપણે, હવે તો આપણી પાસે જીએસટી નંબર પણ છે” લચ્છુરામે જવાબ આપ્યો, જાણે જીએસટી એક નંબર નહીં સ્વર્ગની ટીકીટ હોય.

પણ જરા આ ફિલ્મ તો જોઈ લો, સ્વર્ગ અને નર્ક વિષે તમે બહુ જુના પુસ્તકોમાં વાંચ્યું હશે, અત્યારે બધું બદલાઈ ગયું છે.’

‘એમ? તો બતાવો.’

યમદૂતે બટન દબાવ્યું એટલે લીફ્ટનો અરીસો એલઈડી સ્ક્રીનમાં બદલાઈ ગયો અને ત્યાં નરકની ફિલ્મ ચાલુ થઈ. એમાં સુંદર મઝાનો ડિઝાઈનર ગેટ હતો. અંદર સરસ લેન્ડસ્કેપ કરેલું હતું. ક્લબહાઉસ હતું જ્યાં લચ્છુથી મહિના પહેલા પહોંચેલા ભેરૂમલ રૂપાળી સ્ત્રીઓ સાથે બેસીને પત્તા રમતા હતા. જાતજાતની ગાડીઓ વ્યવસ્થિત પાર્ક થયેલી હતી. સિક્યોરીટી ગાર્ડ હતા અને સીસીટીવી કેમેરા લાગેલા હતા. ઘરમાં વીટ્રીફાઈડ ટાઈલ્સ લાગેલા હતા. યમદૂતે ચેનલ ચેન્જ કરી એટલે સ્વર્ગનું દ્રશ્ય આવ્યું. જ્યાં સરકારી એરલાઈન્સની એરહોસ્ટેસ જેવી અપ્સરાઓ પાણીના નળ પર પાણી ભરવા પોતાનો વારો આવે એની રાહ જોતી અંદર અંદર ગપ્પા મારતી અને અટ્ટહાસ્ય કરતી હતી. મકાનો જૂની ડિઝાઈનના હતા અને મુનસીટાપલી ક્વાટર્સની જેમ મરમ્મતના અભાવે તિરાડોવાળા અને ફલોરિંગ બેસી ગયું હોય એવા હતા. ગટરો ઉભરાતી હતી. રોડ પર ભુવા પડેલા હતા અને ‘કામ ચાલુ છે’એવા બોર્ડ મારેલા હતા પણ ખરેખર કામ ચાલુ નહોતું. કામ ચાલુ હતું.

લચ્છુરામ કહે ‘બસ બસ આવા સ્વર્ગમાં ન જવાય, આપણે નર્ક જ સારું’

’ભલે ત્યારે’ યમદૂતે કહ્યું અને નર્ક આવતા દરવાજો ખોલી લચ્છુરામને ઉતારી દીધો. લચ્છુરામે આંખો ચોળી, માખીઓ ઉડાડી, પેન્ટમાં ઘુસી ગયેલા વંદા ખંખેર્યા અને કાદવ કીચડમાં સંભાળીને આગળ વધ્યો. ત્યાં સામે દરવાન બીડી પીતો હતો એને પૂછ્યું કે:

’એલા અંદર લીફ્ટમાં બતાવ્યું હતું એ નર્ક ક્યાંથી જવાય?’

’આ એ જ નર્ક છે, તમે જે લીફ્ટમાં જોઈ એ તો નર્કની એડવરટાઈઝ હતી’.

--

સોળમી સદીના ઈંગ્લીશ લેખક જ્હોન લીલી એ જયારે ‘યુફ્યુઅસ – ધ એનેટોમી ઓફ વિટ’માં ‘ઓલ ઇસ ફેર ઇન લવ એન્ડ વોર’ સૂત્ર આપ્યું ત્યારે એને ખબર નહિ હોય કે આપણી એડ ઇન્ડસસ્ટ્રી એને આટલી ગંભીરતાથી લેશે. અબ તો આલમ યે હૈ કી પોલીટીક્સ, સ્પોર્ટ્સ, ફિલ્મ અને સાહિત્યના ક્ષેત્રમાં પડેલા હર ઐરા ગૈરા નથ્થુ ખૈરા એનો ગેરલાભ લેતા થઇ ગયા છે. ઉપર જણાવ્યુ એ તો માત્ર એક ઉદાહરણ છે બાકી આપણા વિરલાઓએ કંઈ બાકી રાખ્યું નથી.

હમણાં ટીવી પર આવતી ડીશ-વોશિંગ બારની જાહેરાત જોઇને રીતસર અમે ચોંકી ઉઠ્યા. આમ તો ચોંકી ઊઠવાનું અમારા સ્વભાવમાં નથી. કૂતરાઓ ચોકી ઉઠે તો એમના કાન ઊંચા થઈ જાય છે. અત્યારે જે રીતના સમાચારો સોશિયલ મીડિયા અને વોટ્સેપ પર શેર થાય છે એ જોઈ સાંભળીને કાન ઊંચા થઈ જાય તો કાન ઊંચા જ રહે. પણ વાત જાહેરાતની છે. આ ડીશવોશરમાં પહેલેથી લીંબુ તો હતું જ. હવે એમાં ફુદીનો ઉમેરાયો છે! બસ હવે પાણીપુરીનો મસાલો નાખે પછી તો એના ગ્રાહકોમાં ભૈયાઓનો પણ ઉમેરો થાય! જાહેરાતમાં કંઈ પણ શક્ય છે. બાકી લેમન ડ્રીંકમાં લેમન નથી હોતું પણ વોશિંગ પાવડરમાં હોય છે. આમ પણ ફાફડા અને ગાંઠીયામાં ધોવાનો સોડા ખાઈખાઈને આપણા પેટો ધોબીઘાટના પથ્થર જેવા મજબૂત થઇ ગયા છે એટલે ઉનાળામાં સનસ્ટ્રોક લાગે તો પાણીમાં વોશિંગ પાવડરનું સેશે ઘોળીને પી જાવ તો પણ કોઈ તકલીફ ન થાય! ત્યારે શું વળી! અને ફુદીનો સાબુમાં નખાય તો પછી વાસણ ધોવામાં જે પહેલા વપરાતી તે રખિયા, માટી, અને આમલી નો શો વાંક? એય ઠપકારો. પછી ‘જો વતનકી મીટ્ટીસે ધુલે બર્તન મેં ખાયે, વહી સચ્ચા દેશભક્ત કહલાયે...’ એવું કંઈ જોડી કાઢીને સાબુના ભાવે માટી પણ ખપાવી શકાય.

ટીવી જાહેરાતના આલમમાં તો અત્યારે જ્યાં જુઓ ત્યાં ‘પાડો ચઢ્યો પેંપળે ને લબલબ લેંબા ખાય’ જેવો ઘાટ છે. જે બિસ્કીટ માણસો કરતા કૂતરાને વધારે ખવડાવવામાં આવે છે, તે બિસ્કીટ ખાઈને છોકરાં જીનીયસ બને છે એવું આપણને કહેવામાં આવે છે! પૂ. રવિશંકર મહારાજે કહ્યું હતું કે ‘ઘસાઈને ઉજળા બનો’. આની સામે વન પ્રવેશ કરી ગયેલો શાહરૂખ ઉર્ફે અમારો પ્રિય જમરૂખ ઘરડે ઘડપણે આપણને ફેરનેસ ક્રીમ ઘસીને ઉજળા થવાની ફોર્મ્યુલા બતાવે છે! સૈફ પાસે કામ નથી એટલે એ દીવાલો રંગે છે. ઠીક છે એ નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળે એના કરતા ધોળે એ સારું. પણ એ જ જૈફ અલી ખાન પાછો અમુક ગંજી પહેરવાથી તમે ૧૦૦ મીટરની દોડમાં નાચતા કૂદતા પ્રથમ આવી શકો છો એવું ટીવી કોમર્શીયલમાં સમજાવે છે! એક એડમાં ટીનેજર્સનો હાર્ટથ્રોબ ગણાતો રણવીરસિંઘ ને ગંજી પહેરવાથી જાણે બગલમાં એરકંડીશન મુકાવ્યું હોય એવું ફિલ કરે છે ! અમારું તો સૂચન છે કે મિનિસ્ટર સાહેબો અને સરકારી બાબુઓને એસીના બદલે બબ્બે જોડી ગંજી અપાવી દેવા જોઈએ. જે ઈલેક્ટ્રીસીટી બચી એ.

મસ્કા ફન
એકજ સૂરમાં રડનારા વચ્ચે મિત્રતા થવી સ્વાભાવિક છે.
(આ વિધાનને મહાઠગબંધન સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી)

--
પ્રતિભાવ આપ્યો ? ક્યારેક તો લખો !

Wednesday, July 05, 2017

પાણી જીવન છે

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૫-૦૭-૨૦૧૭
 
પાણી જીવન છે એટલે જ આપણે નદીઓને માતાનું સ્વરૂપ આપ્યું છે. જોકે દરિયામાં ખારું પાણી હોવા છતાં એને આપણે ફૂવા, માસા, સસરા, સાળો કે જમાઈ જેવું કોઈ નામ નથી આપ્યું. અનેક સંસ્કૃતિઓ નદીકાંઠે વિકસી હોવાનું સંશોધનોમાંથી બહાર આવ્યું છે. આનાથી એવું ફલિત થાય છે કે આપણા પૂર્વજો આળસુ હતા અને જ્યાં ખાવા-પીવાનું મળે ત્યાં વસી જતા હશે. અત્યારે મંગળ અને બીજા ગ્રહો-ઉપગ્રહો પર જે મિશન જાય છે તે “ત્યાં પાણી છે કે કેમ?” એ પહેલા શોધે છે. ગુજરાતીઓ અને કદાચ અન્ય પર્યટકો ફરવા જાય તો હોટલમાં પહેલા બાથરૂમ ચેક કરે છે. યજ્ઞયાગાદીમાં હાથમાં લઈને અંજલિ આપવામાં વપરાતું હોય કે કોઈને નવડાવી દેવામાં, પાણી વગર ચાલતું નથી. રાજકોટ જેવા વિસ્તારના પાણીના પ્રશ્ન કેટલીય પાર્ટીના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં કેટલાય વર્ષોથી છપાય છે. જ્યાં સુધી જુના પ્રશ્નો સળગતા હોય ત્યાં સુધી નવા પ્રશ્નો શોધવા જવાની જહેમત કોણ ઉઠાવે?

ચોમાસામાં શ્રીકાર વરસાદ થાય ત્યાં સુધી તો ઠીક છે પણ આભ ફાટે ત્યારે રસ્તા સરોવરત્વ પામે છે. સંસ્કૃતમાં કહ્યું છે એ પ્રમાણે आकाशात पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम् અર્થાત જેમ આભમાંથી પડેલું પાણી સાગરમાં જાય છે એમ વરસાદનું પાણી, ઝભલા થેલીઓ અને ગુટખાની પડીકીઓથી રૂંધાયેલી હોય તેવી ગટર તરફ વહી જાય છે. આ વહેણમાં ‘ગુજરાતનો નાથ’ની મંજરી જેવી કોઈ મુગ્ધાને ઉતાવળે ફીણ રૂપી વસ્ત્રને ખેંચતી જતી (विकर्षन्ती फेनं वसनमिव) તરુણીના દર્શન થઇ શકે. રસ્તે ભરાયેલા પાણીમાં વાહનોમાંથી ઝમેલા ઓઈલથી કાળા થયેલા પાણીમાં ઋજુ હૃદયના કવિઓને જળની યમુનત્વ પામવાની અભીપ્સાના દર્શન થાય તો એમનો વાંક નથી. એ સમયે માથા ઉપર પેન્શનના પેપર્સ ભરેલી પ્લાસ્ટિકની થેલી મૂકીને કેડ સમાણા પાણીમાં જતા વૃદ્ધમાં વિચારકોને યમુના પાર કરતા વાસુદેવના દર્શન થઈ શકે છે. આ વાંચીને અમારામાં તમને કોઈ વિચારકના દર્શન થાય તો ભાવથી આશકા લઇ, ઘંટ વગાડી અને પ્રસાદી લેતા જજો.


ભલે ઉનાળામાં ચોમેર પાણીની બુમો પડતી હોય, પણ પાણી પ્રમાણમાં જ ખપે છે. ખાસ કરીને દાળમાં નાખો ત્યારે. જેમ કે સારી પંજાબી દાળને ‘દાલ અમીરી’ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ દામોદર કે અન્ય કોઈ આળસુ શેફ નવેસરથી દાળ બનાવવાના કંટાળાને કારણે દાળમાં પાણી ઠપકારે એટલે એ ‘દાલ ગરીબી’ બને છે. એનાથી વધુ પાણી પડે તો એ ‘દાલ ફકીરી’, અને છેલ્લે ‘દાલ ભીખમંગી’ બની જાય છે. જે દાળમાં દાળનો દાણો પણ ન હોય એવી પારદર્શક દાળને ‘દાલ મનમોહન’ કહે છે. કવિઓ જ્યારે ઝાકળ કે મૃગજળના પાણીથી દાળ બનાવે ત્યારે ‘દાલ ખયાલી’ બને છે જે ખયાલી પુલાવ અને ઈશ્કની ઈડલી સાથે ખાઈ શકાય છે. આવી જ રીતે “છાંટો” પાણી કરવામાં પણ પ્રમાણ જાળવીને પાણી નાખવાનું હોય છે સિવાય કે એક ‘એક ચૂહે પે સૌ સૌ બિલ્લે’ જેવો ઘાટ હોય. આ રસીયાઓને જ સમજાશે. પાણીપુરીમાં પણ જેટલું ભરી શકાય એટલું પાણી જ ભરાય. એમાં છલકાતું આવે બેડલું ને મલકાતી આવે નાર ના ચાલે. નાર પાણીથી છલકતી પુરીથી નહિ પણ મફત મસાલા પૂરીથી મલકે છે એ વાતની પાણીપુરીવાળા ભૈયાને પણ ખબર હોય છે.

પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પાણીના રંગ, આકાર, પ્રકાર, સ્વાદ, ઉપયોગ અને સ્વરૂપમાં બદલાવ આવે છે. થીજેલું પાણી બરફ છે. આલ્પ્સના ઢોળાવો પર વરસતો રૂના પૂમડા જેવો સફેદ બેસ્વાદ બરફ ગોળાની લારીમાં ગુલાબી, ફાલસા કે નારંગી રંગ અને સ્વાદ તો ધારણ કરે જ છે ઉપરાંત રૂપગર્વિતાઓના અધરોના ચસચસતા ચુંબનો પામીને વધુ મિષ્ટ બને છે! જોકે અમે કોઈના એઠા બરફગોળા ચાખવા નથી ગયા. આ તો માનુનીઓની વાત આવે ત્યારે આવું બધું લખવાનો રીવાજ છે એટલે વધારીને લખ્યું છે. પાણીમાં અપાર શક્તિ છે. વિશાળ જળરાશીને ડેમ વડે અવરોધીને જળવિદ્યુત પેદા કરાય છે તો ગર્લફ્રેન્ડની આંખમાં પ્રગટેલું એક અશ્રુબિંદુ એના બોયફ્રેન્ડ પાસે અણધાર્યા સાહસો કે ખર્ચા કરાવી શકે છે. આને તજજ્ઞો હાઈડ્રો પાવર પણ કહે છે. પાત્ર સાથે પાણીનો ઉપયોગ પણ બદલાય છે. સામાન્ય રીતે તગારામાં ભરેલું પાણી વાસણ-કપડા ધોવાના, ડોલમાં ભરેલું પાણી નહાવામાં, પ્યાલામાં ભરેલું પાણી પીવાના અને કટોરીમાં ભરેલું પાણી દાઢી કરવાના કામમાં લેવાતું હોય છે. લોટા મલ્ટીપરપઝ હતા, પરંતુ ‘જહાં સોચ વહાં શૌચાલય’ની ઝુંબેશ પછી હવે લોટામાનું પાણી અર્ઘ્ય આપવાના કામમાં જ વપરાય છે.

પાણી તારે છે તો પાણી મારે પણ છે. ચેમ્પિયંસ ટ્રોફીમાં પાકિસ્તાન સામેની હાર એટલી શરમજનક હતી કે ડૂબવા માટે સમંદર પણ નાનો પડે. એ મેચ દરમ્યાન વરસાદ પડે એવી આજીજી કરોડો લોકોએ કરી હશે પણ કમનસીબે માગ્યા મેહ વરસતા નથી એ કહેવત સાચી પડી. કહે છે કે બુંદ સે બિગડી હૌજ સે નહિ સુધરતી પણ વુમન્સ વર્લ્ડ કપમાં બુંદ જેવી ગણાતી આપણી મહિલા ક્રિકેટ ટીમે પાકિસ્તાનની ટીમ સામે પાણી બતાવ્યું છે. હવે તો ફાળો કરીને પણ આપણા ભડવીરોને ઢાંકણીઓ મોકલવાની જરૂર છે.

પાણીદાર માણસને પણ પાણીની જરૂર પડે છે. કાઠીયાવાડનું માણસ પાણીદાર ગણાય છે પણ ત્યાં પીવાના પાણીની કાયમ તંગી રહેતી. ‘સૌની’ યોજના દ્વારા પાઈપલાઈનથી એ કમી પૂરી કરવામાં આવી રહી છે. આ ધીંગી ધરાને એક જમાનામાં પાણી ચડાવેલી તલવારો લઈને પાણીદાર ઘોડા ઉપર નીકળેલા યોધ્ધાઓ ધમરોળતા! પણ એ પાણી જુદું હતું. એની કિંમત અનમોલ હતી. આજે તો પાણી રૂ. ૨૦/-ની (GST પહેલાની કિંમત) પ્લાસ્ટીકની બોટલમાં સમાઈ ગયું છે.

મસ્કા ફન
'જબ હેરી મેટ સેજલ' એ 'દાદા હો દીકરી' ફિલ્મની રિમેક નથી - જસ્ટ જાણ સારું.

Wednesday, June 28, 2017

વિકાસ ક્યાંથી દેખાય?

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૮-૦૬-૨૦૧૭

મેં પાણી પી ને પાઉચ નીચે ફેંક્યું. તમે પણ ફેંક્યું. પેલાએ પણ ફેંક્યું. કીટલી પર કામ કરતા ટેણીએ સાવરણો મારી કચરો ભેગો કર્યો. વાળવાવાળાએ એવી ચાર પાંચ ઢગલીઓ ભેગી કરી અને એ કચરા સાથે કોથળીઓ ડબ્બામાં ગઈ. મુન્સીટાપલીની કચરા ગાડી એ ડબ્બો ઠાલવી ગઈ. એ કચરો ફરતો ફરતો કચરાના પહાડ પર પહોંચ્યો. ત્યાંથી એને વીણીને કોઈ રેગ-પીકર લઇ ગયું. ફરી એમાંથી પ્લાસ્ટિકનું ગેરકાયદેસર ઝભલું બની. ફરી એ આવી જ રીતે ફરતી ફરતી કચરાના પહાડ પર પહોંચી. એક કામ એકના બદલે દસ વખત કરવું પડે તો નવું ક્યાંથી થાય?

આ મિલેનિયમ વિકાસનું મિલેનિયમ છે. વિકાસને હવે સ્થૂળ વ્યાખ્યામાં બાંધી શકાય એમ નથી. સર્વગ્રાહી વિકાસનો કોઈ વિકલ્પ નથી. ખેડ, ખાતર અને પાણીથી વનસ્પતિ વૃદ્ધિ પામે છે. ભજીયા, દાલવડા અને પિત્ઝા ખાવાથી ફાંદનો અને દાઢી કરવાની આળસને કારણે દાઢીના વાળ વધે એને વિકાસ ન કહેવાય. ફેસબુક પર ભીંડાના આઈસ્ક્રીમની રેસીપી પણ સુંદર કન્યાઓના ફોટા સાથે પોસ્ટ કરવાથી લાઈક્સમાં વૃદ્ધિ, ગર્લફ્રેન્ડને ગિફ્ટ આપવાથી પ્રેમસંબંધમાં પ્રગતિ અને નેતા બનવાથી બેંક બેલેન્સમાં વધારો થાય છે. પણ માનસિકતા ન બદલાય ત્યાં સુધી સર્વગ્રાહી વિકાસ શક્ય નથી. અમારા એક સંબંધીનો દાખલો જુઓ. 
Source: TOI

અમારા એક સંબંધી કહે “અમારે ત્યાં ખિસકોલી ટીવી ચેનલના વાયર કાપી ખાય છે કોઈ ઉપાય બતાવોને!” અમે કહ્યું “ખિસકોલીને રોટલી-બોટલી નાખવાનું રાખો. બિચારા નાનકડા જીવને કેબલના વાયરો કાપીને પેટ ભરવું પડે છે. સોસાયટીવાળા ન માને તો ફાળો કરજો પણ ખીસકોલાં ભૂખે ન મરે એટલું જોજો”. એક જમાનો હતો જયારે ગાય, કૂતરા, કાગડા અને માગણને ઘરમાં જે બન્યું હોય એ ખાવા મળતું. આજકાલ ઘરમાં જમવામાં મેગી નૂડલ્સ જ બનતી હોય ત્યાં ગાયને કોથળીઓ ખાવાનો વારો આવે એમાં નવાઈ નથી. આંગણામાં આવતા ચકલાંનું પેટ ભરાઈ જાય એટલા ભાતના દાણા એઠવાડમાં જતા જોઇને જેના પેટનું પાણી ન હાલતું હોય એ સરકારને ટેક્સ શું આપવાના હતા? આ માનસિકતા સાથે ક્યાંથી વિકાસ થાય?

રંગરોગાનથી શોભતા બિલ્ડીંગ, સ્વચ્છ રસ્તા, વિખ્યાત શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને વાહનવ્યવહારની શિસ્ત એ શહેરના વિકાસના માપદંડ છે. કમનસીબે પાન-માવાની પિચકારી મારવામાં અને અકલ્પ્ય જગ્યાએ મૂતરી આવવામાં આપણા સાહસિકો પાછા પડે એમ નથી. એમને છૂટ આપો તો ૨૪ કલાકમાં આખા તાજમહેલને પાનની પીચકારીથી લાલ કિલ્લો બનાવી દે એવું એક કવિએ કહ્યું છે. પણ નવી રંગાયેલી દીવાલો પર થૂંકી નાખો તો વિકાસ ક્યાંથી દેખાય? ફાવે ત્યાં મુતરી નાખો તો વિકાસ ક્યાંથી દેખાય? યુનીવર્સીટી અને કોલેજોની દીવાલો પર એબીવીપી અને એનએસયુઆઈના લીડરના નામો ગંદા ભૂરા અક્ષરે ચીતરવાથી ભણતરનું સ્તર શું ઊંચું આવશે? ગટરો પ્લાસ્ટિકની કોથળી અને પાણીના પાઉચથી ઠસોઠસ ભરાય તો વરસાદી પાણી ક્યાં જાય? અરે સિગ્નલ પર ઉભા રહેવામાં જાણે કીડીઓ કારમાં ઘૂસીને ચટકા ભરતી હોય એમ ભાગે છે, ઘરડા કે ગર્ભવતી સ્ત્રી રસ્તો ક્રોસ કરતી હોય તો થોભવા જેટલો વિવેક કે ધીરજ છે નહિ, આવી ઉતાવળથી આંબા પાકે? ૨૦૦૨નું કેલેન્ડર રાખો તો એમાં ૨૦૨૫ની પ્રગતિ ક્યાંથી દેખાય? નફરતના ચશ્માં પહેરીને વિકાસ ક્યાંથી દેખાય?

આજકાલની ફિલ્મોમાં હીરો લોગને જોઇને પણ નિરાશા થાય છે. જાણે કોઈને વિકાસની ભૂખ જ નથી! એક જમાનો હતો જયારે યુવાનો ઉપર વિકાસની ધૂન સવાર હતી. યુવાન દિલીપકુમાર ‘સાથી હાથ બઢાના ...’ ગીતનો ઉપાડ કરે કે તરત ૨૦-૨૫ યુવાનો એક લાઈનમાં ગોઠવાઈને પાસીંગ-ધ-તગારાની ગેમ ચાલુ કરતા. જેની ઉપર કેમેરા આવે એ તરત ત્રિકમ-કોદાળી લઈને ખોદવા મચી પડતું. એક જણનું કામ હોય ત્યાં પંદર જણા એક લાઈનમાં લાગી પડતા. હેન્ડસમ સુનીલ દત્ત ‘નયે દોર મેં લિખેંગે મિલકર નયી કહાની...’ ગાતા ગાતા આખા ભારતના ઔદ્યોગિક સંસ્થાનો, ઐતિહાસિક ઈમારતો અને ધર્મસ્થળોએ ફરી વળતા! મનોજ કુમાર તો ખભે હળ ઉપાડીને યુવાનોને કઠોર પરિશ્રમનો સંદેશ આપતા. જયારે આજે તો ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી પાસે લઇ દઈને એક રંછોડદાસ ચાંચડ છે અને બીજી મેરીકોમ તથા મહાવીર ફોગાટની દીકરીઓ છે જેને આગળ વધવાની હોંશ હતી. બાકી પ્રેરણા લેવી હોય તો હાજર સ્ટોકમાં ચુલબુલ પાંડે, રઈસો અને મુન્નાભાઈઓ જ છે!

સંત જ્ઞાનેશ્વર ગોળ ન ખાવાની સલાહ આપતા પહેલા પોતે ગોળ ખાવાનું બંધ કર્યો હતો. પણ અહીં તો ઊંધું થાય છે. રેઈનકોટ પહેરીને ફરનાર ભીંજાવા પર કવિતા લખે છે. ભાઈ, બુલેટપ્રૂફ જેકેટ પહેરીને કંઈ દરિયા તરવા ન જવાય. મોબાઈલ વાપરતા આવડતું ન હોય એણે સ્માર્ટસીટીની ચર્ચામાં ન પડાય. માળિયામાં કે ધાબે ભંગાર ભરનારે મુનસીટાપલીએ કચરો કેમ ઉપાડવો એ સલાહ આપવાની જરૂર નથી. અને કૂકરની ત્રણ સીટી વાગી કે ચાર એ અંગે જે દ્વિધા અનુભવતું હોય એવા સરકારે કઈ રીતે નિર્ણયો લેવા જોઈએ એની સલાહો આપતા ફરે ત્યારે સાલું લાગી જ આવે ને?

અમુક કક્ષાના ધ્યેય સિદ્ધ કરવા માટે જે કરવું પડે એ કરવું પડે, એમાં બાંધછોડ પણ ન ચાલે. સાલું રબ્બરના સ્લીપર પહેરીને ઓલમ્પિક દોડવા જાવ તો મેડલ ક્યાંથી મળે? મોરપીંછની રજાઈ ઓઢીને શ્યામ ભલે સૂતા હોય, પણ વિકાસ માટે તો વિવેકાનંદજીએ કહ્યું છે એમ ઉઠો જાગો અને ધ્યેય-પ્રાપ્તિ માટે મંડી પડવાનું જ હોય. જે કશુક મેળવવા ઈચ્છતા હોય એ પછી બ્રશ કરવા પણ રોકાતા નથી. વિકાસના સ્વપ્ન જોવા હોય તો ભાઈ ઊંઘાય જ નહીં! બાકી કુંભકર્ણના ભાઈ તો યુદ્ધમાં હારવાના જ! લખી રાખજો.

મસ્કા ફન

આ વરસાદ,
ભૂમિપૂજન કરીને જતો રહે છે
ને આપણે
ક્યારે ખાડા ખોદાય એની રાહ જોતાં
બેસી રહીએ છીએ !

Wednesday, June 21, 2017

જીમ જવા કરતાં યોગા સારું !


કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૨૧-૦૬-૨૦૧૭

આજે ૨૧ જુન વર્લ્ડ યોગા ડે છે. રામનું અંગ્રેજી રામા, શિવનું શિવા, કૃષ્ણનું ક્રિશ્ના, શ્લોકનું શ્લોકા અને યોગનું આ લોકોએ યોગા કરી નાખ્યું છે. જેમ જેમ સંસ્કૃત, હિન્દી અને ગુજરાતી શબ્દો અંગ્રેજીમાં સ્વીકારાતા જશે તેમ તેમ આવા નામફેર થતા રહેશે. અંગ્રેજોની વિદાયના સાત દાયકા જેટલા સમય પછી પણ આપણા શહેર અને ગામોના નામની એમણે જે પત્તર ફાડી હતી તે સાંધવાની કોશિશ ચાલુ છે. એટલી ગનીમત છે કે ભજીયા, ગોટા, ગાંઠિયા અને ઢોકળા પહેલેથી આકારાન્ત છે. વધુમાં વધુ કદાચ ઢોકળાનું ડોકલા થાય, પરંતુ ઢોકળા આમેય ઓવરરેટેડ હોવાથી એ અપભ્રંશ થવાને લાયક છે!

જીમ જવા કરતા યોગા સારું એવું અમારું માનવું છે. આવું અમે અનુભવ કે અભ્યાસને આધારે નથી કહેતા. જીમનો કન્સેપ્ટ જ અમદાવાદીઓને માફક આવે એવો નથી. સાલુ રૂપિયા આપણે ભરવાના અને પરસેવો પણ આપણે પાડવાનો? અમને અમદાવાદીઓને તો કોક ઉઠક-બેઠક કરે અને આપણને રૂપિયા મળે એવા કામમાં વધુ રસ પડે. આમાં પાછું રૂપિયા ભર્યાના એક અઠવાડિયા પછી તમે કુદરતી કારણોસર જીમ જતા બંધ થઈ જાવ ત્યારે પોતાની જાતને, ઓફીસ કલીગ્સ, પડોશીઓ અને સોશિયલ મીડિયાને જવાબ આપવો પડે છે કે કેમ બંધ કર્યું. આ બાજુ ઘરે પણ જીમમાં ભરેલા પૈસા બાતલ ન જાય એ ખાતર જે બે-પાંચ ભજીયા-દાળવડા કે ઢોકળા પર મળતું હોય એ તેલ પણ બંધ થઇ ગયું હોય! આવું હોય ત્યાં સિક્સ પેક તો બાજુ પર રહ્યું પણ પોણો કે એક પેક બને એ પહેલા પેકઅપ થઈ જાય તેમાં કોઈ નવાઈ નથી. એવું લાગે છે કે આપણા ભાવેશો અને કિંજલોના જીન્સમાં ફેટનેસ છે પણ ફીટનેસ નથી.

યોગ ટીવીમાં જોઇને પણ થઈ શકે છે. જોકે, ધાર્મિક ચેનલો પર યોગાસન શીખવાડતા ગુરુઓને જોઇને એવું લાગે કે યોગ માટે દાઢી-જટા ફરજીયાત હશે. પણ એવું નથી. દાઢી વધારવાથી તમે વાંકા પાડીને અંગૂઠા પકડી શકશો એમ માનતા હોવ તો તમે ‘સુગર ફ્રી સ્વિટનર’ ખાવ છો. (વજન ઘટાડવું હોય તો ખાંડ ન ખવાય). દાઢી-જટા ઓપ્શનલ છે. જો પગના અંગુઠા ન પકડી શકાતા હોય તો વધુમાં વધુ લાંબી દાઢીથી પગને ગલીપચી કરી શકાય. બસ. બીજું, યોગ માટે ટ્રેડમિલ, સાઈકલ, બેન્ચ જેવું કંઈ વસાવવું પડતું નથી. જીમમાં સાધનો વાપરવા માટે તમારે ફી તો ભરવી પડશે ઉપરાંત દેખાદેખીમાં કે રોલો મારવા માટે પણ જિમવેરઅને જીમકીટ ખરીદવી પડશે. જયારે ગૃહયોગમાં (જેમ ગૃહઉદ્યોગ હોય એમ ગૃહયોગ ન હોય?) તમારે તમારા આ સાહસના ફોટા ફેસબુક-ટ્વિટર-ઈન્સ્ટા પર અપલોડ કરવાના ન હોય તો તમે ટુવાલ પહેરીને યોગ કરો તો પણ અમને વાંધો નથી. વાંધો ફક્ત તમારા ઘરમાં રહેતા બીજા લોકોને હોઈ શકે છે માટે ટુવાલ ફીટ બાંધવો. બને તો શીર્ષાસન અને પવનવિમુક્તાસન પણ એવોઈડ કરવું. 
 
યોગનું રીમીક્સ યોગા થયું પછી એમાં ઘણા બધા ખતરનાક અખતરા થયા છે. છોકરાં ફટાકડા ફોડી ફોડીને કંટાળે પછી રોકેટના ખોખામાં ટેટા, તારામંડળ કે કોઠીનો દારુ કાઢીને ઉંબાડિયા કરે બરોબર એમ જ ભુરીયાઓએ આપણા યોગની પત્તર ઠોકી છે. અમુક ચંબૂઓએ યોગા સામે ‘ડોગા’ વિકસાવ્યું છે જેમાં કૂતરા સાથે યોગ કરવાનો હોય છે! એમાં આપણા જ કોઈ ઓઘડ ગુરુએ ક્રેઝી ભુરીયાઓને ‘ભસ’ત્રિકા પ્રાણાયામનો ભળતો અર્થ સમજાવી દીધો હોય એવું વધુ લાગે છે. બીજો એક પ્રકાર એરિયલ યોગાનો છે જેમાં લટકીને યોગ કરવાનો હોય છે. અલા ભ’ઈ, લટકવાનું તો આપણા પૂર્વજો કરતા જ હતા ને! અને એમ લબડવાને જ જો ‘યોગ’ કહેતા હોય તો અમારા જવાનીયા મહાયોગી છે!

યોગા શબ્દ બે અક્ષરનો બનેલો છે. યો અને ગા. યો શબ્દ અમેરિકાના ફિલાડેલ્ફીઆથી જે ઉદ્ભવેલો છે જેનો મતલબ થાય ‘તમે’. અને ‘ગા’નું ગુજરાતી તમને સમજાવવું પડે તેમ નથી. યોગા એટલે તમે જાતે ગાવ. ટૂંકમાં યોગમાં જાતે કરવાનું મહત્વ છે. પૂજા વિધિ આપણા વતી જેમ બ્રાહ્મણ કરે છે એમ યોગા કોઈને આઉટસોર્સ કરી શકાતો નથી. એમાં જાતે કરવાનું અને જાત સાથે રહેવાનું મહત્વ છે. હવે તમને એમ થશે કે ‘આપણે આખો દહાડો જાત સાથે જ હોઈએ છીએ ને?’ તંબુરો! જાતની સાથે એકલા તો આપણે નહાતી વખતે પણ નથી હોતા!

યોગીઓ કહી ગયા છે કે મન મર્કટ છે અને योगश्चित्त वृत्ति निरोध: સૂત્ર અનુસાર યોગ દ્વારા મનના વિચારો પર કાબૂ કરી શકાય છે. ધ્યાન પણ યોગનું જ એક અંગ છે. ધ્યાન દ્વારા વિચારશૂન્ય અવસ્થા મેળવી શકાય છે. પ્રાણીઓ વિચારી શકતા નથી. ઉંચી ડાળ પર બેઠેલું વાંદરુ કે ખૂણા બાજુ માથું રાખીને ઉભેલું ગધેડું વિચારશૂન્ય અવસ્થાનું શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ છે. એ જ રીતે જે લોકો પ્રાણીઓની જેમ માત્ર આહાર, નિંદ્રા અને મૈથુનનું સેવન કરીને જીવન વિતાવે છે એ પણ વિચારશૂન્ય ગણાય. આમ આપણો અડધો દેશ ધ્યાનસ્થ છે એમ ગણી શકાય. બાકી નિયમિત રીતે યોગ કરવા માટે મક્કમ મનોબળ જોઈએ જે માત્ર યોગથી મેળવી શકાય છે. આ માઈક્રોસોફ્ટ એક્સેલની ફોર્મ્યુલામાં થતા સર્ક્યુલર રેફરન્સ જેવું છે. માટે તમારી પાસે જો મક્કમ મનોબળ હોય તો મંડી પડો! એટલે તો ઝફરની જેમ અમે કહીએ છીએ, કે

વર્લ્ડ યોગા ડે હૈ, આસન આજ તો કર લે,
રસ્મ-એ-દુનિયા ભી હૈ, મૌકા ભી હૈ, દસ્તૂર ભી હૈ !

મસ્કા ફન
ચામાચિડિયા છત પરથી લટકે તેને શીર્ષાસન ન કહેવાય, એના માટે માથું જમીન સાથે અડવું જોઈએ.

Wednesday, June 14, 2017

હાઈકુ એ કવિતાનું મીની-સ્કર્ટ છે

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૧૪-૦૬-૨૦૧૭

દિલ્હી યુનીવર્સીટીના બીકોમ ઓનર્સના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે ‘ઈમેઈલ સ્કર્ટ જેવા હોવા જોઈએ; ટૂંકા કે જેથી રસપ્રદ બને અને પૂરતા લાંબા હોવા જોઈએ જેથી અગત્યના મુદ્દા આવરી લે’. આમાં હોબાળો થઈ ગયો છે. પુસ્તકમાં ભૂલ છે. આવું ભૂલભરેલું લખી જ કઈ રીતે શકાય? મીની સ્કર્ટ સાયન્સમાં દર્શાવેલ કારણોસર પહેરવામાં આવે છે જેથી કરીને ત્વચાને સૂર્ય પ્રકાશ દ્વારા વિટામીન ડી મળી રહે. ભારતીય પુરુષો તો ચડ્ડા પહેરીને ફરી શકે છે એટલે એમને કોઈ સમસ્યા નથી. પરંતુ સ્ત્રીઓ આખી જિંદગી સાડી કે પંજાબી પહેરીને ફરતી હોઈ વિટામીનની ઉણપ સર્જાઇ શકે છે. આવું કંઈ જીવવિજ્ઞાનના પુસ્તકમાં નથી લખ્યું, અમે એવું માનીએ છીએ. આટલું સામાન્ય જ્ઞાન તો સૌમાં હોય. આ સામાન્ય જ્ઞાન માટે અમે કંઈ કોલર ઊંચા કરીને નહિ ફરીએ. જોકે પુરુષો ગમે તેટલા ટૂંકા ચડ્ડા પહેરીને ફરે એ ઈન્ટરેસ્ટીંગ બનતા નથી, કે એમને પુસ્તકમાં સ્થાન મળતું નથી.

જોકે ઉપર જણાવ્યા મુજબ ખોટું હોવા છતાં સ્કર્ટની સરખામણી અન્ય કશા સાથે કરવું નવું નવાઈનું નથી. સૌથી પહેલા વિન્સ્ટન ચર્ચિલે સ્કર્ટની સરખામણી સ્પીચ સાથે કરી હતી. એક પ્રોફેસર જ્યારે આવી ઉઠાંતરી કરે, એ પણ ચર્ચિલને ક્વોટ કર્યા વગર ત્યારે ધ્રુસકે ને ધ્રુસકે લાગી આવે. અમે દિલ્હી યુનીવર્સીટીના વીસી નથી નહિ તો આવા પ્રોફેસરને ગડગડિયું પકડાવી દઈએ. પણ અમે ઘણું બધું નથી એટલે ઘણુબધું થતું નથી. ગીતામાં કહ્યું છે એમ જે થાય છે તે સારા માટે થાય છે.

કહે છે કે હદની પણ હદ હોવી જોઈએ. આવું કોણે કહ્યું છે એ તો અમને ખબર નથી પણ વાતમાં અસ્થમા એટલે કે દમ છે. ઈમેઈલના લખાણની લંબાઈની પણ એક ચોક્કસ મર્યાદા હોવી જોઈએ. બન્તાસિંહના પી.એચ.ડી. થીસીસની વાત ખબર જ હશે. બન્તાસિંહે પરાક્રમ સિંહ નામના રાજા પર સાડી ચારસો પાનાનો દળદાર શોધ નિબંધ બનાવ્યો. એના પહેલા પ્રકરણનું પહેલા પાનું ભરીને રાજાની યુદ્ધની તૈયારીનું વર્ણન હતું. એ પાનાના છેડે લખ્યું હતું ‘ ... પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડાને દોડાવ્યો ... તબડક ... તબડક પછીના પાનાં ઉપર પણ તબડક ... તબડક ... પછીના પાને પણ તબડક ... તબડક ... એમ કરતાં કરતાં છેક છેલ્લા પાનાના છેડા સુધી તબડક ... તબડક ... ચાલ્યું અને છેલ્લે લખ્યું હતું કે ‘... અને પછી પરાક્રમ સિંહ ઘોડા ઉપરથી કૂદીને ઉતર્યા.’ આ કથા એટલા માટે કરી કે આજકાલ એવા લખાણ જોવા મળે છે કે જેમાં ઘોડા ઉપર બેઠા અને ઘોડા પરથી ઉતર્યા વચ્ચે માત્ર અને માત્ર તબડક ... તબડક ... જ હોય છે. આવા લોકોને છુટા ના મુકાય. 
 
વસ્ત્ર પરિધાનમાં પણ લાંબા ટૂંકાનો વિવેક હોવો જરૂરી છે. હમણાં પ્રિયંકા ચોપરાએ મોદી સાહેબની મુલાકાત લીધી એ સમયે પહેરેલા ટૂંકા ડ્રેસ પર સોશિયલ મીડિયામાં ખૂબ ટ્રોલિંગ થયું. એ જ પ્રિયંકા ચોપરા પોતે જેમાંથી આખો તંબૂ તાણી શકાય એટલું કાપડ પાછળ ઢસડાતું હોય એવો ડ્રેસ તાણતી મેટ ગાલા ૨૦૧૭ની રેડ કાર્પેટ પર હાલી નીકળી હતી! ખરેખર ઊંધું હોવું જોઈતું હતું. ગુજરાતી સુગમ સંગીતના કાર્યક્રમોમાં પણ ગઝલો ટૂંકી અને કલાકારોના ઝભ્ભા લાંબા હોય છે. અમુકના ઝભ્ભા તો એટલા લાંબા હોય છે કે શો ન હોય ત્યારે એમના ધર્મપત્ની ગાઉન તરીકે પહેરતા હોય તો પણ નવાઈ નહિ! અમારી તો માગણી છે કે ગઝલો ખયાલ ગાયકી જેટલી લાંબી અને ઝભ્ભા ઠુમરી જેટલા ટૂંકા હોવા જોઈએ. પછી એ લોકો ગંજી પહેરીને ગાય તો પણ અમને વાંધો નથી. અમારે તો સંગીતથી કામ છે.

કવિતામાં લાઘવનું મહત્વ છે. મુક્તક અને હાઈકુ એ કવિતાનું મીની સ્કર્ટ છે તો અછાંદસ સ્વરૂપ
કવિતાનું ધોતિયું છે. ખંડકાવ્ય એ નવવારી સાડી છે. કવિઓ લાઘવની લાલસામાં ભાવકોને ધંધે લગાડી દેતા હોય છે. પણ હાઈકુ ટૂંકા હોઈ કવિ ધારે તો પણ ભાવકને ભેખડે ભરાવી શકતો નથી અને એટલે જ એ બહુ લોકપ્રિય છે. હાઈકુથી પણ ટૂંકી કવિતા હોઈ શકે છે! આર્મેનિયન અમેરિકન પોએટ લેખક અરામ સરોયનની કવિતામાં માત્ર અંગ્રેજી મૂળાક્ષર ‘m’ કે જેમાં ઉભી લીટીઓ ત્રણ નહિ પણ ચારહોય એવો ચાર ટાંગવાળો ‘એમ’( ) હોય એવી એકાક્ષરી કવિતાને દુનિયાની ટૂંકમાં ટૂંકી કવિતા માનવામાં આવે છે. અહીં કવિ શું કહેવા માંગે છે એમાં અમો ટાંગ મારવા નથી માગતા. એવી જ રીતે જમરૂખ જેવા કોઈએ રુક-મણિએ લખી હોય એવી ‘Eyeye’ અને ‘Lighght’ એ બે એક શબ્દની કવિતાઓ છે, જેમાં ‘Lighght’ને તો ૫૦૦ ડોલરનો આંખો ફાટીને પનીર થઈ જાય એવો પુરસ્કાર પણ મળ્યો હતો! એટલા પુરસ્કારમાં તો આપણા ફેસબુકના કવિઓ ખંડકાવ્ય ઘસી આપે.

તાજમહાલ વિષે પુસ્તકોના પુસ્તકો લખાયા છે પણ કવિવર ટાગોરે એના વિષે ટૂંકમાં કહ્યું હતું કે ‘નદી કિનારે ઉભેલો તાજ એ સમયના ગાલ પર અટકેલુ એકલ અશ્રુબિંદુ છે’. આમાં બધું આવી ગયું. જયારે અમુક કિસ્સાઓમાં લાંબુ લખવું જરૂરી હોય છે. જેમ કે રામાયણ જેવું મહાકાવ્ય ટૂંકમાં લખવું અશક્ય છે. ટૂંકનોંધમાં પણ ટૂંકમાં પતાવનારને પુરા માર્ક મળતા નથી. નાણામંત્રી વિસ્તારથી ન લખે તો કરચોરોને છૂટો દોર મળી જાય. ટૂંકમાં કહીએ તો કપડા અને લખાણમાં ટૂંકું કોને કહેવું અને લાંબુ કોને કહેવું એ સાપેક્ષ છે.

મસ્કા ફન

ઉત્સાહી એન્કર: તમે કારેલાનું શાક બનાવ્યું એમાં બીજું વેરીએશન શું કરી શકાય?

એક્સપર્ટ: તમે કારેલાના બદલે ટીંડોળા નાખશો તો ટીંડોળાનું શાક બનશે. પરવળ નાખશો તો પરવળનું શાક બનશે, તૂરિયા નાખશો તો ...

Wednesday, June 07, 2017

સાયકલ મારી સરરર જાય

કટિંગ વિથ અધીર-બધિર અમદાવાદી ૦૭-૦૬-૨૦૧૭

અમદાવાદમાં રહેતા હોવ અને રસ્તે જતાં તમારી પાછળ કુતરું પડે તો? કંઈ વાંધો નહીં, તમે કારમાં બેઠા હોવ તો એ કંઈ નહીં કરી શકે. એક મિનીટ, પણ તમે બાઈક પર જતા હોવ તો? તો તમે સ્પીડમાં બાઈક ભગાવી મુકશો એમ જ ને? અને ધારોકે તમે સાયકલ પર જતા હોવ તો? તો પછી, કૂતરાની સામે થયા વગર કોઈ ઉપાય નથી દોસ્ત! અહીં કવિ એમ કહેવા માંગે છે કે સાયકલ તમને બહાદુર બનાવે છે! આ લખાય છે એ વિશ્વ પર્યાવરણ દિવસ છે. આજે સોશિયલ અને પ્રિન્ટ મીડિયામાં કંપનીઓ, સંસ્થાઓ અને મોટા માથાઓ પર્યાવરણ બચાવવા માટે મોટીમોટી વાતો કરશે, પરંતુ સાયકલ ચલાવનાર આવી શાણી વાતો કર્યા વગર પેડલ માર્યે જાય છે.
Source: AB
 
આજે તમને રોડ ઉપર બે પ્રકારના લોકો સાયકલ પર જોવા મળશે – કઠોર પરિશ્રમ કરીને ઉંચે આવવા મથતા લોકો અને ઉંચે આવ્યા પછી (જખ મારીને) પરિશ્રમના રસ્તે વળેલા લોકો. આ બંને વચ્ચેની કક્ષામાં આવતા લોકો તમને એકટીવા અને સ્કૂટી પર ફરતા જોવા મળશે. ગુજરાતવાસીઓ જેમની ઉપર ગૌરવ લે છે એ ઉદ્યોગપતિઓ એક જમાનામાં સાયકલ ફેરવતા હતા એવા ઉદાહરણો આપણને આપવામાં આવે છે. પણ જેમ બધા ઝેર પીનારા શંકર નથી હોતા, એમ બધા સાયકલ ચલાવનારા ઉદ્યોગપતિ નથી બનતા કારણ કે ઉદ્યોગપતિ બનવા માટે સાયકલ ચલાવવા ઉપરાંત બીજું ઘણું બધુ કરવાનું હોય છે. પછી એ મથામણ વચ્ચે સાઈકલ ભુલાઈ જાય છે અને વર્ષો પછી એક દિવસ જયારે ડોક્ટર લીપીડ પ્રોફાઈલમાંના આંકડા બતાવીને ‘જીવનમાં કસરતનું મહત્વ’ વિષે લેકચર આપે ત્યારે ફરી સાયકલ યાદ આવે છે. એટલે જ હવે કરોડપતિઓ સાઈકલ પર ફરતા દેખાય છે, અલબત્ત ફેસબુક પર, અને તે પણ વહેલી સવારે કે રવિવારે! અહીં કરોડ એ એ એક જુમલો છે. તમે સાઈકલ હોવ એનાથી તમને કોઈ સરકારી લાભો મળી જવાના નથી. માટે ખોટી કીકો, સોરી ખોટા પેડલ મારશો નહિ.

સાઈકલ ચલાવવી એ વાહન ચલાવવામાં સૌથી મૂળભૂત આવડત છે. દરેક શીખી જાય છે. જોકે એવું જરૂરી નથી, અમારા કઝીન મુકેશભાઈ ગામથી જયારે પહેલી વખત અમદાવાદ આવ્યા ત્યારે ૨૧ વર્ષની ઉંમરે એમને સાયકલ આવડતી નહોતી, કદાચ ગામ નાનું એટલે સાયકલ વાપરવાની જરૂર નહીં પડતી હોય. પણ આખા અમદાવાદમાં એ બસમાં બેસી અથવા તો પગે ચાલીને જતા. એકવાર અમે એમને પૂછ્યું કે ‘ભાઈ, તમે સાઈકલ કેમ શીખી લેતા નથી?’ તો કહે કે ‘ઓમ તો ફાવ છ, પણ મારુ હારુ બેલેન્શ નહિ રેતુ’. અમને થયું કે સાઈકલમાં બેલેન્સ રાખવું જ તો મેઈન છે. જો બેલેન્સ રાખતા ન આવડતું હોય તો શું સ્ટેન્ડ પર ચઢાવતા કે ઘંટડી વગાડતા આવડતું હોય એને સાઈકલ ચલાવતા આવડે છે એવું કહી શકાય?

સાયકલ શીખતી વખતે પહેલા સાયકલ પરથી પડતા શીખવાનું હોય છે. એમ પડતા-આખડતા સાયકલ આવડી જાય છે. પણ સાયકલ શીખવાનો આ આખો ઘટનાક્રમ ઘણો રમુજકારક હોય છે. સાયકલ શીખતી વખતે કહેવામાં આવે છે કે સામેની તરફ નજર રાખીને પેડલ મારતા રહો; પણ શીખનાર ભાગ્યે જ એમ કરતા હોય છે. સામાન્ય રીતે ધક્કો મારી સવારને પૈડાભેર કરી શીખવાડનાર પછી કેરિયર છોડી દેતા હોય છે. ચલાવનારને જેવી ખબર પડે કે પેલાએ પાછળથી છોડી દીધું છે એ પછી ઝાડ, થાંભલા કે સૂતેલા કૂતરા બધું જ એને પોતાની તરફ આપોઆપ ખેંચવા માંડે છે. એ સમયે વિશ્વના તમામ દેશોમાં સ્થાનિક ભાષામાં ઊંચા અવાજે ‘એ એ એ એ એ એ એ એ ....’ બોલીને પછી ધબ્બ દઈને પડવાનો રીવાજ છે.

સાઈકલ એ સ્ટેટ્સ જ નહિ પાર્ટી સિમ્બોલ પણ છે. ઉત્તરપ્રદેશ વિધાનસભાની ચૂંટણી વખતે અખિલેશ ભૈયા અને નેતાજી વચ્ચે થયેલા વિવાદમાં સાયકલ (ચૂંટણી ચિન્હ) કોની પાસે રહેશે એ પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થયો હતો. પછી ઘીના ઠામમાં ઘી તો પડ્યું, પણ સાથે પંજો પણ પડ્યો અને એવો છપાકો બોલ્યો કે ઠામમાં દીવો કરવા જેટલું પણ ઘી ન વધ્યું! ગુજરાતમાં નેવુંના દાયકામાં પણ એક રાજકીય પક્ષને સાયકલનું ચૂંટણી ચિન્હ આપવામાં આવ્યું હતું. એ વખતે એક ચૂંટણી સભામાં ભાષણ કરતી વખતે આપણા સાહેબે નજીકની ભીંત પર પ્રચાર માટે દોરેલા ચૂંટણી ચિન્હો બતાવીને કહેલું કે ‘જુઓ, સાયકલને ચેઈન નથી અને પંજાને ભાગ્ય રેખા નથી!’ જોકે, નેતાજીએ એમની સાયકલને ચેન તો નાખવી દીધી પણ એમની સાયકલ સ્ટેન્ડ પરથી ઉતરી જ નહિ. બાકી તમને હસ્તરેખા જોતા આવડતી હોય તો પંજાની ભાગ્યરેખા પરથી એનું ભવિષ્ય ચકાસી શકો છો.

ડુંગળી ગરીબોની કસ્તુરી કહેવાય છે; એમ જ એક જમાનામાં મિથુનદા ગરીબોના અમિતાભ કહેવાતા અને ગોવિંદા ગરીબોનો મિથુન ચક્રવર્તી ગણાતો. એ જ અનુરૂપતા અહીં લાગૂ કરીએ તો સાયકલ એ ગરીબોની બે બંગડીવાળી ગાડી છે! જેમ અભિનય માટે ત્રણ ત્રણ રાષ્ટ્રીય પુરસ્કાર જીતનાર (છે કોઈ બીજો?) અને અનેક અવરોધો વચ્ચે સખ્ત મહેનત કરીને બોલીવુડમાં પોતાનું સ્થાન બનાવનાર મિથુનદા એક ઉદાહરણ છે, એમ જ સફરમાં આવતા આંધી-તોફાનોની પરવા કર્યા વગર પોતાના દમ પર આગળ વધવાની તમન્ના રાખનાર લોકો માટે સાયકલ એ આદર્શ ઉદાહરણ છે. ખાતરી કરવી હોય તો સામા પવને સાયકલ ચલાવી જોજો; તમારો દમ ન નીકળે જાય તો અમે સ્વીકારીશું કે અમારી વાતમાં અસ્થમા નથી.

મસ્કા ફન

મંઝીલ તરફ નજર રાખી પેડલ માર્યા કરો,
પછી ભલે સાઈકલ સ્ટેન્ડ પર હોય!